Biełaruskaja hłybinia. Pałacyk

I rabiŭ jon spadobnaje
ŭ vačach Haspodnich…
I ŭ lasach pabudavaŭ
Pałacy i viežy.

2 Letapisaŭ 27:2, 4

Kali vy raptam spyniciesia ŭ Pružanach na centralnaj Savieckaj vulicy, pamiž kaściołam i rajonnaj milicyjaj — z parku nasustrač vam cicha vyjdzie elehantny, šlachietnaj asanki pružaniec ź jasnymi vačyma. Jon pryŭzdymie šyroki kapialuš, pavitajecca, i vy adrazu zdahadajeciesia: heta i jość toj samy znakamity Pałacyk.

Italjanskaja viła ŭ madernavym styli, šlachieckaja siadziba, paviatovaja ŭprava, štab hienierała Huderyjana ŭ 1941, dziciačy sadok, stamatałohija, pustaja ruina… — i narešcie, skarbnica biełaruskaj pryhažości, zhublenaja siarod puščaŭ. Tak, u maštabach lićvinskaj vieličy, u paraŭnańni z pałacami Sapiehaŭ, Radziviłaŭ ci Pacaŭ jon ścipły Pałacyk — i nazyvajecca tak dahetul navat na darožnych ukazalnikach.

U siaredzinie XIX st. Pałacyk pabudavaŭ uładalnik majontka Pružanski kluč Valenci Švykoŭski. Na jahonuju zamovu architektar italjanskaha pachodžańnia Francišak Lančy stvaryŭ sapraŭdnaje šlachieckaje hniazdo, natchnionaje nieareniesansam. Dziaciej maršałak Valenci i jahonaja žonka Hierminija nie mieli — i ŭsiu svaju dušu ŭkłali ŭ siadzibu, piejzažny park na vosiem hiektaraŭ i šykoŭny sad — višni, jabłyni, hrušy, ślivy, čarešni. Za rasiejskaj akupacyjaj Švykoŭskija rabili ŭsio, što mahli: adčynili ŭ Pružanach hramadskuju biblijateku i narodnyja škoły dla viaskovych dziaciej, zajmalisia dabračynnaściu, ładzili śviaty… Siłaŭ nie chapała, i Valenci horka kazaŭ: «Čaho nielha ŭkraści, toje źniščaje čužaja mova».

Siadzibu Švykoŭskich naviedvaŭ znakamity Juzaf Krašeŭski, čyjo rodavaje hniazdo, Kuplin, zusim pobač: u mnohich ź jahonych šaścista tamoŭ tvoraŭ uhadvajucca interjery dy scenki Pałacyka. Tut spyniaŭsia i malavaŭ Napaleon Orda, z čyjoj daskanałaj hrafiki možna adnavić nie tolki Pałacyk dy šykoŭny park, ale i dziasiatki inšych biełaruskich siadzibaŭ. Tut haściavała i napaŭhołasa raiłasia vakolnaja šlachta.

I ŭrešcie, u 1863-m usiu hetuju poŭnuju čašu raskošy, pryhažości i supakoju Valenci, byccam rycarski kubak, pastaviŭ na kon: uziaŭsia źbirać hrošy i leki dla paŭstancaŭ. Paśla bajoŭ, adčaju, vyšukvańnia kalinoŭcaŭ pa pružanskich lasach, katavańnia pałonnych i śledstva Pałacyk skanfiskavali za «spryjańnie miaciažu». Vysiłkami Hierminii, zastupnictvam upłyvovych znajomych, biaskoncymi listami siadzibu ŭsio-taki viarnuli, ale ŭ 1895-m Švykoŭskija ŭsio adno musili majontak pradać — svajačcy žonki Puškina Viery Klejnmichiel. Niekalki chvalaŭ vajny. Revalucyja. Akupacyi… I nad Pałacykam bieła-čyrvony ściah: paviatovaje starostva Druhoj Rečy Paspalitaj.

Pieršyja saviety tołkam nie viedali, što rabić ź siadzibaj. A ŭ červieni 1941-ha, paśla razburalnaha niamieckaha ŭdaru, Pałacyk zaniaŭ štab hienierała Chajnca Huderyjana, taho samaha zasnavalnika tankavaha rodu vojskaŭ u śviecie, praktyka blickryhaŭ, jaki 22 vieraśnia 1939 padčas sumiesnaha parada z Čyrvonaj Armijaj pieradavaŭ Bieraściejskuju krepaść balšavikam.

Internat vučelni. Ahrabijastancyja. Dziciačy sadok. Stamatałahičnaja paliklinika… Chto jašče moh kvataravać u šlachieckim Pałacyku za savieckim časam? Urešcie, horad sastarełaha budynka vyraksia. Razvał Sajuza Pałacyk sustreŭ pustymi voknami.

Adnaŭleńnie i restaŭracyju Pałacyku dało biełaruskaje Adradžeńnie.

Pałacyk — heta małady, uśmiešlivy biełaruskamoŭny dyrektar Juryj Zialevič, jaki ładzić viečaryny ŭ šlachieckim styli, «nočy muziejaŭ» i zaprašaje siudy bardaŭ dy piśmieńnikaŭ.

Kamanda Pałacyka z čatyroch čałaviek robić svaju spravu bieź vialikich hrošaj i biez pompy: źbiraje, zachoŭvaje i ščodra raśsiavaje pierad biełarusami daŭnija pryhažości; ładzić sustrečy, kancerty i cełyja bali, daje pružancam udychnuć kazačnaha vodaru šlachietnaści, udumlivaj intelihientnaści, biełaruskaha doma, jaki natchniaŭ hienijaŭ i epochi.

Pałacyk — heta pakoi, adnyja nazvy jakich hučać jak muzyka: kvietkavaja zała, palaŭničy kabiniet, trafiejny pakoj, sałon. Heta žyrandoli, vializnyja lustry, vyrablenyja skury, kresły, kanapy, kamin. Kalekcyja kieramiki, manietaŭ, dakumientaŭ. Vystava draŭlanaj «batlejki» Mikałaja Tarasiuka. Pałacyk — heta raskošnaja aranžareja, «rajok», roŭnaha jakomu nie było i ŭ Radziviłaŭ: budynak na try kominy, kryty hontaj, z katłom dla abahrevu vady — i biez małoha tysiačaj raślinaŭ. Palmy, ahavy, adalii, apielsinavyja, limonnyja dy vaskovyja drevy, abucymony, kamielii, macyjoły, mirty…

Pałacyk — heta 200-hadovy jubilej Krašeŭskaha i niadaŭniaja respublikanskaja kanfierencyja, pryśviečanaja paŭstańniu 1863 h.

Pałacyk — heta nieacenny abraz «Tajemnaja viačera» z Varaniłavičaŭ, pačatak ChVII st., załaty viek Biełarusi, što hladzić na ciabie z paŭzmroku stahodździaŭ, byccam dvanaccać apostałaŭ i praŭda tut, u pakoi schavanaha ŭ ciani drevaŭ Pałacyka, sabralisia słuchać Chrysta.

Šlachieckija siadziby, krepaści piaščotnaj i prazrystaj biełaruskaj krasy — nie lehiendy, a sapraŭdnaja historyja. I nie pryvidy dy zdani, a malitvy, vysiłki voli i Božyja adkryćci ažyvajuć dla nas, naščadkaŭ, u hetych rasčynienych załach, achoplenych vodśvietami śviečak parkietach i śvietłych voknach-vačach. U tyja časy, kali Biełaruś bajałasia Boha, a nie ŭładaroŭ, kali da vas dachaty pilihrymam zachodziła Jevanhielle, kali luboŭ pierapłaŭlała supiarečnaści, a viera tvaryła cudy — u hułkich, ślapuščych, z vysokimi stolami załach adlustroŭvałasia vialikaje paklikańnie.

Pałacyk — heta pasłańnie da kožnaha z nas ad taje šlachty, jakaja nie spyniłasia, nie pradałasia, nie vyrakłasia radzimy pad šybienicami. Śviedčańnie roskvitu, cełaści, mocy, jakija napaŭniajuć da krajoŭ biełaruskaje žyćcio i biełaruskuju dušu, addadzienyja Ajčynie i Bohu.

Pavieł Sieviaryniec

palityk, piśmieńnik. Suzasnavalnik Maładoha Frontu, paśla Biełaruskaj Chryścijanskaj Demakratyi. Asudžany na try hady «chimii» pa spravie tak zvanych «masavych biesparadkaŭ» — tak łukašenkaŭcy nazyvajuć pratesty z patrabavańniem demakratyi i spraviadlivaści, što adbylisia ŭ dzień vybaraŭ 19 śniežnia. Adbyvaje pakarańnie ŭ Kuplinie Pružanskaha rajona.

Kuplin

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0