Biełaruskaje Paleśsie chavaje vialikija bahaćci, i kraina padstupajecca da ich zdabyčy.
Jość taki stereatyp, što biełaruskija ziemli nie nadta bahatyja na karysnyja vykapni. Maŭlaŭ, jość tolki sol dy torf, i bolš ničoha.
A tut urad abviaščaje ab pačatku ambicyjnaha prajekta pa adkryćci pramysłovaha parka «Paleśsie-Lelčycy». Meta — zdabyča karysnych vykapniaŭ.
Čaho tam tolki niama! Bury vuhal, haručyja słancy, budaŭničy dy ablicovačny kamień, hlina, krejda, hips, redkija mietały. Akademik Radzim Harecki kaža, što navat zołata, burštyn dy ŭran jość u nievialikaj kolkaści. Sapraŭdnaje biełaruskaje Eldarada!
U samyja hłuchija kutki krainy projdzie čyhunka, jakoj złučać pamiežnyja Hłuškavičy i Jelsk.
Razam z tym, zastajucca i vialikija pytańni: jak vyrašyć prablemu padziemnych vodaŭ i ci nie stanie pramysłovy park pryčynaj ekałahičnaj katastrofy cełaha rehijona.
17 maja na Homielskim ekanamičnym forumie była padpisanaja damova ab raźvićci pramysłovaha parka «Paleśsie¬Lelčycy», meta jakoha — zdabyča karysnych vykapniaŭ, a taksama budaŭnictva Novaj Paleskaj čyhunki.
Prajekt padpisali namieśnik dyrektara TAA «Trajpł» Raman Šyrma, hałoŭny inžynier Biełaruskaj čyhunki Valeryj Šubadzioraŭ, namieśnik ministra architektury i budaŭnictva Dźmitryj Siemiankievič i staršynia Homielskaha abłvykankama Uładzimir Dvornik. Suma damovy nie ahučvajecca. «Trajpł», nahadajem, — heta kampanija biełaruskaha multymiljaniera Čyža, jaki zajmajecca naftaj, budaŭnictvam, sportam i restarannym biznesam.
Dziaržaŭnaje ahienctva BiełTA zachoplena napisała, što pramysłovy park pieratvoryć rehijon u biełaruski Rur, pravodziačy paraleli z syravinnaj bazaj Hiermanii.
Viadoma, što ŭ parku źbirajucca zdabyvać bury vuhal, budaŭničy kamień, budaŭničy piasok, krejdu, hlinu, torf, saprapiel, kalijnuju sol. Park achopić piać rajonaŭ krainy: Lelčycki, Žytkavicki, Pietrykaŭski, Jelski i Mazyrski. Heta prykładna tracina terytoryi Homielskaj vobłaści. Ale ŭ hetym pieraliku tolki kalijnyja soli na siońnia zdolnyja davać vialiki prybytak. Astatniaha dabra niamała i ŭ inšych rehijonach Biełarusi, dyj u inšych krainach.
Pieršy raz paśla cara
Paleskaja čyhunka budavałasia ŭ 1882 — 1907 hadach, jana złučyła Bransk i Homiel z Brestam. Pry caru, jak i ŭsie čyhunki Biełarusi. Ciapier moža pačacca novy etap. Čyhunka maje pralehčy pa maršrucie «Hłuškavičy — Lelčycy — Michałki». Heta 121 kiłamietr darohi. Budaŭnictvam zojmiecca «Trajpł».
Doktar hieahrafičnych navuk, zahadčyk łabaratoryi aptymizacyi hieasistem Instytuta pryrodakarystańnia Akademii navuk Valeryj Chomič kaža, što terytoryja budučaha pramysłovaha parka «Paleśsie¬Lelčycy» sapraŭdy maje najbolš karysnych vykapniaŭ, čym dzie na terytoryi Biełarusi.
Pavodle aficyjnych ličbaŭ, na terytoryi parka zapasy buraha vuhalu składajuć 250 miljonaŭ ton, haručych słancaŭ — 2,7 miljarda ton, kamiennaj soli — 500 miljonaŭ ton, hipsu — 260 miljonaŭ, kaalinaŭ (biełaja hlina, syravina dla parcalany) — 3 miljony, hliny — 70 miljonaŭ kubičnych mietraŭ. Ličby nibyta davoli ŭnušalnyja.
Vuhalto jość, ale jak asušyć?
«Buraha vuhalu dakładna viadoma, što jość 75 miljonaŭ ton. Znachodzicca radovišča kala raki Ubarć. Heta niašmat. Mahčyma, jašče jość nieraźviedanyja, — kaža Valeryj Chomič. — Słancy jość amal paŭsiudy, nievialikija prasłojki. Što datyčyć kamieniu, to siońnia jon zdabyvajecca ŭ Hłuškavičach, ź jaho potym robicca ščabionka. U savieckija časy jašče byŭ karjer «Nadzieja», dzie zdabyvali kamiani dla ablicoŭki. Praŭda, potym jaho zakinuli».
«Kaniečnie, miaściny bałocistyja, niebiaśpieka praz heta pavialičvajecca. Jak i zatraty. Kab adpampoŭvać vadu, patrebnyja vialikija hrošy na elektraenierhiju. Takija zatraty mohuć u dva razy pavialičyć košt syraviny, što zdabyvajecca. Nakolki mnie viadoma, dla zdabyčy spačatku treba vykapać karjer, a ŭžo tam rabić šachtu», — havoryć navukoŭca.
Akramia taho, na terytoryi pramparka «Paleśsie¬Lelčycy» raźviedana radovišča redkich vidaŭ syraviny, takich jak bierylij, cyrkonij, vysokaminieralizavanyja pramysłovyja rasoły. Voś heta ŭžo cikaviej, bo popyt na redkija mietały ŭ śviecie raście razam z raźvićciom elektroniki.
Razam z tym uźnikaje pytańnie, čamu hetyja miaściny nie stali raspracoŭvać raniej. Adkaz — nie samyja prostyja ŭmovy pracy. Vielmi radykalnaje mierkavańnie adnosna budaŭnictva parka maje člen¬karespandent Akademii navuk, doktar hieołahaminierałahičnych navuk Anatol Kudzielski.
Inšy pohlad: «Idyjatyzm»?
«Kraina niepałochanych idyjotaŭ! — vyhukaje navukoviec, kali čuje pra «Paleśsie-Lelčycy». — Hety pramysłovy park prosta niemahčyma zrabić. Dla hetaha treba asušać vody na 200—300 mietraŭ. Treba źniščać paleskuju pryrodu. Kali my na heta pojdziem, to adhukniecca i va Ukrainie. Heta prosta niemahčyma. I heta ŭsio cudoŭna viedaje premjer¬ministr Michaił Miaśnikovič, ale maŭčyć».
Viadoma, što Homielščyna — samy bahaty rehijon Biełarusi na karysnyja vykapni, ale čamu tak stałasia? «Tut vialikaja hieałahičnaja ŭpadzina, jakaja miažuje z ukrainskim kryštaličnym masivam. Šmat što znosiłasia, vymyvałasia ŭ hetuju ŭpadzinu. Naprykład, redkija ziemli, bierył. Na miescy ž hetaj upadziny niekali było mora, tamu ŭtvaryłasia sol. Paśla mora byli bałoty, što źjaŭlajecca spryjalnym asiarodździem dla ŭtvareńnia torfu, buraha vuhalu», — tłumačyć Valeryj Chomič.
Jak bačym, adnosna budučyni pramparka «Paleśsie — Lelčycy» majucca vielmi roznyja mierkavańni. Navukoŭcy pahadžajucca, što raźviedvalnyja pracy praviedzienyja jašče niedastatkova, kab rabić dalekasiažnyja vyvady.
Lelčycy
Rajcentr u Homielskaj vobłaści na race Ubarć. Nasielnictva — 8,9 tysiačy žycharoŭ. Znachodzicca za 67 km ad čyhunačnaj stancyi Jelsk.
Kamientary