200-hodździe amerykanskaj movy

Kali amerykaniec Noa Ŭebster vydaŭ «A Compendious Dictionary of the English Language», navukoŭcy byli ŭ šoku. Uebster nachabna amerykanizavaŭ brytanski kanon inhlišu i pieratvaryŭ, naprykład, «defence» i «honour» u «defense» i honor» dy pavykidaŭ lišnija litary (naprykład «k» z «musick»). Zatoje dadaŭ novyja amerykanskija słovy — subsydavać («subsidize») i vybarčy kamitet («caucus»), nie ŭklučyŭšy adnačasova vyklučna brytanskija vyrazy. Budučy prezydent ZŠA Džon Kŭinsi Adamz (1825—1829) tady aburyŭsia «miascovymi vulharyzmami» dy ŭsumniŭsia, što Harvardzki ŭniversytet, adnym z apiekunoŭ jakoha Adamz źjaŭlaŭsia, uchvalić taki radykalny «adychod ad anhielskaj movy».

Vydadzieny 200 hod tamu Ŭebsteraŭ «Compendious Dictionary», nasupierak skieptykam, staŭ paśpiachovym praloham da šmat bolšaha klasyčnaha «American Dictionary of the English Language» 1828 h., jaki zakłaŭ padvaliny «amerykanskaje movy». Siońnia Ŭebstera zhadvajuć jak vialikaha leksykohrafa, ale jon byŭ i adnym z ajcoŭ-zasnavalnikaŭ Ameryki. Stvoranyja im słoŭniki byli faktyčna jašče adnoj sprobaj sfarmavać paniatak budučaj amerykanskaj nacyi.

Jon nie zamykaŭsia ŭ słoŭnikaskładańni i nahadvaŭ pa šyryni intaresaŭ dziejačaŭ epochi Aśvietnictva, zrabiŭšy svoj uniosak taksama ŭ raźvićcio prava dyj histaryčnych daśledavańniaŭ, a taksama bieručy ŭdzieł u palitycy. Palityčnyja matyvy možna ŭhledzieć i za kulturnickaj dziejnaściu Ŭebstera. Choć pry kancy XVIII stahodździa amerykancy zdabyli niezaležnaść, u krainie praciahvała panavać brytanskaja kultura, i było jašče niajasna, što takoje być amerykancam. Uebster zaklikaŭ adkinuć «čužynskija maniery» i zbudavać niezaležnuju nacyjanalnuju kulturu. «Što moža być bolš śmiešnym za servilnuju imitacyju manieraŭ, movy i cnotaŭ čužyncaŭ?»

Jon byŭ pierakanany, što słoŭniki dapamohuć raźvivać tutejšuju kulturu, adlustravaŭšy ŭ sabie tuju movu, na jakoj razmaŭlajuć amerykancy. «Nivodzin čałaviek u hetaj krainie nia budzie zadavoleny anhielskimi definicyjami słovaŭ kanhres, senat, asambleja, sud i h.d.», — napisaŭ jon u pradmovie da słoŭnika 1828 hodu.

Słoŭnikaskładańnie miełasia taksama ŭmacavać nacyjanalnaje adzinstva. Uebster zaniepakojena adznačaŭ u časie svaich padarožžaŭ, što ŭ paŭdniovych štatach biełyja i muryny, staryja i novyja pierasialency čaściakom nie razumiejuć adzin adnaho. Jon byŭ pierakanany, što «federalnaja mova» moža stać «viaźmom nacyjanalnaha chaŭrusu».

Siońnia ZŠA dasiahnuli šmat bolšaha, čymsia taje kulturnaje niezaležnaści pra jakuju maryŭ Uebster, i ekspartujuć svaju kulturu pa ŭsim śviecie, u tym liku ŭ Brytaniju. Prykład Uebstera davodzić važnaść kanonu movy dla farmavańnia nacyi.

Narkamaŭka musiła być padmurkam dla BSSRaŭskaj nacyi. Siońnia tyja, chto zmahajecca za adychod ad savieckaha kanonu, taksama nia prosta chočuć pisać bolš miakkich znakaŭ, ale budujuć inšuju Biełaruś. I jany ŭrešcie pieramohuć. Jak Uebster.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0