Navahodniaja pisanka

Moža, finansavy kryzis, narešcie, pryviadzie bolšuju častku čałaviectva, zachoplenaha spažyvańniem i tannymi rasprodažami, u prytomnaść i prymusić jaho zrazumieć, što naśpieŭ novy čas? Vyniki hodu padvodzić Vital Taras.

Jalinka, zapalisia!

U hieraini savieckaha aniekdota — kabiety stałaha vieku — zapytvali: «Što Vam bolš daspadoby — mužčyny ci Novy hod?» — «Kaniečnie, Novy hod, — adkazvała taja. — Bo jon ža čaściej». Tut cikavy nie stolki pošły sens aniekdota, kolki toj fakt, što Novy hod dla ŭsich savieckich ludziej sapraŭdy byŭ svojeasablivym simvałam ščaścia, prynamsi, jaho zamieńnikam. Nijakija inšyja savieckija śviaty — Pieršamaj, ci Kastryčnik — ni ŭ jakaje paraŭnańnie z navahodnim nie išli.

Dla mianie, jak i dla mnohich maich adnahodkaŭ, navahodniaje śviata — heta čaroŭny pach jełki, mandarynaŭ, šakaładnych cukierak, bienhalskija ahni. A jašče — sałata aliŭje z kurynym miasam i hreckimi arechami, ad jakoj možna jazyk prahłynuć. A jašče smažanaja huś ź jabłykami. A jašče smačny jabłyčny «Sidr» ź viasiołymi chmialistymi burbałkami, jaki moj dziadula ŭ adsutnaść baćkoŭ tajemna nalivaŭ mnie, zusim małomu, u sapraŭdny bakał dla šampanskaha.

A samaje hałoŭnaje — heta byŭ sałodki pačatak niejmavierna daŭhich školnych vakacyjaŭ. Cełych dziesiać dzion možna było nie chadzić u nienavisnuju škołu!

Nu, i što ad hetaha ciapier zastałosia? Vakacyi dla dziaciej i darosłych daŭžynioj dziesiać dzion čamuści ŭžo nie radujuć. Jasnaja sprava — staraść nie radaść. Raniej ža i sonca macniej śviaciła, i trava była zielaniejšaj. Ale čamuści padazraju, što mandaryny z apielsinami siońnia navat dzieciam užo nie prynosiać taje fantastyčnaje radaści. A čaho tak užo radavacca, kali mandaryny jość u prodažy kruhły hod? Jak kazaŭ adzin moj znajomy, «nie chacieli žyć bahata, ale ž daviałosia…»

Šampanskaje (chaj sabie i nie «Dom Pieryńjon», a «brut» ź Minskaha zavodu šumlivych vinaŭ — taksama niebłahi napoj, choć i ź jabłykaŭ, jaho navat Bi‑Bi‑Si rekłamavała ŭ svaim repartažy) lijecca rakoj amal štodnia. Byli b hrošy. I sałata aliŭje ŭžo nikomu nie padajecca ekzatyčnaj. (Sapraŭdnaja sałata ad Luśjena Aliŭje hatavałasia ź miasa rabčykaŭ, cialačaha jazyka, čornaj ikry, śviežaj sałaty i zhatavanych rakaŭ. Da hetaha dadavali marynavanyja ahurki, kapiersy, jajki i zapraŭlali ŭsio sousam pravansal.)

Dyj śviataŭ, byccam by, stała bolš — tut tabie i katalickija Kalady, i pravasłaŭnyja. I navahodni «ahaniok» možna vybirać na ekranie adrazu na mnohich telekanałach, u tym liku, i na biełaruskich, i sustrakać Novy hod možna razam z Maskvoj, potym pavodle minskaha času, potym razam z Varšavaj, potym z Łondanam, Ńju‑Jorkam i hetak dalej…

A ščaścia ŭsio adno niama.

Moža być, heta majo subjektyŭnaje pačućcio. Dyj chto skazaŭ, što ščaślivym možna być tolki ŭ navahodniuju noč ci na Kalady?

Ale ž u mianie ŭražańnie, što realnaha pačućcia ščaścia niama siońnia navat u Ryo‑de‑Žaniejra. Bačyli samuju vysokuju płyvučuju kaladnuju jełku ŭ śviecie, jakuju zapalili ŭ hetym brazilskim horadzie, prosta na mory? Kolki było na joj ahieńčykaŭ, aniołkaŭ, jaki byŭ šykoŭny fiejervierk?

Ale ž u Dubai, dzie adčynili niezadoŭha pierad tym novy turystyčny kompleks, ahniastroj byŭ jašče bolš šykoŭny. Kažuć, bolš mahutny navat, čym na adkryćci Piekinskaj alimpijady. A ci bačyli vy jalinku ŭ voknach vašaha susieda? Nie jalina — sapraŭdnaja mini‑elektrastancyja, ad jakoj uvieś śniežań i studzień źziaje za škielcami ŭsimi kolerami viasiołki navahodniaja iluminacyja.

Hety šmatpalarny śviet

Čałaviectva, niby małoje dzicianio, lubić śviaty i namahajecca ich pryśpiešvać. Pačatak XX stahodździa ź vialikaj pompaj adznačyli ŭ 1900, choć pačałosia jano, nasamreč, strełam u Sarajevie ŭ 1914.

XXI stahodździe pačałosia nieŭzabavie paśla ŭračystaha śviatkavańnia Mileniumu — 11 vieraśnia 2001. Nie ŭsie tady heta zrazumieli. Što pačałasia novaja epocha, daviałosia nahadvać u Madrydzie, potym u Łondanie, ciapier voś u indyjskim Mumbai.

Ale što nam Hiekuba? Što nam dalokaja Indyja? U Minsku ŭsio pakul abyšłosia niekalkimi paranienymi na praśpiekcie Pieramožcaŭ. Jak kažuć, viadziecca śledstva.

Tym časam rasijski pasoł u Minsku Surykaŭ praciahvaje nieciarpliva pahrukvać palcami pa stale, nahadvajučy pra patrabavańnie Maskvy, kab sajuźnik pryznaŭ niezaležnaść Paŭdniovaj Asiecii z Abchazijaj: «Ždiom‑s…»

A Nikala Sarkazi, jakomu vypała staršyniavać apošnija paŭhodu ŭ ES, va ŭpor, što nazyvajecca, nie bačyć ahresii Rasii ni ŭ dačynieńni da Hruzii, ni ŭ dačynieńni da inšych postsavieckich krainaŭ. I zaklikaje da dobrasusiedskich uzajemakarysnych adnosinaŭ. Heta nazyvajecca palityčnym realizmam. Ci ŭcichamirvańniem ahresara?

Pakul Kreml i jaho chaŭruśniki praciahvajuć raspaviadać kazki pra «šmatpalarny» śviet, płanieta moža nazirać vyniki taje samaje šmatpalarnaści va ŭsioj jaje pryhažości i ŭ poŭnym maštabie. Pakul ZŠA zalizvajuć rany niaŭdałaha prezidenctva Džordža Buša‑małodšaha dy finansavaha kryzisu, samalijskija piraty zachoplivajuć usio novyja karabli z ekipažami. Niama siońnia «suśvietnaha žandara». Niama kamu i stavić bandytaŭ na miesca. NATO nieachvotna reahuje na pahrozy na Afrykanskim Rohu. Paŭnočna‑Atłantyčnaj Asamblei navat lanota prademanstravać svaje muskuły. Mlavaja łajanka z Maskvoj (pradstaŭnik Rasii ŭ hetaj arhanizacyi Rahozin niadaŭna nazvaŭ nataŭcaŭ sabakami) — voś i ŭsio, što zastałosia, vonkava, ad niekali pahroźlivaj arhanizacyi, jakoj raniej pałochali dziaciej. A taksama, dadam, asabliva tupych dyktataraŭ, patencyjnych ahresaraŭ i terarystaŭ va ŭsim śviecie.

Na vulicy chamasu, al‑kaidy, achmadziniedžadaŭ i «dekkanaŭ» usich koleraŭ siońnia śviata. Baraku Abamu na ŭsialaki vypadak namiaknuli, kab jon bolš nie sustrakaŭsia z rabinami. U judejskim kulturnym centry ŭ Mumbai terarysty zabili ŭziatych u zakładniki rabina i jahonuju žonku. I jašče 200 čałaviek pa ŭsim horadzie.

A moža, finansavy kryzis, narešcie, pryviadzie bolšuju častku čałaviectva, zachoplenaha spažyvańniem i tannymi rasprodažami, u prytomnaść i prymusić jaho zrazumieć, što naśpieŭ novy čas? (Treba zaŭvažyć, što kryzis staŭsia hetulki ž niečakanaj i nievytłumačalnaj źjavaj, jak prychod vosieni paśla leta). 80% apytanych niadaŭna ŭ Rasii zajavili, što pra kryzis jany čuli, ale ničoha nie žadajuć viedać pra jaho i ničoha nie stanuć u suviazi ź im rabić. Štości mnie padkazvaje, što prykładna tak adkazała b i bolšaść hramadzian Biełarusi. Nijak nie chočacca ŭstavać z łožku rynkavaha sacyjalizmu. Choć tam užo kłapy zavialisia i anučami ŭsio praśmiardzieła, ale ž u łožku ciopła. Pad Novy hod krychu pravietrym praściny — i nazad, u baćkaŭ łožak.

«Dyk jak…»

Trapiłasia pad ruki kniha kłasika biełaruskaj litaratury Maksima Hareckaha. Pieračytaŭ jahonyja prahramnyja artykuły «Naš teatr» i «Razvahi i dumki», upieršyniu apublikavanyja ŭ vilenskich vydańniach «Kaladnaja pisanka» (1913) i «Vielikodnaja pisanka» (1916), kali nikomu nie treba było tłumačyć, što takoje «pisanka». Jajki tady raśpisvali nie tolki na Vialikdzień. Zrazumieła, słova «pisanka» maje i druhoje značeńnie, što i vykarystali vydaŭcy ŭ tych nazvach.

Možna tolki ździŭlacca, nakolki artykuły Hareckaha, napisanyja amal sto hadoŭ tamu, zastajucca aktualnymi siońnia. Naprykład, z «Razvah i dumak»: «Vot tut‑to ja i źviarnusia da «hienierałaŭ» adradžeńnia, kiraŭnikoŭ ruchu…Tut ja skažu im: śmialej havarycie novaje słova narodu biełaruskamu! Śmialej!! Mienš uvažajcie na napaści z polskaha i rasijskaha boku. Mienš azirajciesia na ich. («Cyt. pa: «Maksim Harecki. Tvory, Minsk, «Mastackaja litaratura», 1990 — VT)

Ci voś jašče: «I mutarna jak na sercy, što mnohija «ŭ čornym» biełarusy, pachvaliŭšysia, što znajuć biełaruskuju movu, umiejuć tolki złamać «dyk, jak…». A potym dumajuć, što i napraŭdzie mova baćkoŭ ich takaja ŭbohaja». (Tamsama — VT)

2008 hod dla mianie subjektyŭna zastaniecca hodam strataŭ i rasčaravańniaŭ. Usio, što adbyłosia pa‑za miežami Biełarusi, u dadzienym vypadku pakidaju biez kamientaroŭ (jak, naprykład, padziei ŭ Mjanmie abo śmierć Alaksandra Sałžanicyna).

Sioleta ŭ Minsku pajšli z žyćcia paet, frantavik Alaksandr Drakachrust i jahonaja žonka Dzina Manajeva, ź jakimi šmat hadoŭ, a pa sutnaści — usio žyćcio siabravali maje baćki…

Nie stała historyka i litaraturaznaŭcy Hienadzia Kisialova, litaratara Aleha Łojki.

Uviesnu chavali Irynu Kazulinu. Choć tut adrazu chočacca ŭspomnić i pazityŭnaje. Usiaho praź niekalki miesiacaŭ paśla taho pachavańnia vyzvalili z turmy Alaksandra Kazulina, inšych palitźniavolenych.

A voś na vybarach u pałatu pradstaŭnikoŭ, nasupierak prahnozam, nie prajšoŭ nivodzin kandydat ad apazicyi.

Zatoje pry kancy hodu ŭ šapikach źjavilisia «Narodnaja vola», «Naša Niva».

Pierad tym spyniŭsia vychad niezarehistravanaj haziety «Svaboda». Jana praisnavała dva z pałovaju hady i začyniłasia praź finansavyja prablemy, choć kolkaść padpisčykaŭ padpolnaha vydańnia dasiahnuła dźviuch tysiač. Jak vykazaŭsia adzin z vydaŭcoŭ, u siońniašniaj Biełarusi, vidać, samo słova «svaboda» pakul jašče nie pryžyłosia.

Nu, a jak my adznačym Novy hod? Jak kazaŭ adzin saviecki kinapiersanaž, jość ukazańnie sustreć jaho viesieła. Navat ź jašče bolšym impetam i viesiałościu, čym raniej. I jakaja roźnica, što paŭsiul iznoŭ buduć pjanyja Dziaduli Marozy ź Śniahurkami?

Čaroŭnaja dzida historyi ŭsio adno ŭ rukach Boha Śviatła.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0