Biełarusy raskazali, jakim anłajn-inicyjatyvam najbolš daviarajuć
Nazvana i taja inicyjatyva, jakaja ŭnizie rejtynhu.
Centr novych idej pradstaviŭ daśledavańnie pra ličbavuju transfarmacyju biełaruskaha demakratyčnaha supracivu. U vialikaj pracy, zroblenaj pry padtrymcy fonda Frydrycha Ebierta, jość dźvie vartyja ŭvahi častki: apytańnie biełarusaŭ pra ich staŭleńnie da anłajn-inicyjatyŭ i paraŭnańnie naratyvaŭ demakratyčnych i praŭładnych resursaŭ.
Daśledčyki praviali apytańnie pry dapamozie płatformy «Narodnyj opros» u červieni 2023 hoda. U im udzielničali 1200 karystalnikaŭ, bolš za 95% ź ich, pavodle sacyjołahaŭ, znachodzilisia ŭ Biełarusi.
Pierš za ŭsio, respandenty adznačyli tyja hramadzianskija anłajn-inicyjatyvy, ź jakimi jany znajomyja. Lidzirujuć Połk Kastusia Kalinoŭskaha (ich viedajuć 94,5% apytanych) i «Kibierpartyzany» (90,2%), na trecim miescy «Viasna» (88,8%), paśla jaje «Bajpoł» — 87,2% (adznačym, što jakraz u červieni adbyŭsia raskoł arhanizacyi).
Dalej iduć try inicyjatyvy z padobnym vynikam: płan «Pieramoha» (74,8%), «Biełaruski Hajun» (72,8%) i «Bajsoł» (71,8%). Antylidar rejtynhu — prajekt Kaardynacyjnaj rady «Ruch bolšaści» (9,4%).
Samymi karysnymi dla Biełarusi inicyjatyvami apytanyja nazvali Połk Kastusia Kalinoŭskaha (82,5%), pravaabarončy centr «Viasna» (81,5%), «Kibierpartyzanaŭ» (81,4%), «Biełaruski Hajun» (66,1%), «Bajsoł» (56,4%) i «Bajpoł» (55,9%). Što da ŭdziełu biełarusaŭ u dziejnaści ličbavych prajektaŭ, tut na pieršym miescy «Bajsoł» (20,1%), taksama vysoki pakazčyk u płana «Pieramoha» (18,3%).
Amal piataja častka respandentaŭ (19,8%) admoviłasia adkazvać na pytańnie pra ŭdzieł. Asnoŭnymi formami svajho ŭdziełu karystalniki nazvali achviaravańnie hrošaŭ (34,4%), raspaŭsiud infarmacyi pra inicyjatyvu siarod siabroŭ i znajomych (28%) i vykarystańnie infarmacyi ad inicyjatyvy ŭ svaich patrebach (19,9%). 27% respandentaŭ adznačyli, što chacia raniej jany i prymali ŭdzieł u dziejnaści inicyjatyvaŭ, ale ŭ apošnija paru miesiacaŭ hetaha nie robiać.
Taksama daśledčyki ciaham 12 tydniaŭ (maj — lipień 2023-ha) zajmalisia manitorynham biełaruskich resursaŭ na dźviuch płatformach — u telehramie i ŭ tyktoku. Pad uvahu trapili pa 35 telehram-kanałaŭ prademakratyčnaj i praŭładnaj skiravanaści, 26 prademakratyčnych i 35 prarežymnych akaŭntaŭ u tyktoku, a taksama 50 cheštehaŭ u tyktoku.
Daśledčyki paraŭnoŭvajuć naratyvy abodvuch bakoŭ. Voś asnoŭnyja idei prademakratyčnych resursaŭ:
- Rasija — vorah Biełarusi.
- Biełarusy padtrymlivajuć Ukrainu.
- Situacyja ŭ ekanomicy paharšajecca, ludzi biadniejuć.
- Łukašenka — nie harant stabilnaści, a dyktatar, pahroza Biełarusi i vajenny złačynca.
- Budučynia Biełarusi ŭ Jeŭropie, Zachad padtrymlivaje Biełaruś. Biełarusam patrebny zdarovy nacyjanalizm.
- Represii praciahvajucca, ich demahrafija pašyrajecca i raście cisk na palityčnych viaźniaŭ.
A voś što kažuć svajoj aŭdytoryi praŭładnyja resursy:
- Jadziernaja zbroja ŭzmacniaje pazicyju Biełarusi.
- Zachodnija krainy ŭ kryzisie, jany ciahnuć za saboj Ukrainu i manipulujuć joj. Raniej Ukraina była z nami, ale siońnia jana siarod vorahaŭ.
- Łukašenka — harant niezaležnaści i stabilnaści.
- Apazicyja padzielenaja, Zachad finansuje Cichanoŭskuju i praz heta ciśnie na Biełaruś.
- BČB-ściah nie naš, heta nacyscki ściah, i ŭsio nacysckaje, nakštałt łacinki, musić być źniščanaje. Prychilniki BČB pavinny być u turmie.
- Rasija — partnior i starejšy brat. Razam my projdziem praz sankcyi i vajnu.
Dyrektarka Centra novych idej Lesia Rudnik adznačyła jašče niekalki faktaŭ, znojdzienych padčas pracy. Niečakanym dla daśledčykaŭ było toje, što ŭ prarežymnych kanałach mocna prysutničajuć relihijnyja naratyvy, źviazanyja z chryścijanstvam i pravasłaŭjem, z vychavańniem pavodle relihijnych kaštoŭnaściej. Taksama sacyjołahi adznačajuć, što ŭ demakratyčnych sił bahata starych videa pra historyju biełaruskaha supracivu i pratestaŭ, BČB-ściah i nacyjanalnyja naratyvy. Praŭładny siektar tyktoku supraćstaŭlaje hetamu videa, jakija ramantyzujuć źviazanych z režymam asobaŭ — naprykład, jość bahata adpaviednych rolikaŭ ź Mikałajem Łukašenkam.
Jak miarkuje juryst Andrej Suško, bolšaść demakratyčnych ličbavych inicyjatyvaŭ, jakija prahrymieli ŭ 2020-m, na siońnia abo pierastali pracavać, abo stracili svaju aktualnaść. Adbyvajecca spad u ličbavaj aktyŭnaści hramadzianskaj supolnaści. Na dumku ekśpierta, heta źviazana i z tym, što dziaržava jak pastajanny supiernik hramadzianskaj supolnaści ŭ niejkim sensie źnikła: «Pierastali isnavać efiektyŭnyja miechanizmy ŭpłyvu na toje, jak prymajucca rašeńni ŭ dziaržavie. My bačym, naprykład, źmianšeńnie kolkaści pietycyj, ludziej, jakija ich padpisvajuć i/ci źviartajucca ŭ dziaržaŭnyja orhany. Chutčej za ŭsio, ludzi nie vierać u toje, što takim čynam mahčyma niešta źmianić, a to i bajacca».
Na dumku analityka Arcioma Šrajbmana, biełaruskaje hramadstva źmianiłasia pad upłyvam represij, rasčaravańnia i prapahandy, tamu jano ŭsprymaje anłajn-inicyjatyvy apatyčna. Taksama 2020-ty byŭ momantam maksimalnaha prytoku talentaŭ u niekamiercyjny i palityčny siektary, i hetyja ludzi ich maksimalna ŭzbahačali, a siońnia ludzi z hetych siektaraŭ sychodziać.
«Dumaju, u budučyni my pryjdziem da taho, što ličbavy kampanient u hramadzianskaj dziejnaści budzie praparcyjanalna mienšy, čym siońnia, niahledziačy na ŭsie novyja cudoŭnyja instrumienty, jakija źjaviacca. Bo ŭłada źmianiajecca ŭ afłajnie, i kali my viartajemsia ŭ palityčnuju śfieru, heta tak ci inakš pryvodzić nas da pytańnia pra ŭładu. Rana ci pozna ličbavy aktyvizm, jak jamu i treba, budzie nadbudovaj nad afłajnavym hramadzianskim udziełam», — miarkuje Šrajbman.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆChto vinavaty, što biełarusy nie chočuć naradžać dziaciej?
Voś jak pamianiałasia francuzskaje hramadstva. Toje samaje čakaje hramadstva biełaruskaje?
Kamientary