Byłoha biełaruskaha palitviaźnia sudziać u Litvie za padrychtoŭku da zabojstva praciŭnikaŭ Kramla. Pahražaje až da pažyćciovaha

Jašče piać hadoŭ tamu pravaabaroncy ratavali biełaruskaha pank-muzyku Vadzima Dubojskaha ad ekstradycyi z Rasii. Jon pisaŭ ź SIZA Biełharada, što paśla viartańnia ŭ Biełaruś jaho mohuć zabić abo pakalečyć. Jeŭrapiejski sud pa pravach čałavieka spyniŭ vydaču, Dubojski vyjšaŭ na svabodu i ŭrešcie dabraŭsia da Litvy. Tam jon atrymaŭ palityčny prytułak i dazvoł na pastajannaje pražyvańnie.

Ciapier 36‑hadovy biełarus iznoŭ za kratami — hetym razam u Litvie. Jaho imia fihuruje ŭ składzie arhanizavanaj terarystyčnaj hrupy, jakaja, pavodle śledstva, rychtavała zabojstva dvuch čałaviek: litoŭskaha hramadskaha aktyvista Vałdasa Bartkiavičusa i rasijskaha apazicyjaniera Rusłana Habasava, adnaho ź lidaraŭ baškirskaha nacyjanalnaha ruchu.

Śledčyja nie kažuć, jakija dziejańni staviać u vinu kožnamu z šaści abvinavačanych. Sud projdzie za zakrytymi dźviaryma. Pieršaje pasiadžeńnie pryznačana na 9 kastryčnika.

Siarod znajomych Dubojskaha navina vyklikała šok. Kiraŭnica arhanizacyi «Dapamoha» i biełaruskaha «Zamka» dla ŭciekačoŭ Natalla Kalehava, u jakoj jon peŭny čas žyŭ paśla pryjezdu ŭ Litvu, kaža, što viedała Vadzima jak tvorčaha, z vyhladu biaskryŭdnaha, ale impulsiŭnaha i emacyjna niestabilnaha čałavieka. U toje, što jon moh śviadoma dałučycca da zmovy dziela palityčnaha zabojstva, jana nie vieryć.

«Kali b mnie skazali, što jon niekudy ŭlez praz marychuanu, ja mahła b pavieryć. Ale kab jon śviadoma budavaŭ niejkuju schiemu i rychtavaŭ terakt — nie», — kaža Natalla Kalehava.

Zatrymańnie ŭ Breście i ŭcioki ŭ Rasiju

Pavialičyć

Vadzim Dubojski — muzykant, hitaryst bresckaha chardkor-pank-hurta Vagitta. U žniŭni 2020 hoda jaho zatrymali paśla pratestaŭ u Breście.

U pastarunku Dubojskaha źbili, a praz sutki adpuścili biez afarmleńnia dakumientaŭ. Z-za pieražytaha stresu jon trapiŭ u balnicu. Paśla taho jak mužčyna zafiksavaŭ paboi, suprać jaho raspačali kryminalnuju spravu pavodle artykuła ab masavych biesparadkach. U vieraśni jaho znoŭ zatrymali, kali jon jechaŭ da doktara. 

U kastryčniku 2020‑ha Dubojski ŭciok u Rasiju. Ale biaśpiečnaj jana dla jaho nie stała. 12 krasavika 2021 hoda biełarusa zatrymali niedaloka ad ukrainskaj miažy, kali jon sprabavaŭ pierajści jaje pa-za punktam propusku, kab paprasić prytułku. Biełarusa źmiaścili ŭ SIZA ŭ Biełharadzie. Minsk zapatrabavaŭ ekstradycyi.

U adnym ź listoŭ ź izalatara Dubojski pisaŭ:

«Bolš za ŭsio pałochaje, što pa mianie ŭsio ž taki pryjeduć i pasadziać u biełaruskuju turmu. Tam užo dakładna kali nie zabjuć da śmierci, to pakalečać».

Siastra Vadzima raskazvała, što paśla zatrymańnia ŭ žniŭni 2020 hoda jon byŭ źbity i «złamany psichałahična». U jaho abaronu vystupali pravaabaroncy, Maskoŭskaja Chielsinkskaja hrupa i mižnarodnaja arhanizacyja Freemuse, jakaja zajmajecca abaronaj svabody tvorčaści. Rasijski «Miemaryjał» pryznaŭ Dubojskaha palitviaźniem. 

Pavialičyć

U vieraśni 2021 hoda rasijski sud pastanaviŭ vydać jaho Biełarusi. Ekstradycyja ŭžo pačałasia, kali vyśvietliłasia, što advakat padaŭ apielacyju, pra jakuju ŭ SIZA nibyta nie viedali. Praceduru paśpieli spynić.

Paźniej apielacyjny sud pakinuŭ rašeńnie ab vydačy ŭ sile, adnak za dzień da pasiadžeńnia Jeŭrapiejski sud pa pravach čałavieka zabaraniŭ Rasii adpraŭlać Dubojskaha ŭ Biełaruś. Jaho vyzvalili, a ŭ 2022 hodzie jon pakinuŭ Rasiju. 

«Stavilisia da jaho jak da zabłytanaha padletka»

U Litvu Vadzim Dubojski trapiŭ razam ź dziaŭčynaj, ź jakoj paznajomiŭsia padčas uciokaŭ. Pavodle Natalli, jany zblizilisia ŭ darozie. Spačatku para apynułasia ŭ łahiery dla ŭciekačoŭ. Adtul jany źviarnulisia pa dapamohu ŭ «Zamak».

«Ja nie ŭdzielničała ŭ ich evakuacyi i paznajomiłasia ź imi ŭžo ŭ Litvie. Vadzim byŭ vieryfikavany pravaabaroncami z «Bresckaj viasny». My zabrali ich z łahiera, u nas jany pražyli miesiac jak para. Paśla skazali, što ŭ ich źjavilisia hrošy na kvateru, i vyjechali», — raskazvaje Natalla Kalehava.

Praź niekatory čas adnosiny ŭ pary sapsavalisia. Padčas adnoj svarki dziaŭčyna źbirałasia pajści, a Dubojski schapiŭ jaje za kurtku i nie chacieŭ vypuskać. Jana źviarnułasia ŭ palicyju, paśla čaho mužčynu dali ŭmoŭnaje pakarańnie i zabaranili da jaje nabližacca. 

U vyniku Vadzim Dubojski apynuŭsia na vulicy i znoŭ pryjšoŭ u «Zamak». Natalla Kalehava kaža, što ŭ toj čas u jaho pahoršaŭ psichałahičny stan, raźviłasia depresija, jon navat pracavaŭ ź psichołaham.

«Jon to trymaŭsia, to zryvaŭsia. Byŭ nieŭraŭnavažany, moh niešta ŭspryniać vielmi rezka, psichanuć. Ale ja nikoli nie bačyła, kab jon kinuŭsia na čałavieka abo padniaŭ na kahości ruku. Jon byŭ zapalčyvy, ale ja nie ličyła jaho ahresiŭnym. My stavilisia da jaho jak da takoha zabłytanaha padletka. Jon moh pasvarycca, syści, potym znoŭ źjavicca. Ale chłopčyk jon dobry. U našych ludziej u «Zamku» jon, nakolki ja viedaju, nie pazyčaŭ hrošaj i nikoha nie padmanvaŭ», — kaža Natalla.

U «Zamku» Dubojski razmalavaŭ adzin z pakojaŭ i zrabiŭ na ścianie hrafici «Žyvie Biełaruś!». Chutka jon źjechaŭ na kvateru. Čas ad času naviedvaŭ «Zamak», prasiŭ dapamohi, kali ŭźnikali prablemy.

Adnojčy jon paviedamiŭ Natalli, što trapiŭ u palicyju: u kvatery, dzie žyŭ, znajšli vahi, i ŭźnikła padazreńnie, što Dubojski moža być źviazany z prodažam marychuany. Sam Vadzim kazaŭ, što vahi nie jahonyja. Čym skončyłasia hetaja historyja, Natalla nie viedaje.

Šukaŭ pracu kiroŭcam i braŭsia za vypadkovyja zarobki

Stabilnaj pracy ŭ Dubojskaha nie było. Na žyćcio jon zarablaŭ vypadkovymi padpracoŭkami. U archiŭnym reziume na litoŭskim sajcie Flagma jon nazyvaŭ siabie mižnarodnym kiroŭcam: śćviardžaŭ, što z 2016 da 2019 hoda vaziŭ hruzy pa Jeŭropie, mieŭ siaredniuju śpiecyjalnuju adukacyju vieterynarnaha fielčara. U mai 2025 hoda jon šukaŭ u Vilni pracu kiroŭcam z zarobkam ad tysiačy jeŭra. 

Apošniaje paviedamleńnie ad jaho, pavodle Natalli Kalehavaj, pryjšło ŭ červieni 2025 hoda. Dubojski zaŭvažyŭ u adnym z čataŭ «Dapamohi» padazronuju abjavu, dzie ludziam abiacali zarobak $120 za dzień i «biaspłatnaje navučańnie», i paprasiŭ jaje zabłakavać paviedamleńnie praź vidavočnaje machlarstva. A paśla prosta źnik.

Kali Vadzim Dubojski pierastaŭ vychodzić na suviaź, jaho znajomyja spačatku nie razumieli, što zdaryłasia. Jany mierkavali, što jon moh atrymać administracyjny aryšt praz narkotyki abo trapić u palicyju praź niejkuju inšuju historyju. Tolki paźniej vyśvietliłasia, što Dubojski znachodzicca pad vartaj u SIZA Koŭna.

«Kali my daviedalisia, u jakoj spravie jon apynuŭsia, usie byli ŭ šoku», — raskazvaje Natalla.

Jana źviazałasia z maci Vadzima. Pavodle słoŭ Natalli, žančyna admoviłasia pryjazdžać u Litvu i skazała: «Kali vinavaty, niachaj siadzić».

«Prava atrymlivać aficyjnuju infarmacyju pra jaho mieli tolki advakat abo maci. Ale mama nie zachacieła ŭdzielničać. Ci piša jana jamu ciapier, ja nie viedaju», — kaža Natalla Kalehava.

Pavialičyć

Spravu pačali z pryłady sačeńnia pad aŭtamabilem

Rasśledavańnie ciapierašniaj spravy pačałosia ŭ pačatku 2025 hoda. Dziejač baškirskaha niezaležnickaha ruchu Rusłan Habasaŭ, jaki žyvie ŭ Litvie, znajšoŭ u svaim aŭtamabili pryładu sačeńnia i źviarnuŭsia ŭ palicyju.

Pravaachoŭniki pryjšli da vysnovy, što žyćciu mužčyny pahražaje realnaja niebiaśpieka. Śledstva vyznačyła mahčymych vykanaŭcaŭ zamachu i ich pamočnikaŭ, a taksama vyjaviła, što rychtavałasia zabojstva jašče adnaho čałavieka — hramadzianina Litvy Vałdasa Bartkiavičusa, arhanizatara dapamohi Ukrainie.

Pavodle prakuratury, ź leta 2024 hoda ŭdzielniki hrupy źbirali infarmacyju pra budučych achviar, u tym liku z dapamohaj techničnych srodkaŭ.

Asnoŭnych padazravanych zatrymali ŭ Vilni ŭviesnu 2025 hoda pry ŭdziele antyterarystyčnaha padraździaleńnia Aras.

U sud pieradadzienyja spravy šaści čałaviek: Bahdana Asiejeva, Vadzima Dubojskaha, Andreja Lapina, Ichtyjandra Karybava, Artura Vartaniana i Vikiencija Chapozava. Heta hramadzianie Ukrainy, Biełarusi, Litvy, Rasii, Ukrainy, Hruzii i Hrecyi.

Im vystavili šerah abvinavačańniaŭ: padrychtoŭka teraktu, udzieł u arhanizavanaj terarystyčnaj hrupie, viarboŭka i finansavańnie terarystyčnaj dziejnaści, dziejańni suprać Litvy, niezakonny zbor źviestak ab pryvatnym žyćci, niezakonnaje vałodańnie prahramnym zabieśpiačeńniem i parolami, a taksama narkotykami biez mety zbytu. Čaćviora abvinavačanych znachodziacca pad aryštam, jašče dvoje nosiać elektronnyja branzalety.

Za zabojstva z terarystyčnaj metaj moža pahražać pažyćciovaje źniavoleńnie. 

«Ja dumaju, što jon niekudy ŭlapaŭsia za hrošy»

Na dumku Kalehavaj, Vadzim Dubojski moh pahadzicca na niejkuju vypadkovuju apłačanuju pracu, nie razumiejučy ŭsioj schiemy:

«Ja dumaju, što jon niekudy ŭlapaŭsia za hrošy ci praz padman. Mahčyma, jaho vykarystali, mahčyma, jon kamuści byŭ vinien hrošy. U jaho byŭ bardak u hałavie, jon chapaŭsia za ŭsie padpracoŭki. Ale ja nie vieru, što ŭ jaho było śviadomaje žadańnie ładzić teror suprać Vałdasa abo kahości inšaha. Spadziajusia, śledstva va ŭsim raźbiarecca».

Natalla Kalehava tłumačyć svaje sumnievy jašče adnoj niadaŭniaj historyjaj. U žniŭni 2026 hoda kala ofisa vilenskaj kampanii RSI Europe, jakaja vyrablaje bieśpiłotnyja sistemy i pastaŭlaje Ukrainie FPV-drony, źjavilisia pachavalnyja vianki. Pobač pakinuli partret kiraŭnika kampanii Tomasa Miłašaŭskasa z čornaj stužkaj. Amal adnačasova takaja ž akcyja adbyłasia kala ofisa češskaj abaronnaj kampanii CSG.

Litoŭskija ŭłady razhladajuć zdareńnie jak mahčymuju pravakacyju, źviazanuju z rasijskimi śpiecsłužbami. U Vilni zatrymali hramadzianina Ukrainy, jakoha, pavodle krynic litoŭskich miedyja, moh naniać biełarus.

Natalla kaža, što biełarus, jaki fihuruje ŭ hetaj historyi, taksama były biełaruski palitviazień. Pavodle jaje pierakazu, jon znajšoŭ abjavu pra padpracoŭku i naniaŭ inšaha čałavieka, kab toj advioz vianki da ofisa. Natalla dapamahła jamu znajści advakata. Ciapier mužčynu vyzvalili da suda i pieradali pad adkaznaść «Dapamohi».

«U nas užo było šmat takich historyj. Čałaviek znachodzić abjavu, uładkoŭvajecca kurjeram, časam navat dumaje, što pracuje aficyjna, a potym jaho zatrymlivajuć ź niejkimi kartkami abo inšymi niezakonnymi rečami», — kaža Natalla Kalehava.

Jana dapuskaje, što Vadzim Dubojski moh trapić u padobnuju schiemu.

Pakul Litva rasśledavała spravu ab mahčymym terakcie, biełaruskija ŭłady praciahvali pieraśled Vadzima Dubojskaha za padziei 2020 hoda. U žniŭni 2026‑ha Śledčy kamitet Biełarusi pačaŭ suprać jaho śpiecyjalnaje zavočnaje viadzieńnie pavodle abvinavačańnia va ŭdziele ŭ masavych biesparadkach.

• 2
• 0
• 3
• 30
• 1
• 6
• 4
• 0