25 HADOŬ TAMU
1974. «Machrovy zastoj»... Čarhovaja «piacihodka» pry «raźvitym sacyjaliźmie»... Dva kroki da kamunizmu... Z hledzišča sučasnaha junaka hetyja frazy — nia bolš, čym anachraničnaja tarabarščyna...
U «palityčnych» mardoŭskich lahieroch jašče z stalinskich časoŭ dasiedžvajuć svaje terminy «vorahi narodu». Tyja, chto vyjšaŭ — pad pilnym nahladam «orhanaŭ»... Rahuloŭski parašutyst Cimoch Vostrykaŭ, aryštavany ŭ 1952-m, tak charaktaryzavaŭ 1974-y: «U lahieroch i turmach pracavali tyja samyja ludzi, što i pry Stalinie... Tam, za kalučkami, mahło być tolki pasłableńnie režymu»...
Pratestancki kazanik Ernst Sabiła, jaki vyzvaliŭsia z HUŁAHu ŭ 69-m, u 74-m užo viadzie nabaženstvy pa-biełarusku. KHB pieraśleduje jahonuju hramadu. «Vyzvaliŭšysia, ja tolki pamianiaŭ zony — z «vuzkaj» na bolš šyrokuju»...
Padobnaja sytuacyja ŭ Horadni, dzie niadaŭni hułahaviec Andrej Daniłaŭ utvaraje biełaruskuju hreka-katalickuju supołku...
«Za relihiju» ŭžo amal nie sadžajuć, ale stvarajuć realnyja pieraškody ŭ žyćci. Ludzi praciahvajuć chryścić dziaciej, ale ŭpotajki. Ci daznajucca ŭłady — zaležyć ad «baciuški»...
U 1974-m u Miensku pačaŭsia tak zvany «akademičny razhrom». Kamisija maskoŭskaha CK vykryvała «nacyjanalistaŭ», što «zasieli» ŭ Akademii Navuk Biełarusi. Paśla publičnaha hańbavańnia dy zvalnieńnia niekatorych z kampartyi i pracy, ciahańnia na «hutarki» ŭ KHB sytuacyja pacichu narmalizujecca. Praz hod-druhi amal usie praciahnuć svaju navukovuju pracu.
Jak kontrakrok, źjaŭlajecca samvydavieckaja brašura Zianona Paźniaka pad pseŭdanimam Hienrych Rakutovič. Hety analityčny ahlad maje nazvu «Połožienije v Biełorusi. 1974». «Politika łži i nasilija provoditsia rieprieśsivnymi biełorusskimi vłastiami v otnošienii intiellihiencii Biełorusi... My stoim jeŝio po horło v krovi tridcatych hodov»...
Tymčasam nabiahaje novaja chvala «nacyjanalistaŭ». U Navapołacku KHB «nakryvaje» samvydaviecki časopis studentaŭ palitechu «Błakitny lichtar». Pierad tym vyjšła piatnaccać numaroŭ. HeBe papužała «hałoŭnych» V.Mudrova, V.Šłykava, A.Rybakova, Uł.Arłova... Ale ŭ tym ža hodzie ŭ mienskim BDU studenty-historyki zanialisia padobnaj spravaj: naładzili vychad samvydavieckaha časopisu «Miłavica». Studenty Ŭł.Arłoŭ, E.Zajkoŭski, H.Kułažanka i inšyja za dva nastupnyja hady vydaduć siem numaroŭ...
Siaredzina 70-ch — čas reabilitacyi savieckich «orhanaŭ». Na kina- i teleekranach źjaŭlajucca «štyrlicy» ŭsich hatunkaŭ.
Pra NKVD nia zhadvajuć. U SSSR daŭno ŭžo niama «vorahaŭ narodu», zastalisia adzinki-«adščapiency» ci «psychična chvoryja»...
Adnosna pavajennych hadoŭ, žyć u BSSR stała našmat lepiej. Praŭda, słova «deficyt» užo nabiraje mocy j papularnaści. Ale ž u Miensku niama kartak, jak u rasiejskaj hłybincy. Miensk «kvitnieje», «pryhažeje», «raście»... «Horad-hieroj» urbanizujecca.
Biełaruś — «uzornaja respublika».
U 1974 hodzie Volha Korbut — čempijonka śvietu.
Pry Homielskaj filarmonii stvarajecca VIA «Siabry», pry Biełdziaržfilarmonii — VIA «Vierasy» i ansambal «Charoški».
U Radaškavičach adkryvajuć zavod mastackaj kieramiki, a ŭ Raŭbičach — spartovy kompleks.
Adčyniajuć mienski Instytut kultury, viadomy jak «Kulok».
Stavicca opera «Tyl Ulenšpihiel».
Aleś Razanaŭ vydaje paetyčny zbornik «Nazaŭždy», Raisa Baravikova — svoj pieršy zbornik vieršaŭ «Ramonkavy bierah», Uładzimier Karatkievič piša pjesu «Zvany Viciebsku», Jaŭhienija Janiščyc atrymlivaje premiju kamsamołu Biełarusi za zbornik liryki «Dzień viečarovy». Vasilu Bykavu dajuć dziaržpremiju za napisanuju hodam raniej apovieść «Dažyć da śvitańnia».
Hadujecca «patłataja» moładź, jakaja słuchaje rok-n-roł, i taja, što «mčycca na aleniach» na BAM...
Zastajecca jašče piać hadoŭ da Aŭhanistanu, dvanaccać — da Čarnobylu, i cełych dvaccać — da źjaŭleńnia pieršaha prezydenta.
Sieviaryn Kviatkoŭski
Ciapier čytajuć
Łukašenka niervova prakamientavaŭ vizit Cichanoŭskaj u Kijeŭ6
Kamientary