Usiasłaŭ Čaradziej — kniaź i harełka

 dziesiać miachoŭ biełaruskaj historyi

Usiasłaŭ Čaradziej — kniaź i harełka

Usiasłaŭ Čaradziej – seks-symbal i hramadzianskaje sumleńnie zachodnieruskich ziemlaŭ, pratatyp bylinnaha Vołcha Ŭsiasłaviča, baćka betešna-kałychanačnaha Dzieda-Baradzieda i vynachodnik harełki “Ŭsiasłaŭ Čaradziej”.

U pieršyja hady kniažańnia Ŭsiasłaŭ nia ŭnosiŭ nijakich źmienaŭ u palityku svajho baćki Bračysłava, jakaja, zbolšaha, zvodziłasia da metadyčnaha hienacydu pskavičoŭ i naŭharodcaŭ i rehularnaj demanstracyi duli aficyjnamu Kijevu. Štopraŭda, u znosinach ź vialikim bratam zdaralisia i časovyja paciapleńni. Naprykład, połackaja družyna brała ŭdzieł u nahladna-ahitacyjnym pachodzie, jaki militarysckaja Ruś u asobach troch synoŭ kijeŭskaha kniazia Jarasłava Mudraha zładziła suprać torkaŭ-anarchistaŭ, z metaj zaklikać ich da dyscypliny i talerantnaści i praduchilić humanitarnuju katastrofu ŭ miescach kampaktnaha ich pražyvańnia. Za bajavyja zasłuhi Ŭsiasłaŭ atrymaŭ Kopyś, Voršu i ceły aboz tureckaha šyrspažyvu pa źnižanych koštach. Darečy, hieraizm pałačanaŭ azvaŭsia nam u XX st. – kali b Kopyś nie apynuŭsia tady ŭ našych rukach, jaskravy talent Alaksandra Łukašenki zahibieŭ by ŭ hłuchim zakutku Smalenskaj vobłaści.

Spekulacyja tureckimi trantami pryniesła dadatkovyja finansavyja srodki, na jakija Ŭsiasłaŭ zbudavaŭ novy dziadziniec u sutoččy Zachodniaj Dźviny i Pałaty (da hetaha tam mieścilisia rezydencyi zamiežnych pasłoŭ), što dazvoliła kantralavać pradprymalnickuju dziejnaść varaskich kupcoŭ i pierapynić nielehalnuju emihracyju z Tmutarakani. A voś za Safiju daviałosia pazmahacca: napaŭpahanskaje połackaje vieča ŭpiorłasia roham i nie chacieła vydzialać biudžetnych srodkaŭ na carkvu, adstojvajučy ideju pabudovy ladovaha pałacu. Dziela bolšaj pierakanalnaści Ŭsiasłavu daviałosia razy sa try abiarnucca vaŭkom.

Dbaŭ Usiasłaŭ i pra zdaroŭje nacyi. Tak, u fizkulturna-azdaraŭlenčych metach jon u 1065-m ładzić vajskova-spartyŭnuju hulniu “Zarnica” ŭ vakolicach Noŭharada. Isnuje hipoteza pra tajemnaje pahadnieńnie pamiž Usiasłavam Čaradziejem i narmandzkim hiercaham Vilhielmam Zavajoŭnikam, što mielisia padzialić Eŭropu. Plan byŭ prosty: narmany, zachapiŭšy Anhliju, ruchajucca z zachadu ŭ Skandynaviju, złučajucca tam z połackimi pałkami, što iduć z poŭdnia, i razam nie pakidajuć mokraha miesca ad bandyckaj maliny varahaŭ. Dalej – sprava techniki. Fatalnuju rolu ŭ hetaj historyi adyhrali kramianyja anhłasaksonskija dzieŭki. Pabačyŭšy ich, Vilhielmavy rycary adzinahałosna vyrašyli nazaŭždy zastacca na Brytanskich vyspach. Tak što Ŭsiasłavu daviałosia abmiežavacca eksprapryjacyjaj zvanoŭ z Naŭharodzkaje Safii.

Hetym jon strašna pakryŭdziŭ zajzdrosnych Jarasłavičaŭ, jakija nieadkładna raspačali pachod na poŭnač. Spalili Miensk, pierabili mužčynaŭ, a žančyn i dziaciej uziali z saboj dziela palapšeńnia hienatypu, padupałaha z pryčyny biazładnych połavych suviaziaŭ z asobami pałavieckaj nacyjanalnaści, — i ščylnymi radami vyjšli da Niamihi. Razrabavaŭšy MakDonaldz na Ramanaŭskaj słabadzie, niedzie ŭ rajonie “Handlovaha domu”, Jarasłavičy 28 lutaha 1067 h. sustrelisia z Usiasłavam. Supolna adznačyŭšy Novy hod, jaki pačynaŭsia tady ŭ sakaviku, na treci dzień zvyčajnaha postnavahodniaha sindromu, apanenty zhadali čaho im adno ad adnaho treba. Z abodvuch bakoŭ u mardaboi, pryhoža nazvanym paśla “bitvaj na Niamizie”, brali ŭdzieł kala 10–15 tysiačaŭ čałaviek. Pieramoha Jarasłavičaŭ była až nastolki vidavočnaj, što jany nieadkładna paviarnuli dachaty, dy jašče ŭ pieramožnym zapale addali Ŭsiasłavu niejkija terytoryi. I ŭvohule, dziŭnyja ŭ ich byli adnosiny: ci to lubili jany połackaha kniazia, ci to nienavidzieli, ale žyć bieź jaho nie mahli. Tak, nie minuła j paŭhodu — kličuć Usiasłava ŭ Voršu mirycca. Pryčym całujuć kryž i dajuć zub – abiacajuć nie čapać. Ale, vidać, nie ŭtrymalisia i ŭ apošni momant unieśli źmianieńni j dapaŭnieńni ŭ svaje abiacańni. Usiasłaŭ hryby raźviesiŭ, adnak zamiest piva “Kuciejna” jaho čakali vada z chlebam i sonca praz vakonca porubu, ukapanaha ŭ ziamlu na 52,7 metra.

Praz vosiem miesiacaŭ u Kijevie naśpieła kryza ŭłady. Połaŭcy, pahaniaŭšy družynu kijeŭskaha Iziasłava pa ŭsim Dzikim poli, pacichu raskładali ciapielcy pad harodniami. Narod, z krykam “Izia, hieť!”, paprostu turnuŭ jaho ŭ plečy preč z horadu. Paŭstała patreba ŭ alternatyvie. Voś tady chtości i zhadaŭ, što ŭ porubie kormić vošy vypietrałym ad suchich haładovak ciełam viazień sumleńnia №1 Usiasłaŭ Połacki. Znajści zamaskavany porub na terytoryi dziadzinca było niaciažka – viaźnica nie adpaviadała hihijeničnym patrabavańniam sanstancyjaŭ i adtul nievynosna tchnuła infarmacyjaj pra toje, što tam užo bolš za hod znachodzicca zdarovy mužyk. Paśla trochdzionnaj łaźni i čatyrochdzionnaj inaŭhuracyi Ŭsiasłaŭ prystupiŭ da vykanańnia kanstytucyjnych abaviazkaŭ. Pierš-napierš jon vyjšaŭ za bramu j abiarnuŭsia vaŭkom pierad połaŭcami. Akupanty na imhnieńnie sprucianieli, a paśla, niesupynna chryściačysia, bokam-bokam padalisia ŭ Dzikaje pole.

Tym časam lehitymny Iziasłaŭ Jarasłavavič z 16 tysiačami ŭzbrojenych mižnarodnych naziralnikaŭ ruchaŭsia da Kijeva. Kali jany pakazalisia na dalahladzie, Usiasłaŭ niečakana adčuŭ mocnuju tuhu pa Baćkaŭščynie i z krykam “Radzima, maja darahaja!” uciok u Połacak padziemnym chodam. Tam jaho z chlebam i sollu ŭ nabojach čakaŭ kijeŭski vertykalščyk Mścisłaŭ Iziasłavič, čym i tłumačycca adsutnaść Usiasłava ŭ palityčnym žyćci rehijonu na praciahu dalejšych troch hod. Nastupny kijeŭski vertykalščyk, Śviatapołk, byŭ nie taki tryvały. Połackija dzieŭki i harełka zrabili svaju spravu – Usiasłaŭ biez asablivych ciažkaściaŭ vyturyŭ jaho z Połacku.

Paśla, na praciahu 30 hod, kniastva ciešyłasia miram i spakojem, kali nie ličyć drobnych svavolstvaŭ Uładzimiera Manamacha, jaki čas ad času paliŭ to Smalensk, to Łukoml, to Łahojsk, to Drucak, to znoŭ Smalensk. Asabliva ŭpadabaŭ jon Miensk, dzie zvyčajna nie pakidaŭ ni čaladzina, ni skaciny.

Usiasłaŭ ža, pastaviŭšy dziaržaŭnyja spravy na aŭtapilot, zachapiŭsia vyvučeńniem movaŭ i pierakłaŭ na kryŭski dyjalekt “Ulis” Džojsa, “Kivač Fuko” Eka i “Palavyja daśledavańni ŭkrainskaha seksu” Zabužki.

Aleh Hardzijenka, Andrej Skurko