Sioletni Dzień Voli prajšoŭ jak nikoli ścipła. Nacyjanalnyja siły nie zmahli damovicca dy zładzić u Miensku supolnyja akcyi. Partyjnych pravadyroŭ pamiryli ŭłady: lidery frakcyj-kankurentak trapili za adny kraty.
Spravu zrabili
Kaliści mienavita Dzień Voli jadnaŭ usich patryjotaŭ, ciapier — raźjadnoŭvaje. Padrychtoŭka da jaho nie abyšłasia biez skandałaŭ. Patencyjnyja ŭdzielniki akcyjaŭ byli dezaryjentavanyja roznymi datami, mnohija ŭvohule admovilisia ad udziełu.
Ułady dziejničali prahmatyčna. Viedajučy pra ŭpartaje niežadańnie apazycyi mitynhavać na Banhalory i Kulman, jany imknulisia nia dać heta zrabić i ŭ niedazvolenych miescach. Jašče da pačatku akcyj zatrymlivalisia kiraŭniki j aktyvisty. Daŭno milicyjanty i amapaŭcy nie adčuvali siabie tak upeŭniena, jak padčas sioletniaha Dnia Voli. Niešmatlikich i niearhanizavanych mitynhoŭščykaŭ jany razhaniali planamierna i małymi siłami. 25 sakavika płošču Jakuba Kołasa «ačyścili» niejkija dva dziasiatki amapaŭcaŭ...
Viesialejšym atrymałasia śviatkavańnie, jakoje 23 sakavika ładziła kala Hałoŭpaštamtu KCHP-BNF. U im uziało ŭdzieł kala 200 čałaviek. Žančyny śpiavali patryjatyčnyja pieśni, Viačasłaŭ Siŭčyk i Juraś Bieleńki davali interviju, milicyjanty prapanoŭvali mitynhoŭščykam nakiravacca na placoŭku pa vulicy Kulman i tłumačyli vypadkovym minakam, što ŭsio adbyvajecca z nahody 85-j hadaviny abviaščeńnia niezaležnaści BNR. Ledźvie kalona rušyła pa chodnikach, jaje spyniŭ AMAP, jaki niekalki razoŭ braŭ aktyvistaŭ u koła i pravodziŭ zatrymańni. Adbylisia i niekalki sutyčak, u vyniku jakich dastałosia i amapaŭcam, adzin ź jakich navat apynuŭsia na asfalcie i atrymaŭ kolki razoŭ pa nyrkach.
«My svojo dieło sdiełali», — skazaŭ Siŭčyk pa-rasiejsku niejkamu znajomamu, adyšoŭšy ad epicentru padziejaŭ. Sabrali ludziej, daviali ich da milicyi i kinuli na volu losu. Mnohich zatrymanych, paśla zdymkaŭ na videa i daktylaskapii, adpuścili, papiaredziŭšy, što 25 sakavika ad 17 da 21-j «u centry horadu vam niepažadana być, inakš pasadzim».
«Pamiarkoŭnych» pabrali
25 sakavika svajo śviatkavańnie Dnia Voli na płoščy Jakuba Kołasa naładzili niekalki partyj i arhanizacyj na čale z BNF «Adradžeńnie». Kala 400 čałaviek paśpieli paŭdzielničać u hetaj akcyi, ale mnohija spaźnilisia. Bo mitynh ciahnuŭsia ŭsiaho niekalki chvilin i składaŭsia z vystupu Vincuka Viačorki, jaki pavinšavaŭ prysutnych sa śviatam, prapanavaŭ uskłaści kvietki da pomnika Jakubu Kołasu i razyścisia. Tych, chto nie pasłuchaŭsia Viačorki, z płoščy vycisnuli amapaŭcy. A 18-j usio ŭžo było skončana. U pastarunak trapili 16 čałaviek na čale z V.Viačorkam. Na paŭhadziny byŭ zatrymany kiraŭnik BSDP (NH) Mikoła Statkievič, jaki prysutničaŭ ź niekalkimi svaimi partyjcami i na akcyi KCHP-BNF u niadzielu.
Aŭtorkavy zbor na płoščy Jakuba Kołasa rasčaravaŭ nia tolki moładź (niekatoryja maładyja ludzi kryčali «Hańba pamiarkoŭnym!»), ale i ludziej stałych, jakija nie mahli pryhadać takoha sumnaha Dnia Voli.
Śviata za Mienskam
Śviatkavańnie ŭ Miensku było azmročanaje taksama zaŭčasnaj śmierciu Hieorhija Tarazieviča, staršyni Viarchoŭnaha Savietu BSSR u apošnija hady jaje isnavańnia, nacyjanał-kamunista, a paźniej sacyjał-demakrata, što vyjaviŭ svaju palityčnuju pryncypovaść, padaŭšy ŭ adstaŭku z pasady pasła ŭ Polščy ŭ znak pratestu suprać referendumu 1995 h.
Mierapryjemstvy, što ładzilisia ŭ Dzień Voli za Mienskam, vyhladali našmat bolš śviatočna, čym staličnyja.
U Bieraści siabry nacyjanalnaha ruchu ŭskładali kvietki da mahiłaŭ sałdataŭ Bułak-Bałachoviča, a paśla ŭdzielničali ŭ śviatočnym unijackim nabaženstvie. Siabry KCHP-BNF na Savieckaj vulicy razdavali svaju drukavanuju pradukcyju. «Małady front» zładziŭ mini-futbolny turnir «Kubak Niezaležnaści». Pieramahła maładafrontaŭskaja ž kamanda «Pahonia», jakaja ŭ finale ź likam 1:0 vyjhrała ŭ družyny Bieraściejskaha techničnaha ŭniversytetu.
Sankcyjavanuju ŭładami akcyju zładzili ŭ Voršy siabry KCHP-BNF. U joj uziali ŭdzieł niekalki sotniaŭ čałaviek. U Viciebsku siabry AHP ładzili pikiet na pryvakzalnaj płoščy, i ŭsie byli zatrymanyja milicyjaj. Zatrymańni praciahvalisia i padčas akcyi KCHP-BNF dy «Maładoha frontu». A šeście pa horadzie, zładžanaje ŭviečary 25-ha Kamitetam hramadzkich dziejańniaŭ, prajšło bieź pieraškodaŭ.
U Homieli ŭ pamiaškańni «Hramadzianskich inicyjatyvaŭ» adbyłasia śviatočnaja impreza i kancert bardaŭ. Napiaredadni dyrektar homielskaha hatelu «Kastryčnicki» niečakana admoviŭ u arendzie aktavaj zali, pra što była papiaredniaja damova.
U Maładečna na śviata zavitali Kasia Kamockaja i hurt «Lićviny». Aproč kancertu, adbyłasia vystava miascovych mastakoŭ. Byli taksama ŭskładzienyja kvietki da pomnika «Pakutnikam za volu i niezaležnaść Biełarusi».
Takoha kštałtu akcyi dy imprezy źbirali ludziej i ŭ inšych haradach dy miastečkach, ale mnohija biełarusy nikudy nia jšli i śviatkavali Dzień Voli doma ci ŭ haścioch.
U Prazie biełaruskija supołki zładzili pikiet la ambasady Biełarusi, vystupajučy suprać intehracyi z Rasiejaj dy patrabujučy spynić palityčnyja represii. Siužet pra pasiedžańnie Rady BNR — «biełorusskoho pravitielstva v izhnanii» — u Prazie i karotkaje interviju Vasila Bykava pakazaŭ rasiejski telekanał NTV.
U Varšavie śviatočnuju imprezu ładziła Biełaruskaje abjadnańnie studentaŭ. Hdańskija biełarusy ŭšanavali pamiać nacyjanalnych dziejačoŭ, pachavanych na miascovych mohiłkach, najpierš dziejača BNR Łukaša Dziekuć-Maleja. Siabry Biełaruskaha kulturnaha tavarystva «Chatka» adkryli mastackuju vystavu. U čaćvier Instytut biełaruskaj kultury pravioŭ u Varšavie ŭračystuju viečarynu i kancert.
Uračysty schod u kaviarni Biełastockaha centru kultury raspačaŭsia z supolnaha vykanańnia himnu «My vyjdziem ščylnymi radami». Z dakładam vystupiŭ prafesar Aleh Łatyšonak: «Kali chtości nia viedaje, z čaho i adkul pačałasia dziaržava, u jakoj jon źjaŭlajecca premjer-ministram, dyk ničoha dobraha možna nie čakać. Kali b Kiebič adčuvaŭ siabie pierajemnikam Jazepa Varonki — pieršaha premjera BNR, napeŭna, tak marna nia skončyŭ by ŭ vybarach z Łukašenkam. Dumaju, što i spadar Łukašenka, jaki nia viedaje, skul karani dziaržavy, jakoj jon kiruje, skončyć taksama, jak i Kiebič».
U Vilni śviatkavali tryma patokami. Blizkaja da biełaruskaha pasolstva arhanizacyja Lavona Muraški zrabiła školny kancert, čym zabiaśpiečyła poŭnuju zalu baćkoŭ. Varožaja hetaj arhanizacyi supołka Chviedara Niuńki tradycyjna ładziła stoł i prymała Zianona Paźniaka. Tyja ž biełarusy, što stajać pa-za kanfrantacyjaj hetych dźviuch supołak, zładzili śviatočny malebien u biełaruskaj carkvie, uskłali kvietki da mahiły K.Kalinoŭskaha i pasłuchali kancert Valanciny Kavalčuk i Źmitra Bartosika.
Vučycca śviatkavać
Vuličnyja akcyi biezumoŭna patrebnyja. Najpierš dla tych ludziej, jakija pra BNR mohuć pačuć chiba z navinaŭ NTV. Śviatkavańnie ŭ zalach dy ofisach («rezervacyjach» albo «vyspach svabody», kamu što padabajecca) nie daje takoha prapahandysckaha efektu ŭ hramadztvie, jak vuličnyja akcyi. Dadamo: jak akcyi dobra pradumanyja, arhanizavanyja i jak śled praviedzienyja. Pra mienskija padziei 23 i 25 sakavika hetaha nia skažaš. Tamu treba vučycca śviatkavać našaje najvialikšaje nacyjanalnaje śviata.
Siarhiej Jorš
Kamientary