IN MEMORIAM

IN MEMORIAM

Pieršy, kaho pieražyli my ŭsie

Daviałosia pachavać staroha-staroha siabra, Ihara Hiermienčuka. Niekali my razam pastupili va ŭniversytet, razam dachodzili da śviadomaha žyćcia i ŭsio, što ni rabili, vyhladała, robim razam. Svarylisia šmat mienavita tamu, što kožny adčuvaŭ adkaznaść za pracu kožnaha. U kožnaha była svaja hazeta, ale ja zaŭsiody pačuvaŭsia redaktaram jahonaj, a jon — majoj. Heta naturalna, bo ŭśviedamleńnie i prafesijny kštałt abodvuch byli niby z adnaho jajka.

Hazeta “Svaboda” zadumlałasia jak pilot nadzvyčaj adkaznaha ŭ maim razumieńni prajektu — adrodžanaje “Našaj Nivy”. Kali ŭsio było padrychtavana dla “NN” — na bazie “Svabody” — akazałasia, što i “Svaboda” ŭžo znajšła svajo miesca ŭ biełaruskaj medyjnaj panaramie. Hiermiančuk uziaŭ hetuju abałonku i pieratvaryŭ jaje ŭ najbujniejšuju i samuju papularnuju biełaruskuju hazetu ŭsich časoŭ.

Stojačy nad trunoj siabra, ja dumaŭ pra toje, što jon pakinuŭ nas dačasna, ale ździejśniŭsia. A mnohim z nas, prysutnych, takoha nia dadziena, i sprava tut zusim nie ŭ hadach.

Niašmat chto viedaje, što paśla pieršych prezydenckich vybaraŭ Ihar surjozna razvažaŭ pra ŭłasnyja prezydenckija ambicyi. Jon užo mieŭ dośvied palityka, byŭ viadomy na ŭsiu krainu redaktar.

A jašče jon nie ciarpieŭ parazaŭ i pakładaŭsia zaŭsiody tolki na svaje ŭłasnyja siły. U mianie niama sumnievu, što jon hodna zmahaŭsia b za prezydenctva i ŭ narmalnych umovach taho zakanadaŭstva mieŭ surjoznyja šancy. Ale Łukašenka pałamaŭ usio. Pałamaŭ zakanadaŭstva i praviły sumlennaj baraćby, samym brutalnym čynam “nakinuŭ” sabie dva hady, uvioŭ palicejščynu... Słovam, dla Hiermienčuka, jaki rychtavaŭsia da sumlennaj baraćby, heta byŭ udar abuchom. I heta pieršaje, što jaho padkasiła.

Druhoje — zakryćcio ŭładami “Svabody” i razborki vakoł hazet-nastupnic — “Navinaŭ” i “Našaj Svabody”. U svaich interviju jon nikoli nie skazaŭ pra toje, jaki heta byŭ udar. Jon prosta nia moh ciarpieć parazu, a tym bolš — abrazu svajho prafesijnaha kštałtu. Jon syšoŭ. “Pieramožcy” zastalisia z tym, z čym zastalisia. Dastatkova skazać, što na sajcie “Našaj Svabody”, jakaja nie vychodzić da 17 traŭnia, nie źjaviłasia ani radka pamiaci pra čałavieka, jaki stvaryŭ hetamu vydańniu Imia. Navat pra śmierć jahonuju nie paviedamili.

Ale ciapier Boh im sudździa. Niaŭrymślivy, zavadny i zaŭsiody adkryty da inšych, Ihar žyŭ apošnim časam svaim novym, kamernym prajektam — časopisam “Kurjer”. Možna sabie tolki ŭjavić, jakoje połymia žarści i niaździejśnienych planaŭ vypalvała jaho znutry. I vypaliła.

Moža być, dla taho, kab usie my — siabry, kalehi, zajzdrośniki i niepryjacieli — adčuli raptam maštab hetaha miortvaha čałavieka pobač z maštabikami nas žyvych — biaskonca zdrabniełych za hetyja hady dziejačoŭ marhinalnych tusovak.

Na pachavańnie Ihara pryjšli badaj što ŭsie čalcy toj kahorty, ź jakoj i pačynałasia ciapierašniaja historyja Biełarusi — jašče zadoŭha da niezaležnaści, da našych hazet i partyjaŭ, jašče da “Tałaki” i da “Majstroŭni”. Pryjšli, kab pierakanacca, što nia stała pieršaha ź ich, jakoha pieražyli jany ŭsie.

Siarhiej Dubaviec

Pachavańnie Hiermienčuka

Raźvitalisia z Hiermienčukom u sieradu na Ŭschodnich mohiłkach. Truna była ŭkrytaja bieł-čyrvona-biełym ściaham, a kvietak na mahiłu lehli sotni.Apošniaj prykraściu jamu było, što ŭ pachavalnych abviestkach była paznačana kalanijalnaja nazva mohiłak – “Maskoŭskija”.

Michaił Ptašuk

26 krasavika zahinuŭ u aŭtakatastrofie režyser Michaił Ptašuk. Jon ekranizavaŭ “Znak biady”, “Čorny zamak Alšanski”, “Vaźmu tvoj bol”. Jon adčuvaŭ aktora j aŭdytoryju i rabiŭ “vysokaje siaredniaje kino”. Jon staŭ pieršym biełaruskim režyseram, jakoha zaprasili ŭ Halivud. “Pamiać Ružy”y nikoli nia budzie źniataja. Śmierć spyniła jaho na ŭźlocie; imia zastaniecca ŭ historyi.

Andrej Rasinski

Pamierła Bona

25 krasavika pamierła aktorka Kupałaŭskaha teatru Lilija Davydovič. Apošnim časam jaje nia duža zajmali ŭ biahučym repertuary. Rola karalevy Bony ŭ “Čornaj pańnie Niaśvižu” dy pani Banaventury ŭ “Sialancy” — voś jejnyja zdabytki za apošnija dziesiać hadoŭ. Adnak kožnaje jejnaje źjaŭleńnie na scenie pa-raniejšamu było śviatam dla publiki. Bahata kamu zapomniłasia jejnaja Hanna Čarnuška ŭ telespektakli “Ludzi na bałocie”, za jaki jana ŭ 1966 h. atrymała dziaržaŭnuju premiju, a ŭ 1975-m — zvańnie narodnaj artystki BSSR.

Zdymałasia Lilija Davidovič i ŭ kino. Jany syhrała adnu z hałoŭnych rolaŭ u filmie Siarhieja Kołasava “Pamiataj imia svajo”. Adnak bolšaść pamiataje jaje pa filmach Viktara Turava “Ludzi na bałocie” (1981) i “Podych navalnicy” (1983), dzie jana hrała Hłušačychu. A taksama jak Fedru ŭ adnajmiennym telespektakli Viktara Hutkoviča, źniatym u pačatku 80-ch. Davidovič była vydatnaj trahičnaj aktrysaj, našyja režysery nie zaŭvažali hetaha... Jašče 9 lutaha jana śpiavała i tančyła ŭ jubilejnaj “Sialancy”. Publika šaleła z zachapleńnia! A jak jana čytała biełaruskija kazki! Jejny talent napraŭdzie nia mieŭ miežaŭ.

Julija Andrejeva

Chataba atrucili poštaj

Na minułym tydni rasiejskaja FSB abviaściła, što “ŭ vyniku specaperacyi” byŭ likvidavany adzin ź lideraŭ uzbrojenaha supracivu ŭ Čačenii emir Chatab. Hetuju infarmacyju paćvierdziŭ hałoŭny štab čačenskich madžachiedaŭ, a taksama siamja Chataba, jakaja znachodzicca ŭ Saudaŭskaj Arabii. 19 sakavika Chatab atrymaŭ praz pasylnaha list ad niejkaha palavoha kamandzira, prapitany atrutaju. Śmierć nadyšła imhnienna, jak tolki jon uskryŭ kanvert. Videakaseta sa zdymkami miortvaha Chataba trapiła ŭ FSB 23 krasavika padčas “začystki” vioski Hiechi, kali byŭ zabity najbližejšy pamočnik i ciełaachoŭnik Chataba amir Ełsi.

Amir Chatab (poŭnaje imia — Samier Bin Salech as-Suviejlem) — uradženiec Saudaŭskaj Arabii. Jon pachodziŭ sa staražytnaha arabskaha rodu. U 1980-ja Chatab dobraachvotnikam vajavaŭ suprać savieckich vojskaŭ u Aŭhanistanie, byŭ paranieny. U pačatku 90-ch jon dapamahaŭ tadžyckim i ŭzbeckim isłamistam. Viasnoj 1995 h. Chatab i try jaho pamočniki prybyli ŭ Čačeniju i dałučylisia da čačenskaje partyzanki. Z taho času jon užo nie pakidaŭ Čačenii, ładziŭ zasady, dyversii, jakija nanosili istotnyja straty rasiejskim vojskam. FSB śćviardžała, što jon datyčny da vybuchaŭ damoŭ u rasiejskich haradach. Paśla jaho zastałasia žonka-darhinka, uradženka dahestanskaj vioski Karamachi, i dva syny.

Aleh Tačony

Apošni palot Lebiedzia

19 kastryčnika 1996 h. na mitynhu biełaruskaj apazycyi kala Opernaha teatru ŭ Miensku publicyst Anatol Majsienia skazaŭ: “Ckinuli Lebiedzia, skiniem i Łuku!” Biełaruskija apazycyjanery tady radavalisia adstaŭcy Lebiedzia z pasady sakratara Rady biaśpieki Rasiei, bo ličyli jaho voraham našaje niezaležnaści. Tak stałasia, što Łukašenka pa-raniejšamu kiruje Biełarusiaj, a Majsieni ŭžo niama — zahinuŭ u aŭtamabilnaj katastrofie nieŭzabavie paśla taho vystupu.

Na rasiejskich prezydenckich vybarach 1996 h. Lebiedź byŭ trecim, paśla Jelcyna i Ziuhanava. Jon samaŭpeŭniena paličyŭ, što zdoleje zrabicca prezydentam, ale nasamreč byŭ skarystany rasiejskimi aliharchami dziela baraćby z kamunistyčnym kandydatam. Za adkrytuju padtrymku Jelcyna Lebiedź atrymaŭ pasadu sakratara Rady biaśpieki. Tady jon pabyvaŭ i ŭ Biełarusi, ładziŭ z Łukašenkam pieramovy. Pra što havaryli — boh ich viedaje. U toj čas žurnalisty i analityki bačyli ŭ Lebiedziu, jak i ŭ Łukašenku, vierahodnaha pierajemnika niamohłaha Barysa Jelcyna. U Lebiedzia i Łukašenki było šmat supolnaha: abodva — papulisty, zdolnyja havaryć z narodam na jahonaj movie, trymalisia asobna i ad levych, i ad pravych, abiacali vykryvać karupcyju, imknulisia da ŭłady ŭ Kramli. Dziela apošniaha jany navat hatovyja byli kaliści abjadnać svaje vysiłki. Ale ŭ siońniašniaj Rasiei spaborničać z Pucinym niebiaśpiečna. Zhasła jašče adna zorka jelcynskaj epochi. A Łukašenkava jašče haryć.

A.T.

Pamierła Linda Łavełas

53-hadovaja Linda Łavełas, byłaja zorka porna, jakaja źniałasia ŭ pierałomnym dla hetaha žanru filmie “Hłybokaja hłotka”, u minuły paniadziełak pamierła ad ran, atrymanych u aŭtakatastrofie 3 krasavika. Lindu Bareman (takoje jaje sapraŭdnaje imia), uradženku Ńju-Jorku, zmusiŭ da zdymkaŭ u parnafilmie jaje muž-režyser, ź jakim jana raźviałasia ŭ 1973-m. Za “Hłybokuju hłotku” jana nie atrymała ni centu, choć film sabraŭ bolš za 600 młn. dalaraŭ. Parvaŭšy z parnahrafijaj, jana pačała aktyŭna zmahacca ź joj. “Ja nie saromlusia minułaha i nie škaduju, što jano było takim, — skazała Linda ŭ 1997 h. — Toje, što ludzi mohuć padumać pra mianie, nia maje ničoha supolnaha z realnaściu. Kali ja hladžusia ŭ lusterka, ja viedaju, praz što prajšła”.