Cimaci Hartan Eš: Ź jeŭrapiejskim Muhabe treba zmahacca

Va ŭsich ščaślivyja Kalady? Tolki nie ŭ biełarusaŭ. U hetym hodzie Dzied Maroz pryjšoŭ u Minsk raniej za termin i padaryŭ biełarusam padtasoŭki na vybarach, źbićcio ŭ milicyi, masavyja aryšty, chłuśniu ŭ savieckim styli, a Jeŭrasajuzu — śpiecyjalnuju kaladnuju paštoŭku z nadpisam «Idzicie ŭ #$%».

Natalla Kalada ź Biełaruskaha svabodnaha teatra była siarod zatrymanych u minułuju niadzielu, kali razam z usimi astatnimi vyjšła pratestavać suprać čarhovych vybaraŭ, biessaromna skradzienych Alaksandram Łukašenkam. Kalada paviedamiła časopisu «Indeks/Daśje na cenzuru», što jaje trymali pad zamkom čatyrnaccać hadzin, nie dajučy pić, jeści i spać. Zatrymanyja biez adroźnieńnia pałavoj prynaležnaści ŭtrymlivalisia ŭ ledzianych turemnych kalidorach, ź ich ździekavalisia achoŭniki («Vy žyvioły… My marym vas pazabivać»), ich prymušali sparažniacca adno pierad adnym.

Uładzimir Niaklajeŭ, adzin z kandydataŭ u prezidenty ad apazicyi, byŭ źbity da straty prytomnaści jašče da taho, jak pačałasia demanstracyja. Paśla hetaha jaho vyvałakli z balničnaj kojki i kinuli ŭ turmu. Zvyš 600 čałaviek, u tym liku dziejačy niezaležnych ŚMI i mastactva, zatrymanyja KDB (u Biełarusi KDB da hetaha času tak nazyvajecca). Svajaki niekatorych ź ich navat nie viedajuć, dzie tyja znachodziacca. Niekatorym ź ich pahražaje pieraśled pa artykule «Raspalvańnie masavych biesparadkaŭ» z maksimalnym pieraduhledžanym pakarańniem — 15 hadoŭ turmy. Małady pamočnik Niaklajeva vystupiŭ u efiry dziaržaŭnaha telebačańnia i sa stomlenym i spałochanym vyhladam častkova adroksia ad svaich pierakanańniaŭ. Prezident Łukašenka na pres-kanfierencyi skazaŭ, što nijakaj «biazhłuzdaj demakratyi» bolš nie budzie.

Usio heta nazyvajecca adnym słovam, i słova hetaje — teror.

Tut taksama jość adna zahadka, choć i nie nievyrašalnaja. Z punktu hledžańnia karotkaterminovaj pierśpiektyvy ŭ Łukašenki nie było nieabchodnaści ładzić takija źvierstvy, kab zastavacca pry ŭładzie, jakuju hety Robiert Muhabe Uschodniaj Jeŭropy ŭtrymlivaje z 1994 hoda. Jon dazvoliŭ kandydatam ad apazicyi vystupać na dziaržaŭnym telebačańni i zrabiŭ vyhlad, byccam sastupaje patrabavańniam ES zabiaśpiečyć svabodnyja i sumlennyja vybary; jon moh prosta padtasavać vyniki vybaraŭ jakraz nastolki, kab zastacca va ŭładzie.

Jon moh by dazvolić asłablenym i raskołatym apazicyjanieram niekalki dzion ładzić pratesty ŭ maroznym Minsku, a potym cicha prybrać z płoščy Niezaležnaści pakinutych niezadavolenych, pakul Zachad śviatkavaŭ by svaje Kalady.

Navošta ž takija źvierstvy? Navošta tykać tvaram? Varyjant adkazu, jaki niepaźbiežna ŭźnikaje ŭ takich abstavinach, — raskoł u šerahach kiroŭnaha aparatu. Uziali vierch prychilniki žorstkaj linii. Mahčyma, častkova heta i praŭda, ale hałoŭny redaktar biełaruskaha tydniovika «Naša Niva» Andrej Dyńko prapanavaŭ inšaje tłumačeńnie, bolš prostaje. Źviartajučysia da «rasijskaj samadziaržaŭnaj tradycyi» (jak vykazaŭsia Dyńko),

Łukašenka prosta chacieŭ viarnuć stupień strachu pierad im na prymalny (z punktu hledžańnia samadziaržaŭnaha kiraŭnika) uzrovień.

Nacyjanalny strach pavinien być vyšejšy, čym nacyjanalny abaviazak.

Jasna adno: represii byli zapłanavanyja biez uliku maštabaŭ i charaktaru prachodžańnia zapłanavanych apazicyjaj demanstracyj. Niaklajeva źbili da taho, jak jany pačalisia. Ja padtrymlivaŭ suviaź ź niezaležnymi naziralnikami, jakija prysutničali na mitynhach. Jany śviedčać, što ludzi z usimi prykmietami pravakataraŭ pačali bić vokny ŭ administracyjnych budynkach, što dało padstavu zahadzia ściahnutym vojskam śpiecyjalnaha pryznačeńnia pačać dziejničać. Viadoma, da teoryj zmovaŭ zaŭsiody treba stavicca akuratna, ale časam zmovy sapraŭdy isnujuć.

Ale jeŭrapiejski Muhabe naśmieliŭsia zrabić usio heta vyklučna tamu, što za dziesiać dzion da vybaraŭ raptam damoviŭsia z Rasijaj. Ciapier Rasija znoŭ budzie davać jamu naftu pa subsidyjavanych cenach, a jon — pierapradavać jaje i atrymlivać prybytak. Sa svajho boku, jon pahadziŭsia na ŭmovy stvareńnia Adzinaj ekanamičnaj prastory z Rasijaj i Kazachstanam.

Pierad hetym, adnak, usio było zusim pa-inšamu. Rasii, zdavałasia, Łukašenka nadakučyŭ; pa rasijskim televizijnym kanale, što naležyć Hazpramu, navat pakazali čatyrochsieryjny film, u jakim jaho krytykavali jak karumpavanaha «chrosnaha baćku» mafii. Tym časam u Minsk prylacieli kiraŭniki zamiežnapalityčnych viedamstvaŭ Polščy i Hiermanii i pryvieźli z saboj advažnuju prapanovu: kali Łukašenka praviadzie dosyć sumlennyja vybary, to jaho kraina stupić nazad na šlach da jeŭrapiejskaj cyvilizacyi, a ES dapamoža jamu prajści pa hetym šlachu, daŭšy hranty i pazyki na sumu zvyš troch miljardaŭ jeŭra.

Viadoma, takaja prapanova zaŭsiody ryzykoŭnaja, ale z ulikam tych akaličnaściaŭ jaje varta było razhledzieć.

Ciapier, adnak, Rasija vidavočna znoŭ na jaho baku, i, ćviaroza i pa-leninsku acaniŭšy asnovy svajoj ułady, Łukašenka vyrašyŭ sam chlestanuć svoj narod puhaj, a Jeŭrasajuzu — skazać, kudy zasunuć piernik.

Biełaruś daloka, u Zachodniaj Jeŭropie pra jaje zvyčajna ničoha nie viedajuć. Ale tym bolš padstavaŭ dla nas uśviadomić, što adbyvajecca ŭ hetaj krainie. Hod byŭ drennym dla Jeŭropy, i kaniec jaho — taksama. Da hetaha času nie pieraadoleny kryzis jeŭrazony — heta, viadoma, vialikaja niebiaśpieka dla libieralnaha bačańnia sučasnaj historyi Jeŭropy jak bieśpierapynnaha ruchu ŭ bok bolšaj svabody, kvitnieńnia i intehracyi. Ale kali ES užo nie moža akazvać siłu pryciahnieńnia na maleńkuju žabrackuju krainu, jakaja staić la jaho paroha, to heta taksama vialiki ŭdar. U apošnich publikacyjach ja narakaŭ, što Indyja nie zmahła svaim upłyvam paviarnuć chod padziej u Mjanmie da lepšaha. Biełaruś — heta naša jeŭrapiejskaja Mjanma.

My pavinnyja zrabić usio, što budzie ŭ našych siłach, kab vyzvalić hetych palityčnych viaźniaŭ, kab jany zmahli pravieści siezon śviataŭ sa svaimi svajakami i Dziedam Marozam, tolki bolš dobrym.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0