Julija Andrejeva. Nie apošni hod

 Julija Andrejeva

Nie apošni hod

Adychodzić u minułaje 2000 hod. Kolki ludzkich pakaleńniaŭ z žacham, nadziejaj, zajzdraściu, filazofskaj cikaŭnaściu čakali na jaho! I voś jon nadyšoŭ i prajšoŭ, i vichuraju pramknuŭsia ŭ prastory. A kolki było strachaŭ i spadziavańniaŭ!

Pazytyvisty stvarali knihi i kinastužki pra 2000 hod, u jakich ščaślivaje čałaviectva – haspadar Kosmasu i Suśvietu – paśpiachova zmahajecca ź inšaplanetnymi prychadniami, što chočuć razburyć našuju cudoŭnuju cyvilizacyju. Eduard Bełemi ŭ 1888 h. napisaŭ raman “Ahladajučysia nazad”, namalavaŭšy ŭtapičny vobraz Ameryki na parozie treciaha tysiačahodździa. Na dumku Bełemi, horad Bostan musiŭ stać uzorna-sacyjalistyčnym, pramysłovym, dastasavanym da navukova abhruntavanych čałaviečych patrebaŭ. Dakładna praz hod jašče adzin tahačasny prahresist, ser Džulijus Foŭhieł, deputat novazelandzkaha parlamentu, nadrukavaŭ raman “Anno Domini 2000, albo Žanočy los”, u jakim raspaviadałasia pra ščaślivaje hramadztva, adbudavanaje zhodna ź jahonymi ekanamičnymi receptami. Treci čałaviek, pa proźviščy Ted Uejt, jakoha vyhnali z koledžu za niepaśpiachovaść, byŭ bolš praktyčny. U 1985 h. jon zasnavaŭ firmu pad nazvaju “Gateway 2000 Inc.”, jakaja nieŭzabavie stałasia bujnym vytvorcam persanalnych kamputaraŭ. Pakupniki šaleli ad nazvy! Prykład apynuŭsia zaraźlivym, i chutka kramy napoŭnilisia krasoŭkami, asadkami, sakołkami, zroblenymi pavodle “technalohijaŭ-2000”.

Pesymisty taksama zadoŭha da 2000 h. vydumali specyjalnuju navuku – futuralohiju, kab pužać joju narod. U 1965 h. Amerykanskaja akademija mastactvaŭ i navukaŭ utvaryła Kamisiju-2000 z metaju “praduhledzieć mahčymyja madeli hramadzkaha raźvićcia”. Pavodle dziŭnaha supadzieńnia, kamisija pasialiłasia ŭ Bostanie i nieŭzabavie padrychtavała spravazdaču, ad jakoj u zachodniaha abyvatala zrabiłasia choładna ŭ žyvacie. Kazali, što ŭ 2000 h. u atmasfery budzie ŭ dva razy mieniej kisłarodu, čymsia na zołku pramysłovaje ery. Što siaredniaja temperatura na planecie ŭzraście na 1 hradus proci 1970 h. i z hetaj pryčyny Ńju-Jork – a razam ź im pałova eŭrapiejskich mehapolisaŭ – apyniecca ledź nie na dnie akijanu. Što, niahledziačy na vializnuju kolkaść tapielcaŭ, nasielnictva Ziamli ŭzraście za hety čas u dva z pałovaj razy, pryčym 50% narodu budzie žyć u haradoch. Vynikam čałaviečaje ekspansii musiŭ stać katastrafičny niedachop charčavańnia i vyčarpańnie naturalnych resursaŭ, kamunistyčnyja revalucyi ŭ roznych krainach, stałaja vajna pamiž bahatymi i biednymi narodami, žudasnaje zabrudžańnie navakolnaha asiarodździa i poŭny krach ustalavanaha paradku ŭ śviecie. Kožnaja z hetych tezaŭ abhruntoŭvałasia nieabvieržnymi kamputarnymi vykładkami… (Cikava, kolki ž pakojaŭ zajmaŭ toj kamputar u impazantnym budynku Masačusetskaha technalahičnaha instytutu?) Ale ŭ sutnaści, prahnoz atrymaŭsia nie našmat lepšy, čymsia słavutaje pradkazańnie brytanskich navukoŭcaŭ, što ŭ 1930 h. u Londanie konskim hnojem budzie zavalena ŭsio da druhoha pavierchu. Ci mahli tyja navukoŭcy ŭ 1880 h. damyślicca, što praz 5 hadoŭ Karł Benc raspracuje svoj pieršy aŭtamabil?

Zrešty, usie prahnozy nakont 2000-ha mieli ŭ sabie karennuju adroznaść ad lubych inšych pradkazańniaŭ. U hłybini dušy pieravažnaja bolšaść ludziej ščyra vieryła, što 2000 h. uvohule nie nadydzie; a kali i nadydzie, dyk napeŭna budzie apošnim. Niechta čakaŭ na kaniec śvietu pavodle Nastradamusa, niechta – pavodle pseŭdachryścijanskich zababonaŭ (sapraŭdnaje chryścijanstva zabaraniaje varažbu, tym bolš – pa śviatych knihach). Mistyki-kamputarniki čakali na “prablemu-2000”, jakaja musiła razburyć ichny virtualny suśviet, a zaadno – i śviet realny, bo zboi ŭ kamputarach mahli vyklikać niekantralavanyja puski rakietaŭ ź jadziernymi bojehałoŭkami. Ale najbolš prykmietnym byŭ eschatalahičny mistycyzm dyktataraŭ — prezydenty roznaha kalibru ad peruanskaha Fuchimory da azijataŭ Karymava z Nazarbajevym – sa skury vyrynali, kab adciahnuć svaje pieravybary da milenijumu ci paśla jaho. Padśviadoma jany celili ŭ viečnaść, u čas, kali času ŭžo nia budzie, a značycca, nia budzie nijakich padziejaŭ – vybaraŭ, mitynhaŭ, revalucyjaŭ – u čas, kali ničoha nia budzie mianiacca, i ichnaje kiravańnie pad pilnym nahladam Hospada raściahniecca nazaŭždy.

I Jelcyn pajšoŭ z ułady ŭ apošnija hadziny 1999-ha. Jon taksama imknuŭsia ŭ viečnaść i adnačasova pałochaŭsia jaje; urešcie, jon nie pažadaŭ biaskoncaha panavańnia.

Cudoŭnym pomnikam padśviadomaje viery ŭ kaniec śvietu zastaŭsia “Zakon ab hramadzianstvie Rasiejskaje Federacyi”, padpisany Jelcynym 28 listapada 1991 hodu. U artykule “Nabyćcio hramadzianstva ŭ paradku rehistracyi” tam zapisana, što rasiejski pašpart aŭtamatyčna atrymoŭvajuć “hramadzianie byłoha SSSR, jakija pražyvajuć na terytoryjach dziaržavaŭ, što ŭvachodziać u skład byłoha SSSR, a taksama prybyłyja dla pražyvańnia na terytoryju Rasiejskaje Federacyi paśla 6 lutaha 1992 h., kali jany da 31 śniežnia 2000 h. zajaviać pra svajo žadańnie nabyć hramadzianstva Rasiejskaje Federacyi”. Hetkim čynam Rasieja chacieła adnavić svajo nacyjanalna-duchoŭnaje cieła, dy rasiejcaŭ z novaha zamiežža, jakija chacieli b stać rasiejskimi hramadzianami, apynułasia zusim niamnoha, u paraŭnańni z utapičnymi čakańniami. Rasiejcy z Łatvii ci Biełarusi nazad u Rasieju nia chočuć. Čamu? Zapytajciesia ŭ ich.

Hałoŭny ž dośvied hodu dla kožnaha z nas svoj, bo ŭražańni i padziei – rečy ŭ istocie adroznyja. Dla niekaha hałoŭnym dośviedam była chvaroba maci i ankalahičny špital u Baraŭlanach, dzie efektyŭna lečać hetuju chvarobu, stasujučy najprahresiŭniejšyja metady i najsučaśniejšyja leki. I za ŭsio heta nie biaruć z chvoraha ni kapiejki. Hety dośvied mocna dabaŭlaje aptymizmu. Dla inšych ščaśliŭcaŭ takim dośviedam stała zžyvańnie ź Internetam praz chatni kamputar. Dla trecich — adkryćcio dla siabie “Našaj Nivy”.

Na hetym fonie hramadzkija padziei hodu zdajucca mituśnioj i sucelnym rasčaravańniem. Rasiejskija vybary, u jakich kamunist zmahaŭsia z padpałkoŭnikam KDB. Biezupynny cyrk hetak zvanaj “intehracyi”. Našyja “maršy svabody” – chvalujučyja, ale małaludnyja. Revalucyja ŭ Juhasłavii – napačatku heta vielmi natchniała, a ciapier inšy raz zdajecca, što Kaštunica nie našmat lepšy ad Miłošaviča.

I na desert – prezydenckija vybary ŭ ZŠA, u jakich abodva kandydaty vyhladali jak blednyja cieni svaich słaŭnych papiarednikaŭ. Chiba što ichnyja jaskravyja paplečniki zapomniacca? U Hora — kandydat u vice-prezydenty Džo Liberman, artadaksalny chasyd u čornym kapielušy, pieršy habrej, jaki ryzyknuŭ pretendavać na rolu druhoj asoby ŭ amerykanskaj palityčnaj hijerarchii. Možna zachaplacca niezvyčajnaj adkrytaściu amerykancaŭ, jakija za 50 hadoŭ prajšli šlach ad ku-kłuks-kłanaŭskaha rasizmu da talerantnaści. Jaskravaje śviedčańnie hetaha – i pieramožny sajuz Džordža Buša-małodšaha i hienerała Kolina Paŭeła, pryznačanaha kiravać zamiežnymi spravami. Paŭeł karystajecca nadzvyčajnym aŭtarytetam u hramadztvie. Navat dzietki ŭ škołach staranna zavučvajuć hetak zvanyja dziesiać pryncypaŭ hienerała Paŭeła:

1. Nia ŭsio tak drenna, jak tabie zdajecca. Pieranačujem – lepiej pačujem.

2. Vyjdzi ź siabie, ale potom viartajsia nazad.

3. Nie dazvalaj svajmu “ia” nastolki atajasamicca z tvaim stanoviščam, što kali b ty zhubiŭ svajo stanovišča, ty b niepaźbiežna zhubiŭ svajo “ia”.

4. Heta treba zrabić kožnaju canoj!

5. Budź aściarožny z tym, što ty vybiraješ. Mahčyma, mienavita heta ty i atrymaješ.

6. Nie dazvalaj, kab niahodnyja fakty pierapynili šlach hodnamu rašeńniu.

7. Ty nia možaš rabić vybar za kahości inšaha. Ty nie pavinien dazvalać, kab niechta inšy rabiŭ vybar za ciabie.

8. Kłapacisia pra drobiazi.

9. Adździačvaj dabrom za dabro, złom za zło.

10. Zachoŭvaj spakoj. Budź spahadlivy.

Śviet vidavočna źmianiajecca. Zabyvajecca na staryja zababony. Daskanalicca. Raście. Pacichu źmianiajecca i Biełaruś. I heta bačna nia tolki ŭ našych razmovach, nia tolki ŭ cudoŭnych vuličnych hrafici – nadpisach i naklejkach, – ale i ŭ surjoznych spravach, jakija na šmat hadoŭ napierad vyznačajuć abličča našaje kultury. Ja maju na ŭvazie, pierš za ŭsio, pierakład Mickievičavych “Dziadoŭ”, zrobleny Sieržukom Minskievičam i nadrukavany ŭ pieršyja dni 2000 h. Padzieja fundamentalnaja, bo śviedčyć nia tolki pra moc i hnutkaść biełaruskaha piśmienstva, ale i pra toje, što my narešcie navučajemsia adroźnivać svajo ad čužoha i šanavać našu sumiesnuju ź inšymi narodami spadčynu. Značyć, za minuły hod my zrabili siaki-taki krok u kirunku Eŭropy.