Ahniavy stoŭp Eŭropy

Na Etnu — samy vialiki vulkan Eŭropy — uźnimaŭsia Andrej Katlarčuk.

Padčas zboraŭ u adpačynak na Sycyliju siabar paraiŭ: «Abiaviazkova nabudź tur na Etnu. Hetaje vidovišča kožny čałaviek abaviazkova musić ubačyć za svajo žyćcio». Vykonvajučy paradu, my nabyli try kvitki, kab zrabić vypravu z najbližejšaha horadu Taarmina na słavuty vulkan. Košt kvitka vahajecca ad 55 eŭra za tur z anhłamoŭnaju da 70 eŭra — z rasiejskamoŭnaju ekskursijaj.

Etna — nazva hreckaja i aznačaje «połymia». Hreki kaliści składali istotnuju častku nasielnictva Sycylii. Sama vyspa była ŭ składzie Bizantyi, a miesta Taarmina z najvialikšym hreckim teatram pa-za miežami sučasnaj Hrecyi było stalicaj Sycylii (siońnia stalicaj źjaŭlajecca Palerma).

Pavodle mitaŭ, mienavita na Etnie žyŭ boh połymia i kavalstva Hiefest (jahony rymski adpaviednik — Vulkan). Tut boh Dyjanis pačaŭ razbudovu pieršych vinahradnikaŭ i vytvorčaść najlepšaha vina. Tamu nia dziŭna, što śviet viedaje italjanski vulkan pad hreckaju nazvaj. Sami sycylijcy nazyvajuć Etnu «la Mantańje» — hara. Zachavałasia taksama nazva «Džebieel» (na praciahu dvuch stahodździaŭ vyspaj vałodali araby).

Etna — samy vialiki vulkan Eŭropy, abvieščany nacyjanalnym parkam Italii. Vyšynia składaje 3350 m, perymetar — 200 km. Hara znachodzicca na styku dźviuch kantynentalnych plitaŭ — eŭrapiejskaj i afrykanskaj. Tamu Etna — vulkan dziejny, jaje aktyŭnaść pačałasia pryblizna 700 tysiač hadoŭ tamu. Hara adnosicca da składanaha typu vulkanaŭ, bo maje try dziejnyja vialikija kratery i proćmu drobnych «pabočnych» krateraŭ. Pieršyja vykidy Etny adbyvalisia pad vadoju, utvarajučy takim čynam Sycyliju. Za viadomuju nam historyju adbyłosia kala 135 vialikich vybuchaŭ. Historyk Fukidyd pisaŭ, što ŭ V st. vykidy mahmy zasypali horad Katanija, što za 20 km ad vulkanu.

Tolki na praciahu XX st. vyviaržeńni adbylisia ŭ 1908, 1910, 1911, 1917, 1923, 1928, 1942, 1947, 1950, 1957, 1971, 1974, 1979, 1983, 1992, 2001 i 2003 hadach. Padčas apošniaha vyviaržeńnia mahma, bjučy z hłybini 20 km, pulsavała na vyšyni 70 m ad krateru. Patok łavy temperaturaj 1.200 °C Celsija źlizaŭ, jak karova jazykom, 89 budynkaŭ. Ale čałaviečych achviaraŭ, jak zaŭsiody, nie było — lud viedaŭ pra zdareńnie zahadzia. Adzinym sposabam uratavać žytło źjaŭlajecca skidańnie bombaŭ na šlachu łavy, što dazvalaje bolš-mienš paśpiachova kiravać jaje strumianiami. U planach italjanskaha ŭradu — stvareńnie vialikich fartecyj, što nazaŭždy abaroniać sycylijcaŭ ad nastupnych vyviaržeńniaŭ.

Čamu ludzi žyvuć la vulkanu?

Heta razumieješ padčas padarožža, kali śpiakota pad +35°C padaje na vyšyni 2000 metraŭ da +20°C bieź nijakaha kandycyjaneru. Mienavita la Etny žyvuć samyja zamožnyja ludzi Sycylii. Ź blokaŭ łavy pabudavany ich pryhožyja viły i sialanskija damy. Łava daje prybytak, bo na jej vyroščvajecca najlepšy vinahrad dy limony i vyrablajecca najsmačniejšaje vino. Z vyšyni 2000 m da 2500 m vakoł hary raście pryhožy les: buk, dub, listoŭnica, arešnik.

A 16-j naš aŭtobus spyniajecca la vyšyni 2500 metraŭ. Tut apošni prytułak čałavieka. Šapiki z suvenirami (usio zroblena z łavy), taverna z murzatym katom, reštki źniščanaha vulkanam hatelu. Dalej padarožža na biaźludnuju viaršyniu adbyvajecca na džypach. Užo praź dziesiać chvilin apynajemsia niby na Marsie. Fantastyčny landšaft ź miortvaj łavy roznych koleraŭ i suchich drevaŭ tolki zredku parušajuć barany. Voś dzie treba było zdymać apošniuju scenu blokbasteru «Vaładar piarścionkaŭ»! Hid prapanuje adkapać kamieńčykaŭ z hłybini 10 sm. Jany nastolki haračyja, što niemahčyma trymać ich u dałoniach. Kožny moža ŭziać kavałak na pamiać — tut chopić na ŭsich. Pačynaješ razumieć, što hara žyvie, što jana dychaje. Ahniavoje dychańnie idzie z maleńkich norak, jakija paŭsiul. Ale ŭsio roŭna robicca ŭsio chaładniej. Dobra, što naš siabar papiaredziŭ, kab my ŭziali kurtki i ciopły abutak. Ale bolšaść turystaŭ pra heta nia viedali, tamu im prapanavali vopratku i abutak u arendu, pa 3 eŭra za štuku. Tolki samotny šatlandziec u kiłcie zaŭziata trymaŭsia ŭ futbołcy, čym vyklikaŭ pavahu skandynavaŭ.

Na viaršyniu my zabralisia a pałovie na dziaviatuju pad zachad sonca. Daroha była niebiaśpiečnaj, z prorvami z usich bakoŭ. Kabiety i mužčyny prycichli, žartavali tolki dzieci — samaja mužnaja častka čałaviectva. Narešcie, my na miescy. Temperatura pavietra paniziłasia da -3°C. Navokał lažaŭ śnieh. Ad hałoŭnaha krateru nas adździalała 50 m. Vializnyja vobłaki byli dołu, ź dzirki valiŭ dym. Na vialiki žal, padyści da kraju było zabaroniena. Nie było i syhnetu, kab kinuć jaho na spačyn licha. Ale momant byŭ taki vieličny i niezvyčajny, što my ščyra padziakavali našamu siabru za paradu.

Na zvarotnym šlachu, hałodnyja i źmierzłyja, my zajechali ŭ samy vysoki restaran Eŭropy ŭ vioscy na vyšyni 2300 m. Jeli, jak zvyčajna, spahiećci, ale, kali kaŭtnuli biełaha miaścovaha vina koštam try eŭra za litar, raptam z žonkaj pierahlanulisia. Smak viaskovaha napoju nie sastupaŭ elitnym plaškam koštam pad 30 eŭra. La kaminu byli vyviešany zdymki siamji, što vałodała restaranam, žyła i pracavała tut. Akazałasia, što hetaja sialanskaja siamja dała troch čempijonaŭ Italii pa łyžnych honkach. Na načnym dvary, zasypanym šyškami, było +15°C. Niedzie brachaŭ sabaka. Pachła Biełaruśsiu.

Etna—Stakholm

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0