KALANDAR
1774. Dva pieršyja hady rasiejskaje akupacyi. Pakul jašče ničoha nie źmianiłasia ŭ štodzionnym žyćci krainy. «Abmiežavany kantynhient» rasiejskich vojskaŭ znachodzicca na terytoryi VKŁ z 1764 hodu. Dazvoł na raźmiaščeńnie daŭ Stanisłaŭ Aŭhust Paniatoŭski, jaki ŭ 1764-m zastupiŭ na pasady Karony j Kniastva.
Pavodle sučasnych aznačeńniaŭ, Paniatoŭski ŭ 60-ch hadach XVIII st. pamknuŭsia pravieści buržuazna-demakratyčnyja reformy ŭ Rečy Paspalitaj, dać ekanamičnyja j palityčnyja volnaści haradam, to bok kupcam-miaščanam. A z advarotnaha boku — sparadkavać vojska, sudy, skarbnicy. Usio razam — uzmacnić dziaržavu. Hetyja zachady aznačali skaračeńnie šlachieckaje voli, nastup na mahnackija «dziaržavy ŭ dziaržavie». Paniatoŭski daŭmieŭsia da taho, što ŭ 1768 hodzie ŭvioŭ śmiarotnaje pakarańnie za zabojstva pryhonnaha chałopa!.. Bolš za toje, jon raspačaŭ padrychtoŭku reformy Sejmu i ŭrešcie pakvapiŭsia na samaje śviatoje: zraŭniaŭ u pravoch z katalikami niekatalickaje nasielnictva krainy. «Praŭdzivyja patryjoty» nia vytrymali hetkaha taptańnia staryny i ŭ tym ža 1768 hodzie ŭ padolskim miastečku Bar zasnavali svaju Kanfederacyju. Pa-sučasnamu kažučy, uźniali antyŭradavy miaciež, jaki ciahnuŭsia až da 1772 hodu. Tady vojski Kaciaryny II pryjšli na dapamohu susiedniaj dziaržavie dziela «zachavańnia kanstutycyjnaha ładu». Dapamahčy dapamahli, a syści «zabylisia».
Jašče nichto nia ŭciamiŭ, što nasamreč adbyłosia z krainaj. Sučasnyja histaryčnyja knižki dajuć mała kankretyki pra paspalitaje žyćcio taho peryjadu. Ci našym daślednikam niecikava, ci sapraŭdy byŭ čas zacišša?
Jak by jano ni było, u 1774 hodzie žyćcio praciahvajecca. Kvitniejuć pryvatnyja i školnyja (klerykalnyja) teatry. U Niaśvižy, Słonimie, Horadni, Vilni staviacca ajčynnyja i pierakładnyja pjesy. Pjesy pišuć pa-polsku i łacinsku, ale z častymi intermedyjnymi biełaruskamoŭnymi ŭstaŭkami.
Haradzienski teatar Tyzenhaŭzena pierajaždžaje ŭ viosku Haradnica. Pakul pieravažajuć italjanskija artysty, ale praź niekalki hadoŭ zajaviać pra siabie «našy».
U Žyrovicach miascovy mastak Šašalevič skončyŭ rośpis chramu Ŭźniasieńnia.
Biełaruski šlachcic Karal Kniazievič pastupaje ŭ Varšaŭskuju rycarskuju škołu. Jon maje bahata času dla navuki. Da jahonaha pieršaha boju z rasiejcami zastajecca cełych 18 hadoŭ.
Sieviaryn Kviatkoŭski
Ciapier čytajuć
Žonka adhavorvała padpałkoŭnika DFR brać chabary, a toj kazaŭ «atrymaju pałkoŭnika — i na piensiju»: pieršaja piensija pryjšła ŭžo na aryštancki rachunak11
Žonka adhavorvała padpałkoŭnika DFR brać chabary, a toj kazaŭ «atrymaju pałkoŭnika — i na piensiju»: pieršaja piensija pryjšła ŭžo na aryštancki rachunak
Topavy pierakładčyk pajechaŭ u Biełaruś mianiać pašpart — i sieŭ za danaty. «KDB pahladzieŭ na sumu i vyrašyŭ, što nichto ŭ zdarovym rozumie nie moža vydatkavać stolki ŭłasnych hrošaj»1515
Kamientary