Ź dziacinstva my pamiatajem pasiečnika Rudoha Pańka z hohaleŭskich «Viečaroŭ na chutary la Dzikańki». Biełaruski pčalar sa svaimi dzivosnymi historyjami jašče čakaje svajho času, kab hodna zaniać naležnaje miesca ŭ kultury.
Pčalar, haspadar kramy «Śviet pčołaŭ» Leanid Dziomkin pačynaŭ svaju karjeru jak veterynarny doktar. Koliś pracavaŭ u mienskaj kramie «Pčałavodztva». Sam uradženiec Połaččyny, tamu ŭ jahonaj kramie šmat miodu z pasiek Viciebskaj vobłaści. Maje svaje pasieki ŭ Rasiei dy Ŭkrainie. U jahonaj kramie my j sustrelisia, kab pahutaryć pra biełaruski miod.
Sałodkaje śviata
«Miod — heta dyjeta bahoŭ, — kaža Ł.Dziomkin. — Dyk chiba siońniašnija ludzi nia vartyja hetaj dyjety? Pahatoŭ što ježu sami vybirajuć. Viadoma, i sała treba, i kiłbasy pajeści. Ale ž naša serca na 70% pracuje na vuhlavodach. My pjom hazavanuju vadu, jamo sałodkaje — hetyja cukry nie prynosiać karyści. A miod niasie zdaroŭje! Miod — heta karol naturalnych praduktaŭ, chacia heta j nia značyć, što treba jeści tolki miod. Kali čałaviek traplaje ŭ reanimacyju, jamu pierš-napierš uvodziać hlukozu — kab mozh pračnuŭsia i pačaŭ pracavać dziela papraŭki čałavieka. Hlukoza ŭmacoŭvaje arhanizm. A kali čałaviek heta razumieje, dyk našto jamu ŭkoły kałoć? Jon umacoŭvaje arhanizm miodam».
Pčalar pierakanany, što miod treba jeści nia tolki tady, kali zachvareješ, a zaŭsiody. Źjeŭ łyžačku miodu — i praź piać chvilin u hipatalamusie ŭtvarajecca seratanin, «harmon radaści».
Jak vyznačyć, ci sapraŭdny miod vam prapanujuć? Dosyć prosta: sapraŭdny miod (biez cukrovych damieškaŭ) ciahniecca strumieńčykam, a nie lijecca kroplami.
Miod z pustaziella
«Ci adroźnivajecca miod ź Viciebščyny ad miodu ź Mienščyny?» — pytajusia. I pčalar tłumačyć, što miod zaležyć ad taho, dzie lataje pčała i ź jakich kvietak jana źbiraje miod. Viciebščyna — najbolš ekalahična čysty rehijon. Zrazumieła, hetyja akaličnaści ŭpłyvajuć na jakaść miodu. «Ludzi dbajuć pra siabie — aruć pali, zasiejvajuć. A pčała dbaje pra siabie: kali budzie pustazielle — budzie j dobry miod!» — kaža spadar Leanid.
Pa-druhoje, na jakaść miodu ŭpłyvaje blizkaść da vialikaha horadu — jaho vykidy… Naprykład, u Detrojcie — horadzie-pabracimie Miensku — ekalahičny kantrol robiać pčoły. Ich vypuskajuć u haradzkich rajonach nie dla taho, kab jeści sabrany miod, a kab pravieści chimičny analiz taho, što naźbiraje pčała. Jaki zavod dymić, kolki vykidaŭ cynku, śvincu j inš.
10 miljonaŭ kvietak
Šarahovaja pčała žyvie ŭletku kala 30 dzion. Pry hetym jejny «pracoŭny staž» (čas, pakul jana nosić nektar z kvietak) doŭžycca kala dvuch tydniaŭ. Dyj nektar zabrać taksama niaprosta. Byvaje kiepski, niepahodny dzień, i kvietki nie addajuć nektaru. Kab sabrać kilahram hreckaha miodu, pčale treba ablacieć 10 miljonaŭ kvietak hrečki. «Dyk prynosić jana tolki vadzičku. Jakuju jašče 180 razoŭ prapuskaje praz chabatok i ŭzbahačaje sakretami załoz», — tłumačyć Ł.Dziomkin.
Zrešty, adnaflornaha (z adnoj raśliny) miodu ŭ nas byvaje nia tak i bahata. Najčaściej jość niejkaja asnoŭnaja kultura, ź jakoj pčoły sabrali miod, i niejkija dabaŭki. Nu, kali krasuje cełaje pole hrečki, dyk i kazać niama pra što…
Miod na sto hod!
Spadar Leanid častuje mianie miodam i vučyć pravilna jeści jaho. Akazvajecca, heta taksama mała što nie navuka. Miod treba jeści nie śpiašajučysia, kab jon usmoktvaŭsia ŭ padniabieńnie. Lepš za ŭsio jeści jaho z čymści: tym, chto dniami nie vyłazić z-za kamputara — z areškami, spartoŭcam — z kurahoj… I zapivać harbataj. Ale, kab jana nie razburała jakaści miodu, pavinna mieć temperaturu prykładna 40 hradusaŭ.
Kali straŭnik nia chvory, lepš za ŭsio jeści arechi ź miodam uprykusku. Heta zdarovaja ježa, zvyčnaja nam: čałaviek raniej charčavaŭsia areškami, kareńčykami… Hreckija arechi ŭpłyvajuć na zasvajalnaść kryvioj kisłarodu.
Hałoŭnaja ž pieravaha miodu ŭ tym, što jon moža zachoŭvacca niekalki hadoŭ, bo nie akiślajecca: heta ž nia sała i nia masła. I niekatoryja vuhlavody akurat padčas zachoŭvańnia nabyvajuć vielmi važnaje značeńnie dla arhanizmu. Śpieły, dobry miod možna jeści j praz 100 hadoŭ!
Majski j padzievy
Padź — heta sałodkaja vadkaść, jakuju vydzialaje tla j inšaja žamiara, što charčujecca travianymi sokami. Pčoły źbirajuć jaje, jak i nektar. Padzievy miod, jak praviła, cenicca nižej, bo maje horšy smak. Pčoły zazvyčaj źbirajuć jaho ŭ druhoj pałovie leta, u pieršaj — idzie kvietkavy. «Nu i darma nia ceniać, — kaža Ł.Dziomkin. — Jon pavinien canicca vyšej za kvietkavy! U im vielmi šmat mikraelementaŭ. Niemcy, naprykład, u hetaj spravie vielmi raźbirajucca i šukajuć padzievy miod. U mianie adna žančyna prasiła padabrać miod, apisała patrebnyja jakaści. Ja daŭ padzievaha, jana dadała jaho ŭ harbatu — a taja až pačarnieła: takuju miod daŭ reakcyju ad uzajemadziejańnia z harbataj. Ja raskazaŭ joj pra jakaści hetaha miodu j prapanavaŭ zamianić, dyk jana mianiać admoviłasia».
A voś nakont papularnaha ŭ pakupnikoŭ majskaha miodu spadar Leanid maje krytyčnuju dumku: «Ja b nie skazaŭ, što jon najlepšy. Jaho ceniać tamu, što jon pieršy. Źjaŭlajecca śviežy miod — adrazu na jaho ŭzdymajuć canu. Pačynajuć krasavać travy, u novym miodzie šmat vitaminaŭ». Darečy, «majski» — heta nie hatunak miodu (u adroźnieńnie ad vierasovaha ci krušynavaha). Heta prosta nazva pa časie miedazboru.
Majski miod vielmi smačny, bo nie paśpiavaje kryštalizavacca. Kali miod zachoŭvajecca daŭžej, jon hublaje niekatoryja vitaminy. Adnak zamiž stračanych jakaściaŭ jon nabyvaje jakija-niebudź inšyja.
Ci jość roźnica pamiž biełaruskim miodam i pryvaznym? A jak ža! Miod z Tadžykistanu — z bavoŭny, z Kirhizii — horny, z Ukrainy — słaniečnikavy. U Rasiei j Ukrainie šmat słaniečnikaŭ, tamu bazavy miod — ź ich. Z Ałtaju pryvoziać miod, sabrany z zusim inšych kvietak, čym našy…
Zdaroŭje ad pčały
«Pčałavody žyvuć na 20 hadoŭ daŭžej za inšych,. Nia tolki tamu, što jany dychajuć śviežym pavietram. Jany ž viaduć zdarovy ład žyćcia: vypiŭki niama, hłupstvy roznyja pčała taksama spyniaje. Čałaviek pavinien być spakojny, kali padychodzić da pčołaŭ, razvažlivy. A nie chalerykam kidacca da ich, bo pčała jaho ŭdžalić! U pčałavoda pčoły mohuć siadzieć na rukach i nie kusać jaho, tamu što jon viedaje pryjomy, jak pracavać ź imi», — razvažaje Ł.Dziom-kin.
Na jahonuju dumku, u vioscy samy zamožny haspadar — abaviazkova pčalar: «A kali dobry pčalar, dyk jamu niama kali j inšaj haspadarkaj zajmacca. Byvaje, što navat niama kali svajoj haspadarkaj zajmacca, tamu jon inšych najmaje, kab bulbu abahnać. Bo kali šmat pčołaŭ, dyk treba papracavać, kab padrychtavacca da sezonu — pierazimavać, a zimoj — ramki dla pčoł padrychtavać, vulli… I kožny ź imi siabruje, bo słoičak miodu nikomu nie zaškodzić».
U viaskovaha pčalara zaŭždy čyścinia ŭ chacie. Pčała nia kožnaha prymaje: čałaviek pavinien być čysty, akuratny, nia mieć mocnych pachaŭ. Pčoły «vychoŭvajuć» čałavieka, kab jaho vopratka nia pachła benzinam, kasmetykaj, bo ceniać naturalnyja pachi. Duža nia lubiać pčoły pachu alkaholu. Tamu pčałavody — pieravažna nie amatary vypić, chacia j majuć miedavuchu…
Darečy, sapraŭdnuju miedavuchu, ci krupnik, siońnia možna sustreć chiba što ŭ amataraŭ — pčalaroŭ, kulinaraŭ. Seryjnaj vytvorčaści miadovaj pradukcyi ŭ nas niama. A voś susiedzi našy ščyrujuć napoŭnicu. Litoŭcy robiać mocny napoj «Suktinis», palaki — varać krupnik, ukraincy vypuskajuć harełku na miodzie «Nemiroff», a rasiejcy — i traviany źbicień, i navat piva na miodzie. Čamu ŭ nas niama ŭłasnaje miedavuchi?
Leanid Dziomkin pierakanany, što ŭ nas usio jašče napieradzie. «My svaich tavaraŭ nia majem, bo heta ž vytvorčaść, technalohija! U nas małaja kraina, i mała jašče pčałavodaŭ, u jakich bolš za 200 vullaŭ. Siońniašnija pčalary — viaskovyja pracaŭniki: jon i kambajnior, i pčałavod, i cełuju haspadarku na sabie ciahnie. Byvajuć takija, chto zajmajecca tolki pčołami, ale ich vielmi mała. Ujavicie, kolki treba mieć pčołaŭ, kab u vioscy ni ad koha nie zaležać?! Nia mienš za 50 vullaŭ treba trymać. A moža, navat i 100. Chacia heta nia tak i mnoha: polski pčalar u siarednim moža ŭtrymlivać 300 vullaŭ. Ale my jašče vielmi dalokija ad hetaha. Jak ty razarvieśsia: adnoj nahoj u kałhasie, a druhoj — kala pčołaŭ?»
∎
Kožny hatunak miodu maje svaje asablivaści. Miod z akacyi amal nie kryštalizujecca, a rapsavy kryštalizujecca vielmi chutka. Miod z barkunu amal biaskolerny j prazrysty. Sabrany z hrečki — śvietła-karyčnievy ź lohkim čyrvonym adcieńniem, dobra nadajecca dla kulinaryi. Malinavy — śvietła-załacistaha koleru, asabliva dobry ŭ lekavych metach. Vierasovy — čyrvanavata-bury, krychu korstki na smak, maje bahata białku i mineralnych solaŭ. Śvietły esparcetavy miod rekamendujuć mužčynam z asłablenaj pałavoj funkcyjaj. Lasny — bahaty na adcieńni: ad śvietła-žoŭtaha da ciomna-karyčnievaha. Padzievy miod musiŭ by canicca vyšej za kvietkavy: jon nadzvyčaj nasyčany mikraelementami.
∎
Leanid Dziomkin — haspadar kramy «Śviet pčołaŭ» na zavułku Kalinina, 3.
∎
Dzie varta być
14 žniŭnia, na pravasłaŭny Miadovy Spas, kala Nacyjanalnaha mastackaha muzeju ŭ Miensku (vuł.Lenina, 20) adbudziecca «miadovaje śviata»: možna budzie pačastavacca miodam, nabyć specyjalnuju litaraturu. Pačatak u 16.30. U 18.00 u muzei adčynicca vystava «Pčała».
Kamientary