Lehienda, što naša systema adukacyi — najlepšaja ŭ śviecie, burycca vielmi lohka.
Dosyć zadumacca, čamu paśla VNU niemahčyma znajści pracu? Čamu rynak patrabuje ludziej «z dośviedam pracy», heta značyć pieravučanych paśla našaj adukacyi? Čamu biełarus, jaki lohka razhadvaje kryžavanki na troch movach, padčas vybaraŭ u parlament aryjentujecca na niejkaha «niezaležnaha kandydata»? Niaŭžo jon nia viedaje, što partyi va ŭsim śviecie stvarajucca dziela taho, kab u palityku nie pryjšli niepradkazalnyja, niezaležnyja ad vybarščykaŭ ludzi? U susiedniaj ža Łatvii ŭ parlamencie niama nivodnaha biespartyjnaha deputata! I naahuł, jakich viedaŭ nie chapiła našaj adukavanaj nacyi, kab zrazumieć, što krainaj pavinny kiravać kvalifikavanyja prystojnyja ludzi, a Kanstytucyja — heta asnoŭny zakon, u tym liku i dla prezydenta? Usie hetyja pytańni tyčacca źmiestu adukacyi. Jon, na žal, daloki ad patrebaŭ času, ad suśvietnych dy eŭrapiejskich standartaŭ. Źmianić źmiest navučalnych prahram u našych umovach našmat ciažej za Kanstytucyju. Tamu havorka dalej pojdzie pra toje, što my možam i pavinny źmianić, — pra hramadzianskuju i patryjatyčnuju adukacyju.
Pavodle daśledavańniaŭ NISEPD (vierasień 2003), 40% darosłaha nasielnictva chacieli b kudyści emihravać. Najbolš schilnyja źmianić krainu pražyvańnia maładyja adukavanyja biełarusy — vypuskniki siarednich i vyšejšych navučalnych ustanoŭ (bolš za 75%). Taki vysoki emihracyjny patencyjał pryniata tłumačyć sacyjalna-ekanamičnymi i palityčnymi pryčynami: bolšaść z apytanych niezadavolenyja raźvićciom demakratyi ŭ krainie, stanam pravoŭ čałavieka, adsutnaściu palityčnych dy ekanamičnych svabod. I słova «stabilnaść», jakim tak hanaracca našy ciapierašnija ŭłady, dla hetych ludziej aznačaje stabilnuju niemahčymaść naładzić narmalnaje hodnaje žyćcio na Radzimie.
Adnak niežadańnie prykładać namahańni, kab źmianić sytuacyju da lepšaha ŭ siabie doma j budavać svaju budučyniu na Radzimie, ciažka rastłumačyć tolki ekanamičnymi pryčynami. Toje, što kala troch miljonaŭ ludziej upeŭnieny, što dla paśpiachovaj karjery lepš pajechać za miažu, tłumačycca elementarnaj hramadzianskaj nieadukavanaściu hetych ludziej. Na žal, siarod ich jość vialiki adsotak baćkoŭ, nastaŭnikaŭ, jakija ščyra chočuć navučyć svaich dziaciej, jak i dzie znajści lepšuju dolu, tym samym pazbaŭlajučy perspektyvy nia tolki ich, ale j krainu.
Hramadzianskaja adukacyja — heta adukacyja hramadzianina svajoj krainy. Hałoŭnaju metaju systemy adukacyi luboj krainy jość farmavańnie hramadzianina-patryjota. Biaz hetaha niemahčyma isnavańnie samoj dziaržavy.
Paśla 1991 h. va ŭsich postsavieckich krainach adukacyja atrymała pieršačarhovuju zamovu ad dziaržavy — vykanać svaju sacyjakulturnuju misiju farmavańnia nacyi. Na žal, naša systema adukacyi hetaj misii jašče nia vykanała (albo jašče nie atrymała zamovy), pra što śviedčać vyniki sacyjalahičnych daśledavańniaŭ, pryviedzienyja vyšej. Biez patryjatyčnaha j hramadzianskaha vychavańnia, biez aryjentacyi na nacyjanalnyja intaresy naša adukacyja tracić sens. Jana nakiravanaja na biaspłatnuju padrychtoŭku kvalifikavanych maładych kadraŭ dla inšych dziaržaŭ, ale nijakim čynam nie spryjaje palapšeńniu stanovišča ŭ siabie doma.
Źvierniemsia da teoryi, kab lepš zrazumieć, što pavinna być zakładziena ŭ padmurak patryjatyčnaha vychavańnia.
Poŭnaściu hety artykuł možna pračytać u papiarovaj i pdf-versii "Našaj Nivy"
Tamara Mackievič
Dziadok raskazaŭ, jak pavodziŭ by siabie ŭ siońniašniaj Biełarusi i što budzie dalej5
Kamientary