Maja, Maksim i Franak Klimkovičy: “Pabyŭ himnam — i chaj sabie!”

Maja, Maksim i Franak Klimkovičy:
“Pabyŭ himnam — i chaj sabie!”

Pieśnia Michasia Klimkoviča j Nieściera Sakałoŭskaha “My biełarusy” spačatku nie zadumvałasia jak himn. U kancy 1949 h. kampazytar i paet sumiesna jaje pierapracavali, i ŭžo jak varyjant himnu jana pyliłasia ŭ ministerskich šufladach da 1954 h., kali vybar Savieckaj Biełarusi byŭ zrobleny na jaje karyść.

U dziaržaŭnaj konkursnaj kamisii pa pryniaćci novaha biełaruskaha himnu nie chavajuć, što vialikija šancy maje melodyja Nieściera Sakałoŭskaha. A aściarožnyja adkazy dziaržaŭnych čynoŭnikaŭ na pytańnie pra najbolš vierahodny tekst himnu dajuć padstavy mierkavać, što budzie zroblenaja sproba ŭ toj ci inšaj stupieni rekanstrujavać tekst Michasia Klimkoviča “My, biełarusy, z bratniaju Ruśsiu”. Pra vierahodnaść hetaha razvažajuć dačka Michasia Klimkoviča Maja, što pracuje ciapier karektarkaj u hazecie “Kultura”, jahony ŭnuk Maksim, piśmieńnik, redaktar na tvorčym abjadnańni “Telefilm”, i 17-hadovy praŭnuk, student Franak.

“NN”: Ci źbirajeciesia vy brać udzieł u konkursie? Skažam, pradstavić na jaho trochi padpraŭleny tekst Vašaha baćki, dzieda i pradzieda? Jak u Rasiei Michałkoŭ?

Maja Klimkovič: Našto jaho čapać?! Pabyŭ himnam — i chaj sabie. To ŭžo histaryčnaja źjava. Nia chočacca siońnia takich słovaŭ, chočacca novych. Chaj chto-niebudź napiša novy himn. Mnie zdajecca, što nichto da baćkavaha tekstu viartacca nia budzie. Ja suprać hetaha, suprać taho, kab pravić tyja słovy. Tym bolš i aŭtara niama. Nieviadoma, ci pahadziŭsia b jon na toje, ci pisaŭ by sam što novaje.

Maksim Klimkovič: Na moj pohlad, samo abviaščeńnie konkursu zroblena nia ŭ čas. Što b ni było pryniata, jano pa vyznačeńni vyjavicca časovym. Bo heta budzie himn nie Biełarusi, a siońniašniaje RB. Zaraz, kali hučyć muzyka Sakałoŭskaha, u hałavie sami saboj uźnikajuć dziedavy słovy “My, biełarusy...”, i, miarkuju, nie ŭ mianie adnoha. Hučać jany ciapier paradyjna, bo toj tekst pisaŭsia jak himn BSSR. I navokał toje samaje — parodyja na krainu, parodyja na ŭrad. Chutčej za ŭsio kamisija pojdzie pa rasiejskim varyjancie. Ja dumaju, ułady zachočuć papravić i ŭziać stary tekst, padoŭžać lahičny łancuh: hierb — stary BSSRaŭski, ściah — taksama...

Maja K.: Darečy, i raniejšy tekst užo dvojčy pravili. Pieršapačatkova baćka zrabiŭ refren “Słava tabie, biełaruski narod!”. Panamarenka skazaŭ: “Ci nie zašmat słavy biełaruskamu narodu?” Baćka napisaŭ: “Horda ŭźvisia ŭ śvietłaje vysi”. Vypravili na množny lik: “u śvietłyja vysi”. I, viadoma, kasmetyčnaja pierarobka časoŭ Chruščova.

“NN”: A na pačatku 90-ch vas jak-niebudź ułučali ŭ praces pryniaćcia novaha himnu zamiest beeseseraŭskaha?

Maksim K.: Babula rasskazvała, što prychodzili pradstaŭniki kamunistaŭ, veteranaŭ, kazali, što chočuć pierarabić dziedaŭ tekst i pradstavić jak varyjant słovaŭ na himn. Chacieli zaručycca padtrymkaj svajakoŭ, ale babula im admoviła. Ale aficyjna heta ŭsio tady nia vypłyła. Kali b niešta było, Hilevič, jaki ačolvaŭ tady kamisiju ŭ Viarchoŭnym Saviecie i žyvie z nami ŭ adnym padjeździe, skazaŭ by. Tady, vidać, sprava z pryniaćciem novaha himnu zamarudziłasia ŭ tym liku i praź jahonaje žadańnie dałučycca da napisańnia himnu. Heta naturalna dla paetaŭ. Naahuł, u demakratyčnaj krainie stvaryć himn našmat ciažej, čym u tatalitarnaj, dzie parametry tvoru zadajucca prosta i vielmi kankretna.

Maja K.: Dobra, kab u nas byŭ himn, jak u švajcarcaŭ, — pra toje, jakija ŭ nas pryhožyja pali, lasy, łuhi, jakaja ŭ nas najlepšaja ŭ śviecie kraina. Kab biez palityčnych ustanovak.

“NN”: A jakuju pieśniu asabista Vy chacieli b čuć u jakaści biełaruskaha himnu?

Maja K: Ja za toje, kab pisalisia i novy tekst, i novaja muzyka. Što da isnych, tak by mović, histaryčnych himnavych varyjantaŭ, to najbolš blizki mnie “My vyjdziem ščylnymi radami” Makara Kraŭcova na muzyku Teraŭskaha.

Maksim K.: Palanez Ahinskaha. Jaho ŭ Biełarusi viedaje kožny, paznaje melodyju z treciaje noty. Cikava atrymajecca, kali adzin čałaviek stanie aŭtaram himnaŭ dźviuch krainaŭ. Toj ža “Mahutny Boža” isnuje ŭ śviadomaści, nu, ad siły sta tysiačaŭ čałaviek. Palanez — papularnaja reč, jon nia tolki “prapisany” ŭ hałovach usich biełarusaŭ, a jašče j šyroka viadomy ŭ śviecie. Mienavita taki tvor moža i varty taho, kab stać himnam. A voś tekst da jaho treba pisać. Naŭrad ci niešta z taho, što jość, fajna laža na jaho. Słovy Sokałava-Vojuša dziaržaŭnamu himnu nia duža pasujuć. Choć ja nia viedaju, chto z sučasnych paetaŭ varty zvacca “manumentalistam”, chto tak vałodaje formaj, kab napisać daskanały himn z suvenirnym patryjatyčnym naboram zvarotaŭ, vobrazaŭ. Pry ŭsioj savieckaści — a inšym jon nia moh być — u starym himnie taki nabor mieŭsia.

Franak Klimkovič: Ja taksama za palanez. Što da tekstu dzieda, dyk ja suprać, kab jaho čapali, pierapraŭlali. Albo biarycie jaho za himn takim, jak jon jość.

Hutaryŭ Ihnat Čakacki