Paet i Vasisior

Viadomy fakt — adzin niamiecki fiurer, pryjšoŭšy da ŭłady, staranna abminaŭ Vajmar — pabojvaŭsia cieniaŭ Hiote i Šylera. Usiu Niamieččynu abhojsaŭ uzdoŭž i ŭpopierak, a ŭ rodny horad dvuch vialikich paetaŭ — ni nahoj.

Vasisior pra heta viedaŭ i jak nichto razumieŭ fiurera. Jon sam byŭ zmušany štodnia pryjaždžać na pracu ŭ svoj načalnicki pałac, jaki znachodziŭsia za niejkuju paŭsotniu metraŭ ad domu Paeta. Adčyniŭšy vokny, jany mahli b pryvitać adzin adnaho pryjaznym uzmacham ruki albo navat parazmaŭlać pamiž saboj.

Ale ni vitacca, ni razmaŭlać nie vypadała — Paet nie lubiŭ Vasisiora. I Vasisior pra heta viedaŭ. Što b jon ni rabiŭ u svaim pałacy za kulenieprabivalnymi šybami, jon kožnuju chvilinu pamiataŭ — praz darohu žyvie Paet, jaki jaho — narodnaha ŭlubionca — na duch nie pieranosić.

Spačatku Vasisior pasyłaŭ da Paeta svaich daručencaŭ. Abiacaŭ uznaharodzić najvyšejšym dziaržaŭnym ordenam i vydać poŭny zbor tvoraŭ u załatych akładach. Uzamien patrabavałasia niamnoha — źmianić hnieŭ na luboŭ. Ale Paet zaciaŭsia i pierastaŭ puskać daručencaŭ u chatu.

Tady Vasisior daŭ kamandu dziaržvydaviectvam nie vydavać knihi Paeta. A dziaržaŭnym radyjo i telebačańniu — nie puskać jaho tvory ŭ eter. A rektaram i dyrektaram — nie puskać Paeta na paroh škołaŭ i ŭniversytetaŭ. Adzin dyrektar byŭ zaiknuŭsia pra navučalnyja prahramy pa litaratury, pra zaŭsiodnaje žadańnie vučniaŭ sustrakacca z Paetam, pra zaplanavanuju tvorčuju viečarynu… «Skažy — prarvała trubu i ŭsio admiani!» — z vyhladam znaŭcy ŭsich na śviecie kanalizacyj zapatrabavaŭ Vasisior…

Adnak Paet i hetym razam nie paddaŭsia. Znachodzilisia niaŭłoŭnyja vydaŭcy, jakija na samatužnych drukarskich varštatach nakštałt skarynaŭskich vypuskali ŭ śviet Paetavy knihi. Vychodzili jany mizernymi nakładami, ale ludzi pazavučvali vieršy napamiać, deklamavali na patajemnych schodkach i raspaŭsiudžvali ŭ siecivie. Apošnim časam afarystyčna-chlostkija čatyrochradkoŭi Paeta pačali źjaŭlacca na ścienach damoŭ, i staličnyja kamunalniki nie mahli spravicca z sotniami paetyčnych hrafici. Ich saskrabali i zamaloŭvali, ale štoranicy źjaŭlalisia novyja — časam palityčna-paznavalnyja i ad taho jašče bolš kramolnyja.

Adnojčy Vasisior pryjechaŭ na pracu i prosta na fasadzie svajho načalnickaha pałaca pračytaŭ:

Siadzić z karełaj mordaj —
Nia maje čym admyć.
A morda choča hordaj
I niezaležnaj być.

Kali ŭzmakreły ad strachu hałoŭny staličny kamunalnik ułasnaručna saskrob sa ściany nadpis, pad im, jak siaredniaviečny palimpsest, prastupiŭ druhi, tekst jakoha tut ža byŭ dakładzieny Vasisioru:

Ja va ŭsim demakrat pryncypovy,
Za dziaržavu žyćcio pakładu.
A suproć biełaruskaje movy
Navat z Hitleram razam pajdu!

Pad abodvuma čatyrochradkoŭjami stajała imia Paeta. Vasisior terminova sabraŭ dziaržaŭnych ideolahaŭ, tupaŭ nahami, pyrskaŭ ślinaj i patrabavaŭ nieadkładna pakarać kryŭdziciela.

Ad ideolahaŭ pasypalisia prapanovy: pasadzić pad chatni aryšt biaz prava pisać, čytać i razmaŭlać; zrabić padkop pad dom Paeta i puścić jamu ŭ kvateru nervova-paralityčny haz; prasić bratniuju Rasieju adnavić adzin ź lahieroŭ na Kałymie i vysłać Paeta tudy…

Ideolahaŭ spyniŭ načytany Redaktar, jaki redahavaŭ hałoŭnuju vasisiorskuju hazetu. Jon z daśviedčanym vyhladam dastaŭ z partfela i pakłaŭ na načalnicki stoł zvyčajny vučnioŭski sšytak. Na vokładcy lohka pračytvaŭsia vyviedzieny vialikimi litarami zahałovak: «SKAZ AB NIEZVYČAJNAJ EPIDEMII Ŭ STARAŽYTNAJ TUTEMII».

«Hałoŭny hieroj hetaj paklopnickaj paemy — Vasisior!», — zyčna, pa-vajskovamu adrapartavaŭ načytany Redaktar. «Chto-chto?», — razhublena pierapytaŭ Vasisior, hartanuŭ sšytak i pračytaŭ usłych:

Ja dumaŭ: ech, kab mieć uładu!
Ja b kožny dzień išoŭ na hrech!
Ja b hech! — i kožnaj pa akładu!
I pa akładu — kožnaj! — hech!..

Vasisior paśpiešliva zaharnuŭ sšytak i spadyłba zirnuŭ na načytanaha Redaktara, jaŭna čakajučy i ad jaho prapanovaŭ, što rabić z Paetam. Ale načytany Redaktar nia prahnuŭ chutkaj raspravy. Jon raskazaŭ historyju pra adnaho maskoŭskaha pravadyra, jakoha mocna abraziŭ u svaim vieršavanym pamflecie miascovy paet. I jak mudry pravadyr paškadavaŭ paeta-ciozku, napisaŭšy dzie treba rezalucyju: «Izalavać, ale zachavać». Izalavany, ale zachavany paet doŭha łamaŭ hałavu nad niečakanaj i zahadkavaj litaściu pravadyra, a potym ź vialikaj udziačnaści pryśviaciŭ jamu chvalebnuju odu. Tak by mović, klin — klinam, a słova — słovam… I tut ža byŭ schopleny i źniščany, pieratvorany ŭ lahierny pył.

Historyja spadabałasia Vasisioru — jon pavažaŭ mocnych fiureraŭ i pravadyroŭ, lubiŭ spasyłacca na ich u svaich publičnych vystupach.

Abačlivy načytany Redaktar, kab u vypadku čaho nia trapić u lik prychilnikaŭ Paeta, nachiliŭsia da vucha svajho načalnika i kanfidencyjna paviedamiŭ, što Paet, akazvajecca, nia tolki vieršy i paemy piša. Jon śpić i śnić, jak va ŭsich sumiežnych dziaržavaŭ adchapić čym pabolej ziamli, bo ličyć jaje svajoj… Ale Vasisior ad takoj jaŭna błažnoj naviny admachnuŭsia, jak ad nazojlivaj muchi.

Z taho času Vasisior straciŭ son, apetyt i spakoj. Ci pravodziŭ naradu ŭ svaim načalnickim pałacy, ci ŭznaharodžvaŭ medalami dajarak i ahranomaŭ, ci prymaŭ z rapartami ministraŭ, — jon čas ad času kasavuryŭsia ŭ akno na susiedni dom i prysłuchoŭvaŭsia. Ci rypić Paetava piaro pa papiery? Što jon piša — čarhovuju satyru ci doŭhačakanuju odu? Z kim razmaŭlaje? A kali maŭčyć-to pra što?

Paet pierad svaim jubilejem za ŭłasnuju pensiju pačaŭ vydavać zbor tvoraŭ. Kožny novy tom raniej za aŭtara lichamankava pračytvaŭ Vasisior — usio šukaŭ chvalebnaj ody. Ale jaje ŭsio nie było, i pałac iznoŭ apanoŭvała naściarožlivaja cišynia.

Niebiaśpiečny susied staŭ nievytłumačalnym čynam pieraškadžać Vasisioru kiravać krainaj. Prymaje bankira ci ambasadara — a ŭ vačach Paet staić. Padpisvaje važnyja dakumenty — a pierad vačyma milhaciać naściennyja hrafici.

I tamu, kali nastaŭ jubilejny dla Paeta dzień, Vasisior ź lohkaj dušoju źjechaŭ na Dažynki — hałoŭnaje ŭ Tutemii śviata.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0