29 lipienia ŭ ofisie Abjadnanaj hramadzianskaj partyi lidery piaci apazycyjnych partyjaŭ (Partyja BNF, AHP, BSDH, pracaviki, PKB) i deputackaja hrupa "Respublika" padpisali pahadnieńnie ab kaardynacyi dziejnaści. Hetaje pahadnieńnie, jak miarkujecca, stanie asnovaj stvareńnia demakratyčnaje kaalicyi apazycyjnych siłaŭ.
Umovy pahadnieńnia praduhledžvajuć supolnyja dziejańni ŭ spravie dasiahnieńnia demakratyčnych źmienaŭ u vybarčym zakanadaŭstvie, padčas vybarčych kampanijaŭ u pradstaŭničyja orhany ŭłady dy suprać mahčymaj sproby kiraŭnika dziaržavy pajści na treci termin. Damova adkrytaja dla inšych palityčnych partyjaŭ i dziejničaje da kanca paŭnamoctvaŭ ciapierašniaha składu pałaty pradstaŭnikoŭ.
Padpisańniu pahadnieńnia papiaredničała haračaja dyskusija, jakaja ciahnułasia kala dźviuch hadzinaŭ. Vincuk Viačorka i Anatol Labiedźka vinavacili "respublikancaŭ" u imknieńni zachapić liderstva ŭ apazycyjnym ruchu. Adnak Siarhiej Skrabiec, Valery Frałoŭ, Uładzimier Parfianovič dy Ivan Paškievič zapeŭnili, što na liderstva nie pretendujuć. "Partyi byli i buduć, a deputackaja hrupa - źjava časovaja", - skazaŭ ačolnik "Respubliki" S.Skrabiec.
Užo 12 žniŭnia budzie padrychtavany pieršy varyjant ahulnaha śpisu na vybary. U im buduć i "respublikancy", i "partyjcy". Choć na aŭtorkavaj naradzie prahučała i takoje: kali deputaty chočuć trapić u śpis, niachaj ustupiać u jakuju-niebudź partyju albo stvorać svaju (najbolš paśladoŭna hetuju prapanovu adstojvaŭ Stanisłaŭ Šuškievič). Svajoj partyi ŭ bližejšy čas "Respublika" stvarać nie źbirajecca, ustupać u inšyja partyi jaje siabry taksama nia chočuć. Tamu ŭ hetym pytańni ŭsie baki pakul zastalisia pry svaich mierkavańniach.
Ci možna skazać, što my stali śviedkami naradžeńnia budučaj demakratyčnaj kaalicyi apazycyjnych siłaŭ? Pakul navat udzielniki padpisańnia pa-roznamu ŭsprymajuć hetuju padzieju. I kali A.Labiedźka dy S.Skrabiec takuju kaalicyju ŭžo bačać, dyk S.Šuškievič kaža, što "my vyrašyli paprostu padtrymać "Respubliku", choć jana i nia maje pakul tryvałaj palityčnaj platformy". Tym nia mienš, pavodle słovaŭ A.Labiedźki, užo ŭ vieraśni źjavicca zvarot kaalicyi da vybarščykaŭ. Da taho času buduć ładzicca sacyjalahičnyja apytańni, adna z metaŭ jakich - vybrać nazoŭ dla kaalicyi.
Parlamenckija vybary 2004 h. mohuć stać pieršymi z 1990 h., na jakija apazycyja startuje adzinaju.
Parlamenckija vybary adbuducca bolš čym praz hod, ale ŭžo siońnia apazycyjnyja palityčnyja siły intensifikavali kansultacyi z metaju vyjści na start adzinym apazycyjnym śpisam.
Z adnaho boku, aformiłasia kaalicyja piaci apazycyjnych partyj, jakaja składajecca z Partyi BNF Vincuka Viačorki, Abjadnanaj hramadzianskaj partyi Anatola Labiedźki, Partyi pracy Alaksandra Buchvostava, Sacyjał-demakratyčnaj hramady Stanisłava Šuškieviča i Partyi kamunistaŭ Siarhieja Kalakina. Da hetaj kaalicyi dałučajucca šmatlikija palityzavanyja niaŭradavyja arhanizacyi, jakija majuć na miescach bolej aktyvistaŭ, čym partyi. Z druhoha boku, mienšaja častka miascovych i nacyjanalnych NDzA hurtujecca vakoł deputackaj hrupy "Respublika" i "respublikanskaha" ruchu "Za hodnaje žyćcio". U "piaciorki" jość struktury i praktyka apazycyjnaje dziejnaści, u "respublikancaŭ" - deputacki status. Vakoł "Chartyi'97" uźnik blok radykalnaje apazycyi "Svabodnaja Biełaruś". U hetych niama ni statusu, ni strukturaŭ, zatoje šmat enerhii i jarkija lidery-dysydenty.
Jak zaŭždy, stratehija zatulaje saboj taktyku ŭ Zianona Paźniaka i jahonaj nservatyŭna-chryścijanskaj partyi BNF. Ambitnuju, nie da kanca zrazumiełuju hulniu viadzie Mikoła Statkievič, lider "Narodnaje hramady".
"Piać" plus "Respublika"
Deputackaja hrupa "Respublika" ŭžo druhi hod pazycyjauje siabie z apazycyjaj. Adnak jaje sproby dasiahnuć liderstva ŭ apazycyjnych kołach nia mieli pośpiechu. radstaŭniki starych partyj nieadnarazova davali zrazumieć "respublikancam", što jany musiać viedać svajo miesca ŭ ahulnym froncie, a nie ciahnuć koŭdru na siabie. Urešcie deputaty z hetym pahadzilisia. Da taho "Respublika" samaŭpeŭniena kidałasia na nie zusim pradumanyja akcyi, jak, naprykład, zbor podpisaŭ za źmieny ŭ vybarčym zakanadaŭstvie. Było zaplanavana sabrać za dva miesiacy 400-500 tys. Podpisaŭ. "My nie baimsia hetaj ličby", - kaža siabra arhkamitetu ruchu "Za hodnaje žyćcio" Michaił Marynič. Ale kiraŭnik "Respubliki" Siarhiej Skrabiec pryznaŭsia karespandentu "NN": nia ŭsie jahonyja paplečniki vierać, što stolki podpisaŭ budzie sabrana. Anatol Labiedźka ŭ adnym ź interviju adznačyŭ, što "partyi hatovyja aktyŭna ŭdzielničać u kampanii, pry ŭmovie, što inicyjatyŭnaja hrupa budzie zarehistravanaja". U hetym vypadku była b harantyja, što podpisy źbirajucca nie daremna i spravu daviaduć da kanca. Tym časam, u zbory podpisaŭ "Respublicy" ŭžo dapamahaje PKB. Darečy, Partyja kamunistaŭ užo vyznačyła bolš za 60 čałaviek, hatovych iści na vybary. A voś u BNF admovilisia paviedamić papiaredniuju ličbu kandydataŭ, spasłaŭšysia na kanfidencyjnaść infarmacyi.
29 lipienia pamiž "piaciorkaj" apazycyjnych partyj i hrupaj "Respublika" było padpisanaje pahadnieńnie ab sumiesnaj dziejnaści. "My nakirujem našy namahańni na stvareńnie ahulnaha śpisu. Spadziajemsia, što ŭsie demakratyčnyja siły dałučacca da jaho", - kaža S.Skrabiec. Napiaredadni padpisańnia pahadnieńnia kiraŭnička Vybarčaha štabu BNF Halina Siamdzianava vykazała karespandentu "NN" svaju ŭłasnuju dumku: umovaj uklučeńnia "respublikancaŭ" u śpis moža stać ich ustupleńnie ŭ adnu z partyjaŭ "piaciorki". Paŭstała hetaje pytańnie i padčas narady ŭ ŭtorak. "My vystupajem za toje, kab jany ("respublikancy" - A.T.) byli ŭ ahulnym śpisie. Ich ža niašmat - čałaviek 5-6. Mahčyma vychad u tym, kab niejkaja partyja za ich paručyłasia", - tak prakamentavaŭ sytuacyju Anatol Labiedźka. Niahledziačy na toje, što Partyja BNF padpisała pahadnieńnie z hrupaj "Respublika", jano jašče musić być zaćvierdžana partyjnym Sojmam. A na im mohuć uźniknuć dyskusii.
U ramkach svaich partyj
U bližejšy čas čakajecca, što pahadnieńnie pra supracu z "Respublikaj" padpiša i Asambleja deputataŭ miascovych savietaŭ. Paśla pieramohi niekalkich dziasiatkaŭ kandydataŭ ad apazycyjnych palityčnych partyjaŭ na miascovych vybarach mnohija ź pieramožcaŭ pačali dumać pra svoj udzieł i ŭ parlamenckich vybarach. Heta pieravažna maładyja ludzi. Jany zdabyli ŭpeŭnienaść u svaich siłach i kaštoŭny dośvied palityčnaj baraćby. Choć vyjhrać nastupnyja vybary budzie značna ciažej.
Mierkavańni pra toje, što demakratyčnyja deputaty miascovych savietaŭ mohuć pajści na parlamenckija vybary jak samastojnaja palityčnaja siła, akazalisia biespadstaŭnymi. Zhadanaja vyšej Asambleja deputataŭ miascovych savietaŭ stvarałasia namahańniami niekalkich partyjaŭ - u ramkach svaich partyj i pojduć na vybary deputaty. Takoje mierkavańnie vykazaŭ sustaršynia Asamblei i kiraŭnik Mienskaj abłasnoj arhanizacyi BNF Aleś Michalevič. "Bolšaść z hetych deputataŭ, kali jany zachočuć balatavacca ŭ parlament, majuć vielmi vialikija šancy vyjhrać", - miarkuje jon.
Hulnia Statkieviča
BSDP (NH) užo daŭno zajaŭlała, što razhladaje parlamenckija vybary jak padrychtoŭku da vybaraŭ prezydenckich. Paśla taho jak ułady masava čynili pieraškody kandydatam ad "Narodnaj hramady" na miascovych vybarach, niama viery, što takoha presynhu nia budzie na vybarach parlamenckich. Dyj za što zmahacca - za miesca ŭ biaspraŭnaj pałacie pradstaŭnikoŭ? Niama ŭ partyjcaŭ viery ŭ mahčymaść źmieny vybarčaha zakanadaŭstva.
Tamu ŭsie siły i resursy BSDP (NH) vyrašyła skiravać na padrychtoŭku da rezydenckich vybaraŭ. Letam 2003-ha było ahučana, što partyja vyłučyć na hetyja vybary svajho kandydata, jakim, zrazumieła, stanie Mikoła Statkievič. Pra jahonyja prezydenckija ambicyi viadoma daŭno, ale zusim nia fakt, što jon adekvatna aceńvaje svaje šancy na pieramohu.
Na parlamenckija vybary BSDP (NH) papiarednie planavała vystavić 78 kandydataŭ. Ciapier kaža pra 60. Užo ŭ kancy hetaha hodu jany raspačnuć papiaredniuju kampaniju, choć partyjnaje kiraŭnictva miarkuje, što rehistracyju projdzie nia bolš za 30 čałaviek. Partyja Statkieviča trymajecca voddal ad navastvoranaj kaalicyi dy zajaŭlaje, što havaryć pra kaalicyi za hod da vybaraŭ zarana. Maŭlaŭ, ciapier reba pracavać nad umacavańniem partyjnych strukturaŭ, a nie kancentravacca na mižpartyjnych kantaktach. BSDP (NH) moža dałučycca da "piaciorki" pry ŭmovie, što tudy voźmuć i jaje chaŭruśnicu - Partyju žančynaŭ Nadziei Matusievič. Dla astatnich apazycyjnych partyj heta nieprymalna, bo reanimacyja hetaj partyi adbyłasia pry ŭdziele ŭładaŭ.
Tym časam BSDP (NH) vysoŭvaje jašče adnu ŭmovu - finansavuju prazrystaść. Pryčym hetaje patrabavańnie skiravanaje nie da kandydataŭ ad uładaŭ, a da kandydataŭ ad apazycyi. Pryhadvajecca niadaŭniaje interviju M.Statkieviča BT, dzie jon raspaviadaŭ, jak kiepska, što biełaruskija partyi finansujucca z-za miažy, bo sponsary dyktujuć im umovy hulni. Na dumku apazycyi, heta demahahičnyja zakliki, bo va ŭmovach, kali apazycyjnaja dziejnaść faktyčna zahnanaja ŭ padpolle, nivodzin dabradziej nie pahodzicca achviaravać na partyju, kali budzie viedać, što jahonaje imia i nazva jahonaj firmy zaraz ža stanuć viadomyja specsłužbam, a značyć, nazaŭtra na pradpryjemstvie možna čakać pravierki z padatkovaj słužby, sanstancyi i Kamitetu dziaržkantrolu. Navošta vyłučać umovy, jakija zaviedama niemahčyma vykanać biaz škody dla dziejnaści, aburajucca na siadzibie BNF.BSDP (NH) maje svaju asobnuju pazycyju i nakont prahramy, ź jakoj partyjnaja kaalicyja moža pajści na vybary. 28 lipienia partyja Statkieviča vystupiła ź inicyjatyvaj stvareńnia šyrokaj Eŭrapiejskaj kaalicyi, jakaja "mahła b vystupić adzinaj alternatyŭnaj siłaj na budučych parlamenckich i prezydenckich vybarach". Partyja nijak nia choča źmirycca z perspektyvaj apynucca ŭ cieniu "piaciorki", što ŭbirajecca ŭ siłu. Mienavita ŭ hetym bačyć pryčynu źjaŭleńnia "eŭrapiejskaje" inicyjatyvy Anatol Labiedźka. "Heta niejkaja palityčnaja reŭnaść. Stvarajecca alternatyva abjadnaŭčamu pracesu, jaki nabyvaje moc. Toje, što jany prapanujuć, užo daŭno zafiksavana ŭ prahramie našaj i inšych partyjaŭ", - paciskaje plačyma A.Labiedźka.
U pryvatnych razmovach lidery apazycyi nie chavajuć svajho mierkavańnia, što "Statkievič čamuści ciapier robić usio, kab abjadnańnia apazycyi nie adbyłosia. Navat jahonyja byłyja sajuźniki kamunisty i pracaviki heta ŭžo zrazumieli".
Abjadnańni sapraŭdnyja i niesapraŭdnyja
Blok "Svabodnaja Biełaruś" ad samaha svajho stvareńnia (4 červienia sioleta) abvieściŭ, što samastojna padrychtuje i vystavić na parlamenckija vybary 110 (pa kolkaści deputataŭ pałaty pradstaŭnikoŭ) svaich kandydataŭ.
Praŭda, paźniej adzin z kiraŭnikoŭ bloku Andrej Sańnikaŭ udakładniŭ, što demakratyčnym siłam varta damovicca nakont padziełu akruhaŭ. Ale tady, u pačatku červienia, jon nie zaŭvažaŭ u palityčnych partyj imknieńnia iści na pieramovy ź blokam. Mała što źmianiłasia i na siońnia. "My padkreślivajem, što abjadnańnie pavinna adbyvacca paśla zroblenaha analizu vybarčaj kampanii ŭ miascovyja saviety, - kaža A.Sańnikaŭ. - Heta musić być supolny krok. Kali iści paasobku, ničoha nie atrymajecca. Ale pakul nie nazirajecca sapraŭdnaha abjadnańnia. Bo dzialić akruhi - heta nie abjadnańnie. My chacieli b bačyć sapraŭdnaje abjadnańnie napiaredadni vybaraŭ". A pakul "Svabodnaja Biełaruś", kaža Sańnikaŭ, viadzie tolki kansultacyi z apazycyjnymi partyjami. Pra pieramovy niama i havorki. Nia skłalisia adnosiny ŭ novaha bloku i z "Respublikaj". Pryčyna tut u "dziŭnych pavodzinach" deputataŭ padčas viesnavoj akcyi "Za lepšaje žyćcio!" dy paźniejšaja sproba "skraści" hety brend, prydumany chartystami.
Na što moža spadziavacca "Svabodnaja Biełaruś"? Na paŭtareńnie historyi z "Zubrom", jaki stvaryŭsia napiaredadni minułych prezydenckich vybaraŭ i imkliva ŭvarvaŭsia ŭ palityčnaje žyćcio krainy. Śpiešny start bloku - heta "Chartyi'97" uskočyć u apošni vahon ciahnika i nie zastacca na zbočynie. Faktyčna "Svabodnaja Biełaruś" budzie rabić staŭku na struktury ruchu "Zubr", inšych jana nia aje. "Zubr" sioleta znoŭ aktyvizavaŭsia, ale jon maje ŭpłyŭ tolki siarod moładzi.
"Ja nie razumieju, što heta za blok "Svabodnaja Biełaruś", kali jon nie abjadnoŭvaje ni partyj, ni arhanizacyj, a tolki pryvatnych asobaŭ", - kaža Taciana Proćka, kiraŭnica Biełaruskaha Chielsynskaha kamitetu, jakaja blizka supracoŭničaje z hrupaj "Respublika".
Vybudoŭvajecca parlamentarnaja sytuacyja
Niama ničoha dziŭnaha, što pierad vybarčym startam naličvajecca niekalki palityčnych centraŭ. Inakš i być nia moža va ŭmovach, kali dziejnaść viadziecca va ŭmovach napaŭpadpolla, placovak dla kaardynacyi siłaŭ niama i, hałoŭnaje, apazycyja nie pradstaŭlenaja ŭ parlamencie. Apazycyi brakuje mechanizmaŭ uzhadnieńnia pazycyj, nie staje taksama ŭmieńniaŭ znachodzić kampramisy - usiaho taho, što prychodzić z pracaj u parlamencie. Ułady ž majuć šmat pryładaŭ dla manipulavańnia apazycyjnaj dumkaj i jašče nia ŭsie ź ich zadziejničali. Ci aznačaje heta, što małacikavaja dla abyvaciela tarhanina vakoł stvareńnia kaalicyj i blokaŭ, hety niefotahieničny spod palityčnaha pracesu, tak i nie pryviadzie ŭrešcie da źjaŭleńnia adzinaje Demakratyčnaje Siły? Pakul 60:40 na karyść taho, što abjadnańnie narešcie adbudziecca. A vopyt arhanizacyi kuluarnych praceduraŭ - nieacenny hrunt dla budučaj, paślałukašenkaŭskaj parlamentarnaje sytuacyi.
Aleh Tačony, Mikoła Buhaj
Ciapier čytajuć
Azaraŭ mocna pakryŭdziŭsia na słovy «psieŭdalidarki Cichanoŭskaj», što jaho Płan Pieramoha byŭ pamyłkaj29
Kamientary