Listy ŭ redakcyju
Z kupiur u 1 000 i 5 000 rubloŭ možna zrabić ulotku, bo na hetych kupiurach zachavaŭsia naš hierb «Pahonia». Vakoł vieršnika abvieści kontur hierba (u formie ščyta), kab malunak na kupiury niedvuchsensoŭna asacyjavaŭsia z hierbam. Nad abviedzienym konturam možna napisać adpaviednuju, ale nienaviaźlivuju ŭstanoŭku: «Zaŭždy Tvoj», ale nielha pisać nieprychavanyja, nachabnyja palityčnyja lozunhi — hetym možna nie zamacavać pryzvyčajenaść, ale tolki razdražnić i adšturchnuć ludziej. Takija rysunki varta rabić na ŭsich kupiurach — kali jość kali.
Vital Stanišeŭski
Polskaje pytańnie
Staršynia SPB Havin cudoŭna ŭśviedamlaŭ: dałučyŭsia jon da «Chartyi-97», i padtrymka jahonych inicyjatyvaŭ apazycyjaj budzie zabiaśpiečanaja. Ciapieraka šlach prapahandzie «polskaści» siarod biełarusaŭ na staronkach apazycyjnaje presy adkryty. Hetak i vyjšła. Hetkaje aktyvizacyi dziejačoŭ z «polskaje nacyjanalnaje mienšaści» Biełaruś jašče nie nazirała. Palaki sapraŭdy abrali zručny čas dla svaich zajavaŭ. Niamohłaja apazycyja, jakaja vyčarpała ci nia ŭsie resursy, z radaściaj uchapiłasia za novy dokaz «dyktaturnaści» režymu . Jak by, praŭda, Biełarusi heta nia vyjšła bokam. I voś čamu.
Pieradusim źvierniem uvahu na miesca palakaŭ u našaj historyi. Pačniem z pačatku: adkul uzialisia ŭ Biełarusi palaki? Nacyjanalnaja histaryjahrafija tłumačyć heta adnaznačna. Jany nikoli nie byli na našych abšarach karennymi žycharami. Reč u tym, što statuty j zakony Vialikaha Kniastva Litoŭskaha zabaraniali ŭsim inšaziemcam (i palakam u tym liku) zajmać pasady j mieć ziamlu ŭ VKŁ. Zrazumieła, što paprostu mihravać u Biełaruś zachodnija dziaržaŭnyja susiedzi prava nia mieli. Palakami rabilisia kataliki «praz polskuju vieru». Kolki słavutych biełaruskich šlachieckich rodaŭ byli spolščanyja! A kolki sialanaŭ prypadabnialisia da svaich haspadaroŭ u pavodzinach i viery!
Pierapis 1897 h. pakazaŭ uvieś plon kaściolnaje palščyzny: za palakaŭ siabie ŭžo ŭvažali 12 (!) adsotkaŭ ad biełaruskaha nasielnictva. Hety pry tym, što nijakich masavych pierasialeńniaŭ z Polščy nie było.
Nastupny etap — našaje stahodździe, 20-30-ja hady: pieraśled biełaruskaści dy kultyvavańnie polskaha duchu. Heta nie mahło nie pakinuć hłybokaha nadrezu na ciele biełaruskaj pamiaci. Jak padahuliŭ Vacłaŭ Ivanoŭski, «pomnim i polskuju chłuśniu ab svabodzie, ab sužyćci volnych z volnymi, roŭnych z roŭnymi, a pobač z tym — biaźlitasnaje plažańnie biełarusoŭ i biełaruščyny» («Spolščanyja j zmaskoŭščanyja», 1941).
A siońniašniuju «polskuju etničnuju mienšaść» ličać u kolkaści ažno ŭ 413 tysiačaŭ! Z tych tysiačaŭ amal usie — biełarusy, spolščanyja kaściołam z ksiandzami.
Što ž my bačym u spratach Kaściołu ciapier? Peŭna, smoŭž pojdzie chutčej, čym u kaściole idzie biełarusizacyja. Jašče va Ŭschodniaj Biełarusi — siak-tak, ale ŭ vioskach Zachodniaj Biełarusi dy dzie polskija ksiandzy siadziać... U Horadni, ahmieni polskim, adzin z kaściołaŭ pierajšoŭ całkam na rasiejskuju movu. Što choč, aby nie biełaruskaje maŭleńnie.
Kali ksiandzy jeduć z Polščy, moža stvarycca ŭražańnie, što biełaruskich śviataroŭ u pryrodzie nie jsnuje. Na hetkaje mierkavańnie j raźličvali. Ale heta niapraŭda. Tolki ich zbolšaha adpraŭlajuć pracavać słužyć u Rasieju (paśla rasiejcy skardziacca na «polska-biełaruski nacyjanalizm» ksiandzoŭ).
Aleś Miksovič
ZACHINIEM PIKIETAM MOVU
Na minułym tydni Tavarystva Biełaruskaje Movy imia Franciška Skaryny zładziła svoj čarhovy pikiet – tolki jakaja karyść z hetkich pikietaŭ?
Mova naša žyvie, nie pakinutaja, siam-tam: u vioscy, siarod małapiśmiennych ludziej, nie navučanych praz heta rasiejskaj, i ŭ haradzkich nacyjanalna-śviedamych asiarodkach. Ale ni tym, ni tym dziejnaść TBM ničoha nie daje.
Kali niama mahčymaści vučyć ludziej havaryć pa-biełarusku, dyk treba stvaryć uzor hetkaha “razmaŭlańnia”. Najpierš - kolki ŭžo pra heta išłosia! - samyja aktyvisty niezaležnickaha ruchu musiać razmaŭlać pa-biełarusku nia tolki "pa pracy", a paŭsiul. A zajdzicie ŭ siadzibu TBM, z vami pavitajucca: “Zdrastvujcie!” – i zapytajucca: “Vy k kamu?”
Da pikietaŭ prychodziać ludzi – z nadziejaj, što niešta źmienicca, što niešta možna źmianić. A im padsoŭvajuć hazetu “Naša słova”: spravazdačy, zajavy i skarhi, i ŭsio – dubovaj movaj. Nu, nie čytali ŭ TBM klasyka: “Kiń viečny płač svoj ab staroncy!”
V.M.
Vodhuki
Pamiž «NN» i KHB Paźniak vybiraje apošni
Zianon Paźniak dasłaŭ u paštovuju skrynku «NN» u internecie nastupnaje paviedamleńnie:
«U hazecie «Naša Niva» za 14 červienia hetaha hodu byŭ nadrukavany materyjał «Zianon Paźniak: Słovy, spravy, praces». Hety sumburny materyjał jość štučna stykavanyja vytrymki z kanfidencyjnaj razmovy ŭ vuzkim kole asobaŭ. Ja nie davaŭ takich źviestak dla druku i nie paviedamlaŭ publična, bo skazanaje i fakty patrabujuć pravierki, vyśviatleńnia i ŭdakładnieńnia. Nie ŭdajučysia ŭ acenki taho, što zrabiła hazeta, mušu dezavuiravać hety materyjał, što źjaviŭsia niezaležna ad mianie. Za ŭsiu historyju majoj palityčnaj dziejnaści navat savieckaje KHB nie ŭžyvała suprać mianie takich metadaŭ. Zianon Paźniak, 23 červienia 1999".
AD REDAKTARA: Mušu zapiarečyć šanoŭnamu palityku. Nijakich inšych «metadaŭ», aproč zvyčajnych žurnalisckich, my nie ŭžyvali. U hazecie całkam paśladoŭna i poŭna ŭznoŭleny adkryty, a nie tajemny, zapis hutarki Zianona Paźniaka ź siabrami Tavarystva Biełaruskaj Kultury ŭ Litvie, jakuju inakš jak publičny vystup rascanić niemahčyma. Kanfidencyjnyja sustrečy nie pravodziać u hramadzkich arhanizacyjach. Ryzykujučy trapić u presu, nie havorać ničoha kanfidencyjnaha. Što da «NN», dyk prafesijnaja zadača žurnalista — znachodzić i publikavać infarmacyju, jakoj brakuje ŭ hramadztvie. Pra takuju rolu presy havoryć i sam Z.Paźniak, zhadvajučy Ameryku: «U hramadztvie, dzie adkrytaja infarmacyja, usio robicca na vidu... U takim hramadztvie palitykam, z adnaho boku, jak kažuć, ciažka, z druhoha boku, lahčej. Tamu što hramadztva infarmavana».
Kamientary