Alaksandra Samca ŭ Kareličach viedajuć. I nia dziva. Adnym ź pieršych jon zasnavaŭ tut na pačatku 90‑ch budaŭničy kaaperatyŭ. U 1993‑m dziakujučy jahonym vysiłkam u rajonie pačała dziejničać supołka Partyi BNF. Takija asoby ŭ nievialikich miestach nie zastajucca pa‑za ŭvahaj.
Alaksandar Samiec — nie haradzki čałaviek, vialikija harady jaho nia vabiać. Naradziŭsia na Kareliččynie, u vioscy Jaremičy. Advučyŭšysia ŭ Mienskim architekturna‑budaŭničym technikumie, dy adsłužyŭšy ŭ Maskvie ŭ vojsku, na peŭny čas viarnuŭsia ŭ Miensk. Ale nia ŭsiedzieŭ, viarnuŭsia damoŭ: «Treba žyć tam, dzie tvaje karani».
Dzieda pa baćku Alaksandar nia bačyŭ — toj zahinuŭ u vajnu. Niechta zdaŭ, što syn‑partyzan naviedvaŭsia damoŭ. Niemcy zastrelili staroha prosta ŭ chacie, pastaviŭšy taho da piečy. Niebaraka pražyŭ piać hadzinaŭ z kulami ŭ hrudzioch i hałavie. U vioscy dzieda praź jaho mažnuju postać i niezvyčajnuju siłu zvali Carom.
Siamja Alaksandra pierabivałasia, jak kažuć, z chleba na kvas. Baćka Kastuś mieŭ adukacyi piać klasaŭ. Pracavaŭ kavalom, u kałhas ustupiŭ adnym z apošnich, rana pajšoŭ z žyćcia. «Siaduć, byvaje, z bryhadziram, hetkim samym hramaciejem, dy ličać, kolki kaval zarabiŭ», — uzhadvaje Samiec. Adzin choča, kab bolej, druhi, kab niedapłacić. Jak bryhadzir sychodziŭ, baćka braŭ svoj mizerny zarobak, pryhavorvajučy: «Voś ža hetyja saviety! I za što ja vošy ŭ ziamlancy karmiŭ?»
«Ja vieryŭ u kamunizm, ale nia byŭ u partyi»
U pieršym svaim kabinecie małady prarab adšukaŭ za šafaj partret Lenina i pačapiŭ jaho na ścianu. Išli apošnija hady savieckaj imperyi. «Ščyra vieryŭ u idei kamunizmu, choć u partyju tak i nie ŭstupiŭ», — uzhadvaje jon. Potym, kali pabačyŭ, chto kiruje rajonnaj kamunistyčnaj arhanizacyjaj, to j dumać pierastaŭ, kab stać partyjcam. Na pačatku pierałomnych 90‑ch vyrašyŭ syści na volny chleb, dy zasnavaŭ pieršy ŭ Kareličach budaŭničy kaaperatyŭ. «Ciažka było — hrošaj chapiła tolki na tečku dla zboru nieabchodnych papieraŭ, ale potym pačaŭ niabłaha zarablać», — z uśmieškaj pryhadvaje spadar Alaksandar.
«U hazetach pra apazycyju pisali, jak pra źviaroŭ»
Akurat tady, jak biznes pačaŭ prynosić prybytak, Alaksandar zacikaviŭsia palitykaj. Uvahu pryciahnuła jašče nia całkam volnaja presa, u jakoj demakratyčnuju apazycyju malavali, jak tych dzikunoŭ. Pabačyŭšy niedzie abviestku pra śviata ŭ Kupałaŭskim skvery, što ładzili «źviary», navažyŭsia pajechać u stalicu i ŭsio pabačyć na svaje vočy. Tam sustreŭ prystojnych maładych ludziej pad bieł‑čyrvona‑biełymi ściahami, pačuŭ dobruju biełaruskuju movu i viarnuŭsia damoŭ inšym čałaviekam. Z saboju pryvioz znački, ściažki dy hazety.
Palityka pačała zasmoktvać, i, nie zadavoliŭšysia zboram podpisaŭ za pieravybary ŭ Viarchoŭny Saviet, Alaksandar stvaraje rajonnuju supołku BNF. Naładziŭ dla ziemlakoŭ sustreču ź Zianonam Paźniakom. Pry kancy sustrečy ŭ partyju zapisałasia bolš za paŭsotni čałaviek. Staršyniom supołki biez vahańniaŭ abrali Samca.
Nia toj Samiec
Supołka papaŭniałasia pa‑roznamu. U 1996 h. Kareličy ŭskałychnuŭ skandał — zamiest anansavanaha bajevika miascovaje kabelnaje telebačańnie pakazała «Zvyčajnaha prezydenta». Da staršyni miascovaha BNF paciahnulisia pa kamentary žurnalisty sa «Svabody», BiełaPAN, Reuters. Adnu z tych pieradačaŭ na «Svabodzie» pačuŭ kiroŭca z susiedniaha kałhasu. Vyrašyŭ dałučycca da arhanizacyi. Uziaŭ telefonny daviednik dy patelefanavaŭ A.Samcu. Na jahonuju biełaruskuju movu na druhim kancy drotu sucha adkazali: «Heta nie da mianie, zvanicie pa inšym numary». Heta byŭ namieśnik staršyni Karelickaha rajvykankamu, taksama Alaksandar, i taksama Samiec, jakomu toj kinaseans darahoha kaštavaŭ.
Nieprafesijnaja demakratyja
Pieršym surjoznym vyprabavańniem dla novaŭtvoranaj supołki stali prezydenckija vybary 1994 h. Vynik byŭ niebłahi — Paźniak atrymaŭ u Karelickim rajonie druhoje miesca, pieršaje — Łukašenka. Adnak Samiec nie ŭvažaje heta za pieramohu, navat bolš — upeŭnieny, što ŭ cełym tady demakraty prajhrali ŭsurjoz i nadoŭha. Pryčynaj toj i nastupnych parazaŭ ličyć palityčnaje amatarstva: «My pracavali napaŭsiły, bo ŭ kožnaha była jašče j asnoŭnaja praca, u bolšaści — haspadarka. Ujavicie mahčymy vynik, kali b kožny z nas byŭ całkam addadzieny spravie, dy nie zajmaŭsia zarablańniem hrošaj na žyćcio». Budučy abranym u abłasnuju Radu i Sojm, jon nieadnojčy kazaŭ pra nieabchodnaść zabieśpiačeńnia partyjcaŭ srodkami na isnavańnie, što b vyzvaliła čas ułasna na palityku. Spračaŭsia z Paźniakom. Ale Zianon Stanisłavavič adrezaŭ: palityka i hrošy — niesumiaščalnyja. U Horadni jaho jašče pasłuchali dy padtrymali, ale ŭ stalicy ideju pravincyjnaha staršyni praihnaravali. Referendumy, raskoł Frontu dy niaŭciamny kandydat ad apazycyi na vybarach‑2001 padarvali vieru ŭ zdolnaść apazycyi vyrvacca z zahannaha koła parazaŭ. «Narod nia lubić tych, chto prajhraje, tamu nam usim žyćciova nieabchodnaja pieramoha», — upeŭnieny były ŭžo staršynia Karelickaha BNF. Jon tak i nie dałučyŭsia ni da adnaho z askiepkaŭ partyi.
Vyhadavaŭ syna, pabudavaŭ dom, pasadziŭ sad
Dom Samcoŭ pryciahvaje ŭvahu — vialiki, dvuchpaviarchovy draŭlany budynak. Budavali jaho na dźvie siamji razam z bratam. U dvary — nievialiki sadok, akuratny hazon. Ciapier budujuć dom dla syna, što ŭ červieni skončyŭ universytet. Syn, darečy, uvieś u baćku: na dziaržaŭnuju pracu — nastaŭničać, iści nie žadaje, maryć pra ŭłasnuju spravu.
«Dumaŭ, što ŭžo nia budu sam budavać, ažno voś daviałosia ŭziacca za staroje», — uśmichajecca Alaksandar. Dziela hetaha z adnoj z susiednich viosak pieravieźli zrub. Raźbirać staroje žytło jon lubić, bo časta kinutyja chaty chavajuć u sabie drobnyja i vialikija tajamnicy: staryja rečy, sparachniełyja papiery, hazety. Demanstruje apošnija znachodki — carskija dy savieckija hrošy, staryja akulary, dakumenty. «Cikaviej za heta mnie niama ničoha», — kaža jon i dadaje, što z zadavalnieńniem zaniaŭsia b pošukam daŭniny. Niekamu treba hetym zajmacca — źbirać staryja rečy, zapisvać za dziadami, pakul jany z nami, ichnyja historyi, miarkuje sp.Alaksandar. Takoje zachapleńnie nievypadkovaje — jaho žonka pracuje ŭ rajonnym krajaznaŭčym muzei.
«Ja nie prapadu, byli b Ściah dy Mova»
Ciapier Alaksandar iznoŭ na volnym chlebie. Partyi niama, jak i nia dziejničaje supołka TBM, jakuju jon taksama arhanizoŭvaŭ. Na palityku adnak nie zabyŭsia zusim. Jeździć u Miensk na akcyi, zachodzić u partyjnyja ofisy. Potym viazie niezaležnyja hazety, kab razdać ziemlakam.
Byłoha aktyvista nie chvaluje ekanomika, bo ličyć što pry lubym režymie na siabie možna zarabić: «Važna, kab my byli adukavanyja, a najpierš viedali svaju historyju, karani, šanavali movu, svaje symbali, a tady i ekanomika zapracuje».
U jaho talent znachodzić adnadumcaŭ u lubym kalektyvie, navat siarod budaŭnikoŭ. Niejak paznajomiŭsia ź viaskovym šabašnikam, jaki prosta z chalavy botu vyciahnuŭ sšytak z ułasnymi vieršami. Niekatoryja ź ich prahučali potym na «Svabodzie», dy trapili na staronki «NN». Alaksandar Samiec maje bahatuju biblijateku biełaruskaj litaratury, histaryčnych tvoraŭ. Pry kožnym novym znajomstvie daje čałavieku štości pačytać.
Razmaŭlajem la bramy Alaksandravaha dvoru, pobač pa darozie jedzie na rovary ŭnuk susiedki. «Jedź siudy — voźmieš babie hazetaŭ pačytać», — dastaje z salonu aŭto apošnija numary «NN» dy «Narodnaj voli» Alaksandar Kanstancinavič. «Ziernie kinutaje ŭ nivu…» — pieršaje, što pry hetym prychodzić na rozum.
Biełarusy sustrakajuć vyzvalenych palitviaźniaŭ u Vilni FOTY i VIDEA2
Kamientary