Hiedymin hladzić «Formułu-1», Jefrasińnia zajmajecca ŭšu — baćki raspaviadajuć, čamu nazvali dziaciej «histaryčnymi» imionami
Repartaž Antona Trafimoviča i Uładzia Hrydzina, svaboda.org.
Vitaŭt, 5 hadoŭ
Vitaŭt — starejšy syn u siamji Barysa i Nadziei Hareckich. Ale da samaha naradžeńnia žonka vahałasia, ci varta tak nazyvać dzicia.
«Mnie strašna nie padabałasia imia, — kaža Nadzieja. — Jano zdavałasia žalezabetonnym. Ja chadziła i ŭsim kazała: «Barys prydumaŭ žalezabetonnaje imia dla syna»».
Da kanca ciažarnaści Nadzieja zvykłasia ź imiem. Dumała, što łaskava syna možna budzie nazyvać Vitošam. Kali jon byŭ mały, baćki nazyvali syna Vitocham ci Vitusiom. Ale ciapier jon čaściej za ŭsio Vitaŭt.
Baćki Nadziei byli ŭ žachu, kali daviedalisia, što ŭ ich budzie ŭnuk Vitaŭt. Ale paśla taksama pryzvyčailisia. Maci Nadziei, kali Vitaŭt jašče nie naradziŭsia, źviartałasia da jaho «vaša vialikaść». Na pracy chvaliłasia, što ŭ jaje budzie nia prosty ŭnuk, a vialiki kniaź.
A voś siabry Hareckich pryniali Vitaŭta biez pytańniaŭ. U carkvie, kudy chodzić siamja, jość Alhierd, Jazep. I Vitaŭt na ichnym fonie nia mocna vybivajecca.
«Našy siabry — apazycyjnyja dziejačy, žurnalisty. Jany, chutčej, ździvilisia b, kali b syna nazvali Ivanam», — kaža Barys.
Pavodle baćkoŭ, jany nie imknulisia da ekskluziŭnaści, kali vybirali imia synu. Baćka Barys chacieŭ nazvać syna ŭ honar siabra Viktara. A paśla pryjšła ideja ź Vitaŭtam. Pa-pieršaje, heta suhučna ź Viktaram. Pa-druhoje, heta biełaruskaje imia.
«U Litvie ž jość takaja fiška, što dziaciej nazyvali Vitaŭtami, kab Savietam pakazvać, što ŭ nas nie Ivan, nia Saša», — kaža Barys.
Taksama dla baćkoŭ było važna, što Vitaŭt byŭ chryścijaninam. U honar kniazia-pahanca jany b svajho syna nie nazvali. Barys ličyć, što Mindoŭhami i Rahvałodami svaich dziaciej nazyvajuć tyja, chto zachaplajecca pahanstvam.
«Ja by svajho syna Rahvałodam nie nazvaŭ, — kaža Barys. — Mnie zdajecca, heta ŭžo takaja drymučaść. Nie krytykuju tych, chto tak robić. Ale dla mianie było b važna, kab byŭ narmalny «bekhraŭnd» u čałavieka».
Nieznajomyja ludzi ŭsprymajuć imia Vitaŭta pa-roznamu. Na dziciačaj placoŭcy časta pierapytvajuć, cikaviacca, čamu tak nazvali.
«U kramie adnojčy zapytali, jak jaho zavuć. Pradavačka pačuła i kaža: «Ciažka budzie žyć». A čałaviek, jaki stajaŭ za mnoj, skazaŭ, što, naadvarot, heta krutoje imia. Ja taksama liču, što krutoje», — kaža Barys.
Kim byŭ jahony lehiendarny papiarednik, Vitaŭt užo viedaje. Ale časam błytaje jaho z Franciškam Skarynam.
— Vitaŭt, chadzi siudy, — kliča baćka syna. — A chto taki Vitaŭt byŭ?
— Vitaŭt — kniaź.
— A što jon rabiŭ?
— Pisaŭ Bibliju.
— Pierabłytaŭ usio na śviecie. Asabliva maładafrontaŭska-patryjatyčnaje vychavańnie ŭ dzieciach nie prymianiali. Pakul im cikavyja bolš himnastyka, bieh, skački.
Piacihadovy Vitaŭt lubić skakać i łazić pa parenčach. Zaraz choča pajści ŭ basejn. A jašče biaskonca zadaje pytańni baćkam. Jon vielmi aktyŭny chłopiec, ale pry hetym saramlivy.
«Małodšaja Karalina na placoŭcy pieršaj pojdzie znajomicca. A Vitaŭt z baćkami bolš. Taki troški sacyjafob», — kaža Nadzieja.
Alhierd, 5 hadoŭ
Arciom Šarkoŭ dumaŭ nazvać syna Alhierdam jašče ad školnych hadoŭ, kali na ŭroku historyi Biełarusi prachodzili Vialikaje Kniastva Litoŭskaje.
«Alhierd — heta kniaź, jaki try razy chadziŭ na Maskvu, — kaža Arciom. — Ja jaho vielmi pavažaju jak dziaržaŭnaha dziejača. I mnie chaciełasia nazvać syna ŭ jaho honar».
Jaho niepakoiła, što ŭ Biełarusi mała chto nazyvaje dziaciej nacyjanalnymi imionami. I Arciom zachacieŭ dać pačatak hetaj spravie ŭłasnym prykładam. Kali jany z žonkaj daviedalisia, što ŭ ich budzie syn, razam vyrašyli, što nazavuć jaho Alhierdam.
Piarečańniaŭ z boku žončynych svajakoŭ nie było. Jaje baćka — historyk pa adukacyi. A voś Arciomavy baćki, choć i viedali, chto taki Alhierd, ale nie da kanca razumieli, navošta dzicia tak nazyvać. Prapanoŭvali nazvać unuka Romam ci jakim inšym viadomym imiem. Maŭlaŭ, niezrazumieła, jak jaho łaskava zvać.
«Roznyja «admazki» znachodzili. Ale potym jany pryzvyčailisia. Kali my skazali, što druhoha nazaviem Daminikam, to ŭvohule nie było pytańniaŭ», — kaža Arciom.
Paśla narodzinaŭ uźnikli prablemy z rehistracyjaj syna ŭ ZAHSie. Dla baćkoŭ było pryncypova, kab na rasiejskaj movie imia było zapisana jak Alhierd, a nie «Olhierd». Ale supracoŭniki ZAHSu nastojvali, što varta zapisvać jaho praz «o», bo tak u daviedniku napisana. Ale baćki zastalisia na svaim, i syna zarehistravali «Alhierdam» na abiedźviuch movach.
«U sadku nas dobra pryniali, — kaža Arciom. — My chodzim u biełaruskamoŭnuju hrupu. Kali my tolki pryjšli, vychavalnica adrazu skazała: «Alhierd — jak vialiki kniaź». Nie było pytańniaŭ».
Nieznajomyja ludzi ŭsprymajuć imia pa-roznamu. Niekatoryja zusim nie razumiejuć, što jano značyć. Inšyja, naadvarot, adrazu paznajuć pierajemnaść ad vialikaha kniazia.
Baćki nazyvajuć syna Alhierd, Alhierdzik, Alhuša.
«Kali, ja skardžusia, mahu skazać «Alhirdas» z takim žamojckim akcentam, — kaža Arciom. — Tady jon razumieje, što treba prysłuchacca».
Čas ad času Šarkovy raspaviadajuć, kim byŭ kniaź Alhierd, ale nia robiać kultu z synavaha imia.
«Doma my majem kalandaryki z vyjavaj Alhierda. Histaryčnyja ściahi i hierby, naturalna, jość. Adnak pakul čałavieka nie naciahvajem na historyju. Pakidajem jamu dziacinstva. Dajom vyvučać toje, što jamu cikava».
Pakul Alhierdu cikavyja movy, hieahrafija, matematyka. Letaś chłopiec chadziŭ na himnastyku. Sioleta baćki sprabujuć addać jaho ŭ futbolnuju sekcyju. Ale jamu jašče nia vielmi padabajecca futboł.
Pa statystcy imia Alhierda siońnia papularniejšaje za ŭsie inšyja kniaskija imiony. Šarkoŭ ličyć, što ludzi pavažajuć vialikaha kniazia za jahonyja pachody na Maskvu.
«Vitaŭt, viadoma, byŭ vialikim kniaziem, ale nie było b dasiahnieńniaŭ Vitaŭta, kali b nie było Alhierda. Jon zakłaŭ pačatak vialikaj krainy», — kaža Arciom.
Jefrasińnia, 10 hadoŭ
10 hadoŭ tamu ŭ siamji Janukovičaŭ čakali na dačku Stefaniju. Ź imiem užo ŭsie pahadzilisia. Ale ŭ apošni momant blizkija siabry zapytalisia, ci nia chočuć Nadzieja i Ŭładzimier nazvać dačku Jefrasińniaj? Maci Nadziei padabałasia, jak hučyć poŭnaje imia. Ale jana bajałasia, kab dačku nie pačali dražnić Frosiaj Burłakovaj. Heta hierainia filma «Prychodźcie zaŭtra», jaki ad dziacinstva pamiatała Nadzieja.
Trecim varyjantam dla dački było imia Hanna. U siamji było pryniata nazyvać dziaciej u honar śviatych, čyje imianiny prypadali na hety dzień. Daktary dakładna pryznačyli datu rodaŭ — 2 žniŭnia. U hety dzień akurat pryśviatak Hanny.
Ale prahnoz nia spraŭdziŭsia. Dačka naradziłasia na dva tydni raniej — 19 lipienia. A 20 lipienia — imianiny Ŭllany i Jefrasińni.
«Atrymlivajecca, dačka sama vybrała sabie imia, — kaža Nadzieja. — Heta byŭ znak dla nas».
Baćki stali čytać, što značyć imia Jefrasińni. U pierakładzie z hreckaj — «radaść, adkrytaja, dobraja».
Niekatoryja paśla pierapytvali, čamu Janukovičy tak nazvali dačku. Maŭlaŭ, jość ža imia Karalina ci Dyjana.
«A my pabačyli, što hetaje imia joj pasuje, — kaža Nadzieja. — Źjeździli ŭ Połacak, parazmaŭlali z baciuškam. Jon skazaŭ, što heta cudoŭnaje imia, što jano takoje namolenaje i budzie abaraniać dzicia. Kazaŭ, što my małajcy».
Za dziesiać hadoŭ ź imiem Jefrasińni nie zdarałasia niepryjemnych historyj. Aściarohi nakont filmu taksama nia spraŭdzilisia, bo toje staroje kino nichto ź dziaciej nia bačyŭ.
«Kali jana była ŭ sadku, to chłopčykam vielmi padabałasia hetaje imia. I ŭsie jaje piaščotna nazyvali Frosiečkaj, Frosieńkaj».
Darečy, imia Stefanija nia źnikła. Tak Janukovičy nazvali druhuju dačku.
«A dla Jefrasińni my nia možam padabrać nijakaja inšaje imia, jakoje b joj pasavała», — kaža Nadzieja.
Darosłyja, kali čujuć imia dački, časta zhadvajuć Eŭfrasińniu Połackuju. A dla dziaciej zvyčajna heta prosta imia. Choć sioleta 1 vieraśnia im u škole raskazvali pra aśvietnicu Eŭfrasińniu.
U čaćviortaklaśnicy Frosi kožny dzień raśpisany ad ranicy da viečara. Raniej jana chadziła ŭ teatralnuju studyju. Sioleta skazała, što budzie chadzić u mastackuju studyju, na tancy, na łyžy. Jana zajmajecca ŭschodnimi adzinaborstvami — ušu. Maci kaža, što Frosia — vielmi bajavaja dziaŭčynka.
U škole Jefrasińni padabajecca litaratura i anhielskaja mova. Jana humanitaryj, z matematykaj usio składana.
«Nam adny znajomyja skazali, što my składanaje imia vybrali i budzie niaprosta ŭ žyćci dačce, — kaža Nadzieja. — Ja liču, što heta mocnaje imia pa enerhietycy. Jano niasie moc, pazytyŭ i radaść. I Frosiečka apraŭdvaje svajo imia».
Hiedymin, 3 hady
Hiedymin raście ŭ siamji stamatolahaŭ Aleha Jarylina i Iryny Korčyk. Nazyvać syna ŭ honar vialikaha kniazia ŭ siamji nichto nie źbiraŭsia. Svajo imia, pavodle baćkoŭ, jon vybraŭ sam.
Pieršaja pałova ciažarnaści Iryny była składanaj, i baćki navat nie zadumvalisia, jak nazvać dzicia. Kali stała lahčej, pačali padbirać imia. Ale doŭha nie mahli vyznačycca.
«Ja ź dziacinstva pytałasia, čamu mianie, biełarusku, zavuć Irynaj. Babula ŭ mianie była polka, jaje zvali Cecylija. Dyk čamu mnie nie dali biełaruskaje ci polskaje imia?», - kaža Iryna
Baćki vyrašyli padabrać starabiełaruskaje imia. Kali Iryna dajšła da Hiedymina ŭ daviedniku imionaŭ, syn adhuknuŭsia: pačaŭ stukacca. Paśla vyrašyli paŭtaryć, i znoŭ na Hiedymina jon pačaŭ reahavać.
«Čałaviek sam viedaje svajo imia. Navošta niešta vydumlać?» — kaža Aleh.
Iryna naradžała ŭ abłasnoj radzilni. Prymaŭ rody zahadčyk adździaleńnia. Kali lekar pačuŭ ad maci, što niemaŭla zaviecca Hiedymin, to skazaŭ: «Lićvin siońnia naradziŭsia».
Siabry i baćki adrazu pryniali niezvyčajnaje imia Aleha i Iryny. Pytańni ŭźnikli tolki ŭ carkvie. Baciuška skazaŭ, što heta nie imia, a mianuška.
U chramie ŭ honar Usich Śviatych na vulicy Kalinoŭskaha syna pahadzilisia achryścić tolki pad imiem Uładzimier. Tamu što Hiedymin — pahanskaje imia.
Bolš nidzie prablem ź imiem nie było. U ZAHSie Alehu i Irynie dali daviednik biełaruskich imionaŭ, pa jakim źviarali napisańnie imia. Pa-biełarusku syn zapisany jak «Hiedymin», a pa-rasiejsku — «Hiedimin». Doma baćki nazyvajuć syna na biełaruski ład — «Hiedymin» ci «Hiedyminka».
Pierad rehistracyjaj baćki Aleh i Iryna praviarali, ci jość u Biełarusi inšyja Hiedyminy. Znajšli adnaho ŭ Viciebsku. Taksama viedajuć, što paśla naradziŭsia prynamsi adzin Hiedymin u Miensku — jamu paŭtara hoda.
Z takim imiem syna paŭsiul zapaminajuć. Kali jaho pryviali da taho ž aftalmolaha praz dva hady, lekar uspomniŭ syna pa redkim imi.
Hiedymin — superaktyŭnaje dzicia. Baćki nazyvajuć jaho «rakietaj». Ad dziacinstva jon maje dobruju pamiać, zdolny da roznych vynachodnictvaŭ i aktorskich hulniaŭ.
«Kali jamu što-niebudź patrebna, to jaho nie spynić, jon budzie damahacca heta lubymi sposabami», — kaža Aleh.
U Hiedymina intares numar adzin — aŭtamabili. Cacačnych mašynak, žartuje baćka, u jaho bolš, čym va ŭsim taksaparku Miensku. Chłopiec ramantuje ich cacačnymi klučami, navat śpić razam z mašynkami. Ale bolš za cacki jon lubić hladzieć honki «Formuły-1», telekanały pra tuninh aŭtamabilaŭ.
«Kali mnie treba jaho supakoić, ja ŭklučaju kanał pra mašyny. Jaho heta cikavić bolš za mulciki», — kaža Iryna.
Nad pryvatnym domam baćkoŭ Hiedymina časta latajuć samaloty, što iduć na pasadku ŭ «Nacyjanalny aeraport Miensk». Hiedymin lubić uhladacca ŭ nieba dy machać samalotam.
«Jość pavierje, što tyja, na čyim domam latajuć samaloty, samyja ščaślivyja ludzi», — kaža Aleh.
Rahnieda, 13 hadoŭ
U Taciany Javorskaj u siamji ceły panteon hučnych imionaŭ — Kastuś, Alhierd, Rahnieda, Daniła.
«Kali zaciažarała pieršym dziciem, u mianie źjaviłasia šmat volnaha času. Ja pieračytała, što ŭ škole niedavučyła. Pahłybiłasia ŭ heta ŭsio. Tak na sercy lahło: Kastuś, Alhierd, Rahnieda», — kaža Taciana.
Dla Rahniedy byŭ jašče varyjant Emilija — u honar Plater, udzielnicy paŭstańnia 1831 hodu.
«Pakul dzicia nie narodzicca, pakul nie pabačyš, ci pasuje imia na 100%, nia prymieš kančatkovaha rašeńnia».
Kali naradžalisia dzieci, Taćciana nia viedała inšych baćkoŭ, jakija nazyvali b svaich synoŭ i dačok u honar histaryčnych postaciaŭ. Kastusiom časta nazyvaŭsia toj, chto byŭ Kanstancinam u pašparcie. Tamu nia dziŭna, što svajaki vielmi kateharyčna ŭsprymali nietypovyja imiony dziaciej.
«Paśla Alhierda i Kastusia svajakam było ŭžo praściej uspryniać Rahniedu, — kaža Taciana. — Tak, histaryčnyja asacyjacyi ludzi majuć. Mohuć paśmiajacca i skazać: «Ja viedaju, jak zavuć vaša čaćviortaje dzicia. Hiedymin?»»
Imia dački ŭ siamji skaračajuć jak Rada ci łaskava nazyvajuć Rahniedkaj. Jana dobra viedaje, kim była Rahnieda.
«Rahnieda zrabiła šmat dla Biełarusi. Moža być, kaliści i ja šmat zrablu dla jaje», — adkazvaje Rahnieda na pytańnie, čamu baćki tak jaje nazvali.
Rahnieda vučycca ŭ kołasaŭskim licei. U bolšaści jaje adnaklaśnikaŭ tradycyjnyja biełaruskija imiony: Miron, Franak, Usiasłaŭ, Kamiła, Danuta. Samaje prostaje imia — Palina.
Kali Rahnieda vučyłasia ŭ 23-j himnazii ŭ Miensku, joj daviałosia zmahacca za pravilnaje napisańnie svajho imia na rasiejskaj movie. U pašparcie i pa-biełarusku, i pa-rasiejsku ŭ jaje napisana «Rahnieda». Tak jana i padpisała sšytak pa rasiejskaj movie. Ale vykładčyk vypraviŭ jaje imia na «Rohnieda». Dziaŭčyna papraviła litaru «o» na «a». Tolki kali jana patłumačyła vykładčyku, što ŭ pašparcie jaje imia pišacca praz «a», jon pierastaŭ vypraŭlać.
Bolš prablemaŭ ź imiem u Rahniedy nie było. Na dziva, składanaści ŭźnikli tolki z rehistracyjaj Kastusia ŭ 2001 hodzie. Supracoŭniki ZAHSu kazali, što takoha imia nie isnuje, jak dokaz pakazvali daviednik imionaŭ. Ale baćki nastajali, i Kastuś nia staŭ Kanstancinam.
«U 2000-ch hadach takija imiony byli redkimi. A ciapier i Alhierdy jość, i Rahniedu inšuju viedaju», — kaža Taćciana.
Taciana pryhadvaje historyju, jak vykładčyk Biełaruskaha kalehijumu Alaksandar Hrycan vykazvaŭsia, nakolki važna nazyvać dziaciej biełaruskimi imionami. Hrycan pramoviŭ takuju frazu: «Vinceś nikoli nia budzie mačycca ŭ padjeździe».
«Imia, jakoje dajecca čałavieku, abaviazvaje, — kaža Taciana. — Sapraŭdy liču, što nia moža być zvyčajnym čałaviek z takim imiem. Nieabaviazkova, što budzie zmaharom, nacyjanalnaj idejaj zachopleny. Ale jon nia budzie z tych ludziej, jakim ničoha niecikava ŭ žyćci».
Usiasłaŭ, 4 hady
Andrej i Alona Jahoravy doŭha padbirali imia svajmu synu. Ad pačatku ŭ ich było dva krytery: syna musiać nazvać ci ŭ honar kahości sa svajakoŭ, ci ŭ honar histaryčnaj postaci. Andrej ad pačatku aryjentavaŭsia na biełaruskija imiony. Jon vielmi chacieŭ nazvać dzicia ŭ honar kahości z panteonu Vialikaha Kniastva Litoŭskaha.
Žonka pahadžałasia z kancepcyjaj, ale joj nie padabalisia imiony. Kali pierabrali ŭsio, što viedali, stali šukać u słoŭnikach. Andrej prapanavaŭ vybrać imia z «Kryŭskaha (biełaruskaha) imieńnika» Vacłava Łastoŭskaha.
Baćki razhladali imia Ryś — biełaruski varyjant Ryčarda. Usiasłaŭ staŭ kampramisnym varyjantam.
Adzinaje vahańnie Alony było ŭ tym, kab imia syna nie skaračali jak «Słava». Ale ŭ Łastoŭskaha Ŭsiasłaŭ skaračaŭsia jak Jaś albo Vieś.
«Nijakaha Słavy ŭ Łastoŭskaha nie było, — kaža Alena. — Historyju ŭ škole ja vučyła słaba, ale Ŭsiasłavu Čaradzieju ŭvieś čas sympatyzavała».
Ciapier Usiasłava nazyvajuć Jasiem, Jaśkam ci Ŭsiasłaŭčykam. Pa-rasiejsku imia hučyć jak «Vsiesłav». Sam Usiasłaŭ raniej pradstaŭlaŭsia jak «chłopčyk Jaś». Ciapier jon «chłopčyk Usiasłaŭ Jahoraŭ».
Na momant naradžeńnia Jahoravy nia čuli, kab niechta nazyvaŭ svaich synoŭ Usiasłavami. Alhierdaŭ było šmat, a Ŭsiasłavaŭ — nivodnaha. Užo paźniej daviedalisia, što syn historyka Hienadzia Sahanoviča taksama zaviecca Usiasłavam.
Ad połackaha kniazia Ŭsiasłaŭ pieraniaŭ kamandzierski charaktar.
«Kali hulajecca ź dziećmi, sprabuje ich arhanizoŭvać i razdavać zadańni, — kaža Alena. — Jon moža być vielmi samastojnym, a moža prylipnuć. Heta ŭsio zaležyć ad dnia, zorak, soniejka».
U sadku razam z Usiasłavam u hrupie jość Vasilisa, Majkł, niekalki Danikaŭ. Jahoravy majuć znajomaha ŭ Homli, jaki nazvaŭ syna Alhierdam, bo kniaź Alhierd vyzvalaŭ Homiel ad tataraŭ.
«Ale ja nie kazaŭ by pra nacyjanalny trend, — kaža Andrej. — Zaraz baćki prosta vybirajuć niezvyčajnyja imiony».
Mały Ŭsiasłaŭ lubić hulacca z kanstruktaram. Ciapier jaho cikaviać dzieci, asabliva starejšyja za jaho. Byŭ čas, kali jon zachaplaŭsia sabakami, budavaŭ z Lego «armiju» sabak. Zaraz pajšoŭ na płavańnie i lubić skakać z borcika.
Ciapier čytajuć
U centry Minska tajamniča źnikła dačka dyrektara bujnoha ahrakompleksu9
Kamientary