Čarnobylskija niebylicy

Čarnobylskija niebylicy

Dahetul nia vyśvietlena, čamu adbyłasia čarnobylskaja avaryja. Tamu nia dziva, što ŭvieś čas źjaŭlajucca novyja versii nakont hetaha. Nadrukavana ŭžo bolš za sto materyjałaŭ, aŭtary jakich vykładajuć i navukova abhruntavanyja, i sprečnyja, i paprostu fantastyčnyja versii. Ich było b mieniej, kab infarmacyju pra avaryju nie chavali (materyjały kryminalnaj spravy byli zasakrečanyja) dy kab palityki nie spekulavali na Čarnobyli. Razhledzim samyja viadomyja z tych versijaŭ.

Dyversija

Kali aperatary reaktaru zachočuć uzarvać jaho, jany lohka zrobiać heta. Tamu adrazu paśla avaryi specsłužby ličyli versiju śviadomaj dyversii adnoj z asnoŭnych. Znajšłasia navat niejkaja “vałasataja ruka”, jakaja skiroŭvała “orhany” mienavita na hety šlach. Adnak tyja ŭrešcie cisku nie paddalisia j vynieśli adnaznačny verdykt: varyjant śviadomaj dyversii adpadaje. Pryčynaj avaryi, na dumku specsłužbaŭ, stałasia “hrubaje parušeńnie technalahičnaha j specyjalnaha režymu ekspluatacyi jadravaj ustanoŭki”. Adnak znajšoŭsia čałaviek, bolš kampetentny za “kampetetnyja orhany”. U №74 hazety “Trud” za 1995 h. jon pisaŭ, što na ścienach abjektu “Schovišča” (sarkafahu nad enerhablokam) źjavilisia niezrazumiełyja “žoŭtyja plamy”, jakija daśledčyk paličyŭ reštkami vybuchovaha rečyva. Jon navat vyznačaŭ jahony typ — tratył ci plastykavaja bomba… Adnak tyja plamy byli vyjaŭlenyja jašče ŭ 1990 h. Analiz ichnaha chimičnaha, elementarnaha j radyjenuklidnaha składu pakazaŭ, što da vybuchoŭki jany nia mieli nijakaha dačynieńnia, a byli vodaraspuščalnymi solami ŭranu, dobra viadomymi šachcioram uranavych kapalniaŭ. Tam na ścienach i na stoli takija plamy časta źjaŭlajucca.

Ziemlatrus

U 1995 h. u hazetach i na televizii źjaviłasia novaja “sensacyja”: pryčynaj čarnobylskaj avaryi byŭ ziemlatrus siłaj u 3—4 bały. Jon adbyŭsia za 16—22 sekundy pierad avaryjaj, i jahony epicentar mieściŭsia za 10 km ad ČAES. Źjaviłasia navat sejsmahrama, na jakoj byŭ pakazany pik sejśmičnaj aktyŭnaści ziamnoj kary, što supadaŭ pa časie z momantam pačatku avaryi. Takaja versija była šmat kamu vyhadnaja, bo dazvalała ŭsio śpisać na tektaničnyja siły. Adnak jejnyja aŭtary, pačaŭšy šyroka papularyzavać svaju hipotezu ŭ ŚMI, tolki zaśviedčyli niaviedańnie realijaŭ atamnaj enerhietyki. ČAES była pabudavanaja z ulikam mahčymaha 6-balnaha ziemlatrusu, i lakalny ziemlatrus u 3—4 bały (kali jon nasamreč byŭ) anijak nia moh parušyć jejnuju pracu. Tak, 30 i 31 traŭnia 1990 h. ad rumynskaha ziemlatrusu da ČAES dajšli sejśmičnyja chvali mocaj da 4 bałaŭ, ale nivodzin z pracoŭnych blokaŭ nie sapsavaŭsia. I navat na zrujnavanym 4-m bloku ničoha istotnaha nie adbyłosia — jaho krychu strasianuła, dzie-nidzie źlohku ŭźniaŭsia pył, u posudzie z vadoj prabiehli chvalki. U Japonii pracujuć dziasiatki atamnych blokaŭ — i ničoha, choć ziemlatrusy tam zdarajucca dosyć časta. Narešcie, aŭtary hieatektaničnaje hipotezy nia mohuć adkazać, čamu pad upłyvam ziemlatrusu vybuchnuŭ mienavita 4-y blok, a nie identyčny 3-i albo takija samyja 1-y j 2-i. Ziemlatrus ža ŭździejničaje na ŭsie bloki, nie adroźnivajučy ich mižsobku.

Jadravy vybuch

Nadzvyčajnaja siła vybuchu na 4-m bloku sparadziła pahałosku, što heta byŭ jadravy vybuch małoj mahutnaści. Hetaja versija maje piać asnoŭnych kirunkaŭ.

Plutonij dla bojehałovak

“Čarnobylski reaktar mieŭ padvojnaje pryznačeńnie: aficyjna davaŭ elektryčnaść, a patajemna — vypracoŭvaŭ plutonij dla stvareńnia atamnych bojehałovak. Reaktar pracavaŭ amal try hady, i ŭ im naźbirałasia zašmat plutoniju — voś jon i vybuchnuŭ”, — pryblizna tak miarkujuć u ŚMI prychilniki hetaj versii. Pavodle padlikaŭ, u reaktary 4-ha bloku za čas jahonaj ekspluatacyi mahło naźbiracca pryblizna 600 kh plutoniju — hetaha dastatkova dla dziasiatkaŭ atamnych bombaŭ. Adnak luby fizyk-atamščyk skaža, što stvaralniki hetaje hipotezy nia viedajuć ani fizyki reaktaru, ani fizyki plutonijevaha zaradu, ani struktury apošniaha. Nia viedajuć, što plutonij, jaki źbirajecca na AES, bieź pierapracoŭki nie prydatny dla vyrabu jadravych zaradaŭ: u im zašmat izatopu plutoniju №240. Dyj jadravaje paliva, pierapracavanaje ŭ reaktarach, zachoŭvajecca ŭ specschoviščach, i nichto nie źbirajecca jaho pierapracoŭvać u najbližejšyja dziesiacihodździ. Plutonij nia moža stacca pryčynaj jadravaha vybuchu ŭ reaktary AES u pryncypie — niezaležna ad taho, jakaja kolkaść jaho tam budzie napracavanaja.

Vybuch paliva

“Kali nie plutonij, dyk mo vybuchnuŭ uran-235? U reaktar 4-ha bloku zakłali zamnoha jadravaha paliva! I pačałasia niekiroŭnaja łancuhovaja reakcyja, jakaja pierarasła ŭ jadravy vybuch”, — miarkujuć prychilniki hetaj versii. Vieličynia tratyłavaha ekvivalentu vybuchu vahajecca ŭ ichnych daśledavańniach ad 24 da 240 tonaŭ. Miž tym, najlepšyja “atamnyja” rozumy śvietu dziasiatki hadoŭ namahajucca źmienšyć mahutnaść jadravaha zaradu, ale pakul nia zdoleli skanstrujavać słabiejšy za 400 tonaŭ tratyłu. Takija pamyłki pierastajuć ździŭlać, kali daznaješsia, što aŭtary hetych hipotezaŭ nia majuć adnosinaŭ ni da jadravaj fizyki, ni da fizyki reaktaraŭ, ni da choć jakoj sfery fizyki naahuł. Jany nazyvajuć siabie “pryrodaznaŭcami”, ekstrasensami i h.d.

Reaktar-skakun

Hetaja hipoteza ździviła navukoŭcaŭ-atamščykaŭ najbolš. U siaredzinie 90-ch u Čarnobyli, u Mižnarodnym navukova-techničnym centry “Schovišča”, źjaviŭsia niemałady amerykaniec Purvis. Jamu dali ŭsiu nieabchodnuju infarmacyju z archivu, i jon pačaŭ vyvučać pryčyny avaryi. Dla hetaha ŭ MNTC navat stvaryli novuju labaratoryju, jakaja niedzie praz hod vypuściła dakład z vynikami rosšukaŭ. U im vyłučałasia novaja hipoteza, zhodna ź jakoj padčas avaryi “temperatura jadravaha paliva dasiahnuła 6000—7000°S, i reaktar 4-ha bloku zapracavaŭ “u režymie jadravaha reaktyŭnaha ruchavika”. Cyrkonijevyja ścienki paliŭnych kanałaŭ pieratvarylisia ŭ sopły, i aktyŭnaja zona reaktaru pad upłyvam mocnaj ciahi “vysokatemperaturnaha hazu (płazmy), jaki vyciakaŭ”, vylecieła z šachty, jak balistyčnaja rakieta, na vyšyniu 30 m až pad samy dach centralnaje zali. U imklivym palocie jana straciła ŭsiu svaju vadu, i ŭ jejnaj aktyŭnaj zonie pačałasia niekiroŭnaja łancuhovaja reakcyja, jakaja skončyłasia jadravym vybucham małoj mahutnaści. “Aby-što!” — vyhuknuŭ znajomy fizyk, pračytaŭšy Purvisaŭ dakład. Hipoteza supiarečyć elementarnym zakonam fizyki, asabliva zakonu reaktyŭnaha ruchu. U reaktary 4-ha bloku nie było stolki vady, kab uźniać strumieniem jahonuju aktyŭnuju zonu, “nakryŭku”, bijalahičnaje prykryćcio j pahruzačna-razhruzačnuju mašynu ahulnaj vahoj bolš za 5 tys. tonaŭ pad dach centralnaj zali. I jak moža aktyŭnaja zona zastacca cełaj padčas palotu, kali jejnyja častki tryvała nie źjadnanyja? I jak bolš za paŭtary tysiačy niekiravanych “kanałaŭ-sopłaŭ” mohuć zapracavać tak adnačasna, kab zonu nie zaklinavała ŭ šachcie reaktaru? I jak hetyja “kanały-sopły” mohuć skiravać strumień płazmy z temperaturaj 6000—7000°S, kali nie vytrymlivajuć navat 1200°S? Adkazaŭ na hetyja pytańni ŭsio adno nia budzie: amerykaniec źjechaŭ dadomu. Adnak hipoteza reaktara-skakuna čas ad času źjaŭlajecca znoŭ. Byvaje, pa televizii ci ŭ hazecie źjavicca čarhovaja čarnobylskaja “sensacyja”: maŭlaŭ, amerykancy daviali, a našyja prahresiŭnyja, ale nie pryznanyja aficyjnaj navukaj daśledčyki paćvierdzili: reaktar spačatku padskočyŭ, a potym vybuchnuŭ...

Reaktar u stratasfery

“My šmat hadoŭ chadzili pa 4-m bloku, abłazili ci nia ŭsie pamiaškańni j nidzie nia bačyli 190 tonaŭ paliva. Na voka jaho tam nabiarecca nia bolš za 10% ad abjomu pačatkovaj zahruzki — tonaŭ 20”. A astatnija 170 tonaŭ adpracavanaha jadravaha paliva z aktyŭnaj zony reaktaru ci to patanuli ŭ bałotach Biełarusi, ci to vyparylisia ŭ stratasferu padčas jadravaha vybuchu reaktaru j lotajuć tam dahetul, pahražajučy ŭsiamu čałaviectvu. Nijakich dokazaŭ da hetaj hipotezy nie prykładajecca. Miž tym, užo ŭ pieršyja hady paśla avaryi byli ŭziatyja sotni tysiačaŭ probaŭ hruntu na terytoryi Biełarusi, Ukrainy j Rasiei. Heta dazvoliła acanić ahulnuju kolkaść vykinutych radyjeaktyŭnych rečyvaŭ i pryjści da vysnovy, što pa-za miežami sarkafahu — nia bolš za 5% paliva, zahružanaha ŭ reaktar 4-ha bloku. Bieźlič mižnarodnych pravierak i specyjalnych seminaraŭ paćvierdzili hetuju ličbu. Adnak aŭtary hipotezy praciahvajuć paŭtarać: kali my paliva nia bačyli, značyć, jaho niama! Ale jak možna pabačyć paliva pad słojem betonu ci nasypu? Jak “vizualna” acanić kolkaść paliva, što apynułasia ŭ masyvie “iadravaj łavy” ahulnaj vahoj 1200 tonaŭ? Jak “na voka” paličyć kubametry paliŭnaha pyłu, što asieŭ na dziasiatkach tysiačaŭ kvadratnych metraŭ ścienaŭ, ujeŭsia ŭ padłohu j stol? Zrabić heta možna, tolki staranna źbirajučy proby na abjekcie j analizujučy ichny radyjenuklidny, elementarny, chimičny j fazavy skład metadami jadravaje fizyki j tonkaj radyjachimii. Takoj technalohijaj i karystajucca navukoŭcy z MNTC “Schovišča”. Jany stvaryli bank źviestak z padziełam paliva pa asobnych častkach bloku i jahonaj ahulnaj charaktarystykaj. Zastałosia adšukać usiaho 40—50 tonaŭ. Vidać, znojduć jaho ŭ rajonie centralnaj zali reaktaru.

Čarnobyl-2

“Persanał ČAES nijakaha dačynieńnia da avaryi nia maje. Va ŭsim vinavatyja anteny vajskovaj stancyi “Čarnobyl-2”. Jana zajmałasia kaśmičnaj vyviedkaj, kiravała supraćrakietnaj abaronaj SSSR na zachodnim kirunku, trymała pad kantrolem atlantyčnaje ŭźbiarežža ZŠA. A z 1985 h. jejnyja anteny pačali vykarystoŭvać i dla pašyreńnia hama-kvantavaj enerhii fazavym zvyščastotnym vypramianieńniem. Katastrofa na ČAES adbyłasia ad rezkaha pavieličeńnia vypramianieńnia hama-kvantaŭ padčas eksperymentu. Hetaje vypramianieńnie było skiravanaje na reaktar 4-ha bloku. Jano j vyklikała toj vybuch”, — kažuć adny prychilniki hetaj hipotezy. “Nu što vy! — piarečać inšyja. — Hama-vypramianieńnie tut ni pry čym. “Čarnobyl-2” byŭ vyprabavalnym centram psychatropnaj zbroi. I jahonyja anteny ŭ noč na 26 krasavika 1986 h. byli skiravanyja prosta na 4-y blok. Pad jahonym upłyvam čarhovaja źmiena i spravakavała avaryju”. Što takoje psychatropnaje vypramianieńnie radyjolakacyjnych antenaŭ i ci isnuje jano ŭ pryrodzie, navukoŭcy nia viedajuć, bo navuka takoha nie vyvučaje. A voś ułaścivaści hama-pramianioŭ viadomyja dobra. Jany raspaŭsiudžvajucca ŭ prastory niezaležna ad žadańnia čałavieka. Jašče nichto nie navučyŭsia kiravać hama-vypramianieńniem, jak radyjochvalami. Dyj nivodnaja radyjolakacyjnaja stancyja nia moža vypramianiać hama-kvanty, bo skanstrujavanaja, kab vypramianiać radyjochvali.

Dla analizu inšych čarnobylskich niebylicaŭ treba nabracca jašče bolšaha ciarpieńnia. Kab davieści, što Ziamla nie staić na troch kitach, spatrebilisia stahodździ, sproby ž “pryrodaznaŭcaŭ” stvaryć viečny ruchavik, mabyć, nia spyniacca nikoli...