Turyst pryziamlicca ŭ Harodni

Ekalahičny turyzm — heta pramyja znosiny z pryrodaj: vandroŭki na čaŭnach pa rekach, piešachodnyja padarožžy pa malaŭničych miaścinach. Taki turyzm patrabuje minimalnaj infrastruktury absłuhoŭvańnia i daje dziaržavie žyvyja hrošy.

Śviatłana Silvierstava: Sama pryroda pakłapaciłasia, kab u našym rehijonie raźvivaŭsia ekalahičny turyzm. Ahulnaja płošča Haradzienščyny składaje 2512 tys. ha. Na adnaho žychara prypadaje 0,74 ha voryva. Sielskahaspadarčyja ziemli zajmajuć usiaho 292 tys. ha. Daŭžynia Niomanu ŭ vobłaści — 379 km, Vialli — 256. Daŭžynia ŭsich prytokaŭ Niomanu — 5806 km. Usiaho na Haradzienščynie 500 rekaŭ ahulnaj praciahłaściu 8255 km i bolej za 700 azioraŭ naturalnaha pachodžańnia.

«NN»: Chto hetamu bahaćciu haspadar?

S.S.: Palaŭničyja vobłaści arandujuć 86% terytoryi. Heta 1258 tys. ha palavych uhodździaŭ, 794 tys. — lasnych, 100 tys. — vodna-bałotnych. U haspadarlivaha čałavieka ŭsio paličana i zanatavana. Tak, łasioŭ na Haradzienščynie 1410, kazulaŭ — 5331, dzikoŭ — 3445, aleniaŭ — 898, zubroŭ — 59. A na susiedniaj Viciebščynie «stajać na ŭliku» pad sto miadźviedziaŭ. Nia kožnaja kraina Eŭropy moža pachvalicca takim bahatym pryrodnym śvietam! Aproč taho, tut vydatnyja landšafty j 70% usich pomnikaŭ historyka-kulturnaj spadčyny Biełarusi. Miarkujecca, što da 2020 h. turyzm stanie važnym faktaram ekanomiki Haradzienščyny.

Hałoŭnaje — utulnaść

«NN»: Adnak turysty patrabujuć nia tolki vidoviščaŭ, ale j «chleba» — jakasnaha absłuhoŭvańnia. Ci moža Haradzienščyna zabiaśpiečyć ich hetym?

S.S.: Vy zakranuli hałoŭnuju prablemu. My jašče musim raźvivać haściničnuju haspadarku, turystyčnuju infrastrukturu. I adnym z rezervaŭ tut moža stacca pryvatny sektar. Na Haradzienščynie šmat dbajnych haspadaroŭ, jakija majuć ułasnyja katedžy z eŭrapiejskim uzroŭniem kamfortu. Pry ŭmovie padatkovych ilhotaŭ i naležnaj arhanizacyi možna atrymać siamiejnyja hateli, značny prybytak u dziaržaŭnuju skarbonku. Abo, naprykład, u pamiežnaj vioscy Soničy apuścieŭ budynak škoły. Znajšlisia sponsary, hatovyja ŭkłaści srodki, kab stvaryć tam turystyčnuju bazu na 30 čałaviek.

Pavialičyć

FOTA ANATOLA KLEŠČUKA

«NN»: Ale što treba rabić najpierš dla pryciahnieńnia turystaŭ?

S.S.: Nieabchodna stvarać dla ich dadatkovyja dabroty. Planujecca adkryćcio novych punktaŭ propusku aŭtatranspartu na miažy z Polščaj, na šašy Horadnia—Aŭhustaŭ i Biełastok—Vaŭkavysk. Rajony, jakija ŭvachodziać u pamiežnuju zonu, musiać stać adkrytymi dla turystaŭ. Tam niamała histaryčnych i pryrodnych cikavostak.

Haściej pa-raniejšamu najbolš pryciahvajuć Horadnia, Navahradak, Mir, nacyjanalny park «Biełavieskaja pušča». U kožnym z hetych punktaŭ treba stvarać dla turystaŭ umovy. Naprykład, u Navahradku naśpieła nieabchodnaść pabudovy novaha hatelu. Vyklikaje zakłapočanaść ekalahičny stan vakoł voziera Śviciaź i Śviciazianskaha zakaźnika naahuł. Šyroka razreklamavany «Šlach Mickieviča» taksama patrabuje ŭdaskanaleńnia.

Taksama mohuć pryciahvać turystaŭ Aŭhustoŭskaja i Haradzienskaja puščy, uklučna z zonami azdaraŭleńnia «Aziory», «Masty», «Voŭpa», «Roś»; harady Lida, Słonim, Dziatłava, Smurhoń, pasieliščy Žyrovičy, Synkavičy, Muravanka, Lubča, Kušlany; znakamitaje koła Žodziški—Zaleśsie—Kreva—Halšany—Baruny, častka Niomanu ŭ rajonie Mastoŭ—Voŭpy, vuście Ščary i Nalibockaja pušča, systema rečak, kanałaŭ i vadaschoviščaŭ, prydatnych dla vodnaha turyzmu.

«NN»: Ci bahata turystaŭ pryjaždžaje na Haradzienščynu ciapier?

S.S.: Letaś vobłaść naviedali 15,4 tys. čałaviek z 43 krainaŭ śvietu. Amal tracina ź ich — žychary SND, bolšaść jakich — rynačnyja handlary. Turystyčnyja pradpryjemstvy vobłaści atrymali za 2001 h. 1.170.300 tys. rubloŭ i 9,8 tys. dalaraŭ. Prybytak skłaŭ 120.500 tys. rubloŭ. U toj ža čas zvyš 700 tysiač našych hramadzian vyjaždžali za miažu. Heta na 10,3% bolš, čym u 2000 h.

Biaźludździe i šmatetničnaść

«NN»: Ci zaŭvažajuć turysty za pryrodnymi dy histaryčnymi cikavostkami prablemy Haradzienščyny?

S.S.: Jak ich možna nie zaŭvažyć, kali rehijon biaźludzieje paprostu na vačach? U bližejšyja 10—15 hadoŭ z karty rehijonu mohuć źniknuć kala 400 viosak. Da pierapisu 1999 h. u 337 nasielenych punktach žyło ad 6 da 10 čałaviek — usiaho 3,2 tysiačy. 700 pasieliščaŭ u vobłaści naličvajuć ad 11 da 25 čałaviek — razam 12 tys. Z dasiahnieńniaŭ cyvilizacyi ŭ hetych vioskach jość tolki elektryčnaść i zredku — telefon. Z 4 tys. nasielenych punktaŭ Haradzienščyny tolki ŭ 10% pobytavy ŭzrovień žyćcia nahadvaje haradzki. U vobłaści naličana 25 tys. damoŭ, u jakich nichto nie žyvie.

«NN»: Jakim čynam spryjaje raźvićciu turyzmu navukovaja labaratoryja, jakuju Vy ŭznačalvajecie?

S.S.: Jana akumuluje ŭsio datyčnaje šmatnacyjanalnaści i šmatkanfesijnaści kraju. Žychary Haradzienščyny byli hramadzianami roznych krain — VKŁ, Rečy Paspalitaj, Rasiei, Polščy, Litvy, Niamieččyny, SSSR. Adbyłosia šyrokaje pieraplacieńnie kultur. Biełarusy, palaki, litoŭcy, tatary, habrei nia tolki addavali svajo, ale j usprymali čužoje. Źjavilisia moŭnyja, kulturnyja, etničnyja asablivaści hetych hrup ludziej. Zastalisia niekranutymi pomniki kultury, ekalahičnyja asiarodki. Ład žyćcia haradziencaŭ maje mocnyja adroźnieńni ad susiedzkich — polskaha i litoŭskaha. My aktyŭna vyvučajem mikrarajony pamiežnych pasieliščaŭ — Sapockin, Bieršty, Adelsk i inš. Zvyčajna ŭ hrupu daśledčykaŭ uklučajucca sacyjolah, kulturolah, movaznaŭcy, archieolahi, historyki.

Raspracavany šerah maršrutaŭ. Heta naviedańnie taho ž Aŭhustoŭskaha kanału, rodnych miaścin Elizy Ažeški, Adama Mickieviča, siadzib inšych znakamitych asobaŭ. U Adelsku planujem pravieści źjezd byłych žycharoŭ miastečka, jakija žyvuć ciapier u roznych krainach — Arhiencinie, Anhlii, Švajcaryi, Belhii.

Abo voś niadaŭna ŭ viosku Aziory pryjaždžała hrupa stałych ludziej z Polščy. Da vieraśnia 1939 h. jany mieli tut ziamlu. Voś razam ź dziećmi i ŭnukami vyrašyli na svaje vočy pahladzieć što dy jak.

Dzieci departacyjaŭ

«NN»: Paradoks: indyvidualny turyzm raźvivajecca za košt byłych represavanych dy ich naščadkaŭ, što naviedvajuć rodnyja miaściny.

S.S.: A što ŭ hetym kiepskaha? Ludzi pryjaždžajuć na rodnyja kotliščy, i treba spryjać hetamu, zarablajučy dla dziaržavy hrošy. Historyju ž nie pierajnačyš. Haradzienščyna ŭ svoj čas źviedała hvałtoŭnuju departacyju. Daśledčyk Uładzimier Adamuška pierakanany, što ŭ 1939—41 h. i ŭ pavajenny peryjad za šeść masavych «aperacyj», uličvajučy ŭciekačoŭ z terytoryj akupavanaj fašystami Polščy, z Zachodniaj Biełarusi było vysielena ŭ Siaredniuju Aziju i ŭ paŭnočnyja rajony SSSR zvyš 130 tys. čałaviek. Zvyš 30 tys. było pryciahnuta da adkaznaści sudovymi i niesudovymi orhanami. Aficyjnaja ličba represavanych u administracyjnym paradku — 87729 hramadzian.

Paśla druhoj suśvietnaj byli «dobraachvotna-prymusovyja» pierasialeńni ludziej. Tysiačy žycharoŭ Haradzienščyny pierajechali ŭ Polšču. Siońnia jany ci ich dzieci ŭ jakaści indyvidualnych i ekalahičnych turystaŭ pryjaždžajuć na histaryčnuju radzimu.

«NN»: Mnie davodziłasia ŭ Ščecinie sustrakać ludziej, baćki jakich pakinuli Haradzienščynu adrazu paśla vajny. Jany viedajuć Biełaruś pa dziciačych uražańniach dy ŭspaminach baćkoŭ i vielmi ciopła jaje ŭspaminajuć. Ci nie rasčarujucca jany, pryjechaŭšy da nas?

S.S.: Da pasłuhaŭ haścioŭ budzie ŭsia najaŭnaja turystyčnaja infrastruktura. Jość kamu pakazać vydatnyja ekskursijnyja abjekty svajoj miascovaści. Nam treba ŭsialak pavialičvać kolkaść turystaŭ, pryśpiešvać krok, raźvivać tyja napracoŭki, jakija my majem u hetaj halinie. Nielha adkidać nijakich varyjantaŭ. My musim bačyć u turyźmie j ekanamičnuju vyhadu.

Hutaryŭ Anton Łabovič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0