Што адбываецца ў Польшчы: «дзяржаўны пераварот» ці «аднаўленне вяршэнства права»

Міністр юстыцыі Польшчы Вальдэмар Журэк, які таксама займае пасаду генеральнага пракурора, паведаміў журналістам, што накіраваў запыт аб зняцці судзейскай недатыкальнасці са старшыні Канстытуцыйнага трыбунала Багдана Свенчкоўскага і яго намесніка Барташа Саханскага (былі прызначаны на свае пасады ў часы папярэдняга ўрада з правай партыі «Права і справядлівасць»), каб затым прыцягнуць іх да крымінальнай адказнасці.

«Гэты суд ператварыўся ў прыватную ўласнасць; мы павінны аднавіць яго належнае функцыянаванне», — цытуе Журэка агенцтва AFP.

Перад гэтым стала вядома, што старшая суддзя Канстытуцыйнага трыбунала Ганна Корвін-Пятроўская адхіліла ад выканання абавязкаў Багдана Свенчкоўскага і ўзяла кіраўніцтва судом на сябе, паведамляе агенцтва Reuters.

На знак пратэсту супраць гэтага рашэння ля будынка трыбунала пачалі збірацца людзі. Некаторыя ўдзельнікі акцыі спрабавалі прарвацца праз паліцэйскія загароды, перадае AFP. Паведамляецца паліцыяй, былі затрыманыя тры чалавекі, якія спрабавалі пранікнуць на тэрыторыю комплексу будынкаў трыбунала.

Урад Дональда Туска ўжо некалькі тыдняў спрабуе дамагчыся звальнення суддзяў, прызначаных папярэднім кабінетам міністраў ад партыі «Права і справядлівасць», якая знаходзілася ва ўладзе з 2015 да 2023 года.

Для прадухілення пранікнення дэманстрантаў у будынак суда былі накіраваны падраздзяленні паліцыі спецыяльнага прызначэння.

У самім Канстытуцыйным трыбунале заявілі, што двое суддзяў, якіх урад мае намер прыцягнуць да адказнасці, па-ранейшаму застаюцца законна прызначанымі вышэйшымі суддзямі гэтага органа ўлады.

«Усе асобы, якія ўдзельнічаюць у гэтых дзеяннях, чыняць злачынства — дзяржаўны пераварот», — гаворыцца ў заяве трыбунала.

Дональд Туск напісаў у сацыяльных сетках: «Аднаўленне вяршэнства права — наш абавязак. Пасля многіх гадоў беззаконня, што панавала пры партыі «Права і справядлівасць», гэты працэс аказваецца цяжкім, часам балючым і патрабуе рашучых дзеянняў. Іншага шляху няма».

Караль Наўроцкі, які карыстаецца падтрымкай партыі «Права і справядлівасць», развярнуў свой самалёт, які накіроўваўся ў Сенегал на летнія юнацкія Алімпійскія гульні, і вярнуўся ў Варшаву.

Урад, сфармаваны партыяй «Права і справядлівасць», прыйшоў да ўлады ў 2015 годзе і аператыўна прызначыў у Канстытуцыйны трыбунал сваіх суддзяў, каб забяспечыць там сабе большасць, паколькі гэты орган валодае паўнамоцтвамі вызначаць законнасць прынятых нарматыўных актаў.

Пасля вядучыя еўрапейскія судовыя інстытуты — Еўрапейскі суд па правах чалавека і Суд Еўрапейскага Саюза — пастанавілі, што ПіС неправамерна выбрала трох суддзяў, паколькі тыя занялі пасады, якія ўжо былі законна запоўнены папярэднім складам парламента.

Еўрапейскія суды прыйшлі да высновы, што Канстытуцыйны трыбунал Польшчы перастаў быць «незалежным і бесстароннім органам правасуддзя». Урад Дональда Туска, абапіраючыся на гэтыя рашэнні, спыніў публікацыю пастаноў трыбунала.

Пасля прыходу да ўлады ў 2023 годзе Туск паабяцаў дэпалітызаваць судовую сістэму, аднак яму не ўдалося адмяніць змены, прынятыя пры ПіС. Збольшага гэта адбылося з-за таго, што Наўроцкі і яго папярэднік Анджэй Дуда, які таксама падтрымліваецца ПіС, выкарыстоўвалі прэзідэнцкае права вета для блакавання яго ініцыятыў.

Акрамя таго, Наўроцкі адмовіўся прывесці да прысягі пяцярых суддзяў Канстытуцыйнага трыбунала, выбраных парламентам у сакавіку гэтага года, спаслаўшыся на меркаваныя парушэнні ў працэдуры іх адбору.

Адна з гэтых суддзяў — Ганна Корвін-Пятроўская, якая адхіліла ад пасады старшыню трыбунала Свенчкоўскага і заявіла, што будзе выконваць яго абавязкі.

У пачатку гэтага месяца Караль Наўроцкі атрымаў рэкамендацыю ад Венецыянскай камісіі, дарадчага органа Савета Еўропы па канстытуцыйных пытаннях, прывесці суддзяў да прысягі, каб яны маглі пачаць працу ў складзе суда.

Міністр юстыцыі Журэк заявіў, што ў дачыненні да Свенчкоўскага і яго намесніка варта распачаць крымінальныя справы, паколькі яны перашкаджаюць суддзям ажыццяўляць правасуддзе.

Некаторыя прыхільнікі Туска папракаюць яго ў адсутнасці рашучых дзеянняў, накіраваных на адмену рэформаў, праведзеных у часы «ПіС».

Парламенцкія выбары ў Польшчы запланаваны на наступны год, і некаторыя лічаць цяперашнія крокі спробай павысіць папулярнасць Туска сярод выбаршчыкаў.

Зрэшты, яго дзеянні таксама зазналі крытыку. У верасні Туск вылучыў у якасці кандыдата ў суддзі трыбунала палітыка Мацея Берэка, юрыста, які займаў пасаду міністра ў яго ўрадзе.

Юрыст Марцін Матчак, крытык судовых рэформаў часоў «ПіС», які раней заяўляў, што лічыць Свенчкоўскага найгоршым старшынёй суда за ўсю яго гісторыю, сказаў, што адхіленне апошняга не мае законных падстаў «па мільёну прычын».

«На мой погляд, сённяшнія дзеянні ў дачыненні да Канстытуцыйнага трыбунала ставяць крыж як на гэтым органе, так і на пытанні вяршэнства права на найбліжэйшыя два дзесяцігоддзі», — напісаў прафесар Матчак у сацсетках.

«Кадры ўзброенай паліцыі і юрыдычныя тлумачэнні, згодна з якімі міністр юстыцыі можа сваім рашэннем адхіліць старшыню Канстытуцыйнага трыбунала, будуць мець сур'ёзныя наступствы, накіраваныя супраць вяршэнства права, яшчэ на многія гады наперад», — дадаў ён.

• 4
• 0
• 1
• 6
• 3
• 1
• 1
• 1