Pamiać pra hramadzianski ŭčynak i tuha pa hramadzianskaj supolnaści

Sudiači zi śliv našich lidieriv, v Ukrajini diemokratija źmicniujeťsia z kožnim dniem. Pieriefrazovujuči piśmieńnika Andruchoviča, možna skazati, ŝo skoro naša diemokratija stanie nastilki doskonałoju, ŝo mi vzahali pieriestaniemo choditi na vibori, mitinhi it.d.

Nie tajemnicia, ŝo jeliti dozvolajuť sobi lehkovažiti intieriesami suśpilstva, jakŝo vono je nieorhanizovanim, nieśvidomim, pasivnim. Inšij tip suśpilstva nazivajeťsia «hromadianśkim». I samie joho v Ukrajini, na žal, niemaje.

Jakijś čas mij šlach na robotu prolahav čieriez vierchnij vichid ź mietro «Chrieŝatik», ŝo na vulici Institutśkij u Kijevi. Cia stancija mietro je najbližčoju do vsich hołovnich osieriedkiv dieržavnoji vładi: Administraciji priezidienta, Kabinietu ministriv i Vierchovnoji Radi. Tož nie divno, ŝo samie cie miście je źbirnim punktom dla orhanizovanich hrup tak zvanich «profiesijnich mitinhuvalnikiv».

Samie v ćomu miści jim rozdajuť prapori, płakati z hasłami, potim višikovujuť u kołoni i vieduť pid potribnij ob`iekt dla kilkahodinnoji imitaciji «oburieńnia narodnich mas» dijalnistiu kotrojiś iz hiłok vładi. Piźnišie na ćomu ž miści voni zdajuť riemanient i otrimujuť płatniu za vikonanu robotu.

Pidozriuju, ŝo takich miść u Kijevi možie buti kilka, i ŝo podibni miścia je j u inšich ukrajinśkich mistach.

Ŝorazu, prochodiači povz cich, pierievažno mołodich, ludiej (z rozmov možna zrozumiti – zdiebilšoho studientiv), ja prihaduju svoju rievolucijnu mołodisť naprikinci 1980-ch rokiv u Lvovi.

Todi mi tiež brali učasť u mitinhach, vłaštovuvali pikieti, dijali u nieformalnich mołodižnich orhanizacijach, rozpovsiudžuvali nielehalni listivki i hazieti «samvidavu», ale nikoli nie robili ćoho za hroši. Takoju buła naša hromadianśka pozicija, a učasť u kožnomu z takich zachodiv buła našim hromadianśkim včinkom.

Studienti vzahali buli mołodižnim avanhardom takich akcij. Učaśniki riźnich masovich dijstv do studientiv staviliś z osoblivoju povahoju – i nie tilki tomu, ŝo mi buli bilš śvidomimi, prohriesivnimi, ośvičienimi i ambitnimi, a ŝie j tomu, ŝo rizikuvali vtratiti značno bilšie, niž, naprikład, mołodi ludi z fabrik, zavodiv, či PTU.

Čim buv dla nas hromadianśkij včinok?

Pieriedusim – śvidomim viborom. Pieried zdijśnieńniam jakohoś hromadianśkoho včinku kožien z nas prochodiv čieriez dramatični rozdumi na samoti či pałki diskusiji z najbližčimi.

Cie nie tilki robiło naš vibir śvidomim, ale j včiło staviti siebie pieried viborom vzahali - nie unikati joho, a, uchvalujuči rišieńnia, zvažuvati vsi arhumienti za i proti.

Tak naspravdi dla zabavi nichto takich rišień nie prijmav. Nadto visokoju mohła vijavitiś cina takoji rozvahi.

Za kožnim razom, koli bliźki druzi či słabo znajomi ludi popieriedžali nas pro prihotovani tak zvanim «pieršim viddiłom» vidpovidnoho VNZ riepriesiji či provokaciji, dovodiłoś vibirati, ŝo važlivišie: rozpovsiudžuvati sieried studientiv «samvidav», či zališitiś v łavach studientiv univiersitietu? Sisti v tiurmu či otrimati možlivisť vstupiti v aśpiranturu? Buti pokaličienim na mitinhu či zabiezpiečiti sobi uśpišnu kar`ieru?.

Včinok buv dla nas takož śvidčieńniam viddanosti pievnij sistiemi cinnostiej, hołovnimi oznakami jakoji buli: šlachietnisť namiriv, spoviduvańnia Božich zapovidiej i pidtrimańnia tradiciji priedkiv. Tobto plekańniam vśoho toho, ŝo nie vdałosia vbiti v nas radianśkij vładi.

A ŝie - virnistiu nacionalno-romantičnomu minułomu, jakie pov`iazuvałosia iz nadijeiu na śvitle majbutnie. Bažańniam, ŝob lubov do ludini i vira v ludśkie bratierstvo nie zališiliś porožnimi hasłami. Mi prahli, ŝob u našich včinkach buv simbioz usich ludśkich čiesnot. Nie buło tam lišie miścia dla hrošiej...

Včinok - takij, jak joho rozumili usi pokolińnia rievolucionieriv. Tich, kotri zadumujuť i zdijśniujuť rievoluciji, ale nie vmijuť koristatisia jichimi płodami. Bilšisť iz nas taki nie zumiła skoristatisia płodami rievoluciji. Možlivo čieriez cie mi nie stali kastoju dla nie-rievolucionieriv z našoho otočieńnia i nie nav`iazali kontaktu z nastupnimi pokolińniami potiencijnich adieptiv. Pokolińniami, jaki jduť na mitinh či pikiet, jak na robotu.

Vid imitaciji hromadianśkoho včinku do imitaciji hromadianśkoho suśpilstva

Odnak, - dumaju ja sobi - jakŝo mitinhuvalniki jduť, jak na robotu, i jim vsie odno, jaki niesti prapori či transparanti, to jakij siens majuť mitinhi? Do koho i pro ŝo hovoriať promovci, i jakie napovnieńnia majuť hasła?

Čim je molitva či himn, jakimi počinajuť abo zakinčujuť masovij zachid, jakŝo joho učaśniki prijšli nie molitisia či rimuvati słova boroťbi abo solidarnosti, a ŝob zarobiti «kopijku»?

Do koho v cij situaciji źviernuti słova z «Otčie naš» či z «Intiernacionału», ŝo nimi politiki tak lublať rozpočinati svoji akciji?

Komu cie potribno, koli promovci vihołošujuť svoji słova do natovpu, pro jakij znajuť, ŝo vin stojiť tut i słuchaje za jichni (promovciv) hroši. Natovp znaje, ŝo, niezaležno vid toho, ŝo hovoriťsia, vin povinien tut vistojati svoji, skažimo, dvi hodini i po komandi «diesiatnikiv» machati praporami, abo śvistiti, abo skanduvati hasła.

Tož uvažno słuchati potribno nie promovi, a tilki «diesiatnikiv», bo voni dajuť komandi i vidajuť hroši.

Takim činom ciej natovp nie je žodnoju śpilnotoju, bo ob`iednujuť joho tilki hroši. Nievieliki i timčasovi. Jak tilki matierialna situacija takoho mitinhuvalnika pokraŝiťsia, vin pieriestanie choditi na podibni zachodi vzahali.

Natomisť, učaśnikiv bud́-jakich akcij imovirno spravžńoho narodnoho volevijavleńnia sprijmatimie nie inakšie, jak kriź prizmu svoho dośvidu. Učasť u manifiestaciji taka ludina nikoli nie sprijmatimie jak hromadianśkij včinok.

Či z takich členiv suśpilstva možie vitvoritisia hromadianśkie suśpilstvo?

Suśpilstvo hromadian, niebajdužich do svojeji voli, jaki chočuť sami aktivno vplivati na prociesi, ŝo vidbuvajuťsia v krajini, v tomu čiśli i šlachom učasti v aktach masovoho volevijavleńnia hromadian. Tobto šlachom vijavleńnia svojeji hromadianśkoji poziciji za dopomohoju hromadianśkoho včinku. Či bieź ćoho možie vitvoritisia hromadianśkie suśpilstvo?

Do toho ž, dla nas, studientiv pieriodu kincia 80-ch - počatku 90-ch rokiv hromadianśkij včinok buv pov`iazanij z kilkoma virišalnimi momientami.

Po-pieršie, iz rizikom, jakij pieriedbačav možlivisť poniesti karu, za včinieńnia čohoś zaboronienoho, choč i nie amoralnoho či niehumannoho, ŝo dodavało adrienalinu i provokuvało viprobuvati siebie.

Po-druhie, ź pieriedčuttiam hierojičnosti samoho včinku – stati hidnim abo šani vśoho suśpilstva, abo hidnim naŝadkom svoho rodu, abo hidnim lubovi miljoniv romantičnich mołodich ludiej i povahi starijšin.

Po-trietie, iz viroju. Viroju u vikonańnia Božoho promisłu. Viroju v tie, ŝo zavdiaki mojemu i mojich druziv hromadianśkomu včinkovi vdasťsia ŝoś źminiti u cij krajini na kraŝie.

Tiepier žie hromadianśkij včinok vtrativ śvij čar «zaboronienoho płodu» – možna rozmachuvati bud́-jakimi praporami, kritikuvati koho chočieš i vihukuvati najriznomanitniši hasła.

U suśpilstvi, die dije tieorietično vilna priesa, die ludina maje bilš či mienš riealnie pravo na riealizaciju osnovnich hromadianśkich svobod, hromadianśkij včinok pieriechodiť iz katiehoriji hierojičnoji i pomitnoji usim u podiju budiennu i małopomitnu. Adžie dla člena hromadianśkoho suśpilstva hromadianśkij včinok je čimoś źvičajnim, mało nie obov`iazkovim.

Odnak v Ukrajini hromadianśkoho suśpilstva ŝie niemaje. I joho prichid divnim činom nie nabliziła naviť suma hromadianśkich včinkiv miljoniv hromadian, na jaki voni vidvažiliś vosieni 2004 roku na kijivśkomu Majdani ta płoŝach inšich ukrajinśkich mist. Natomisť, za ciej čas hromadianśkij včinok, zdajeťsia, praktično vtrativ svoje značieńnia i priznačieńnia.

Tož na zavieršieńnia cich rozdumiv u mienie vinikaje ŝie odnie zapitańnia, na jakie ja nie maju poki ŝo vidpovidi. A samie: jakŝo hromadianśkij včinok užie pieriestav buti čimoś važlivim v našomu suśpilstvi, to, možie, j hromadianśkie suśpilstvo nam nie potribnie?

Možie, vono dla ukrajinciv je prosto nieaktualnoju formoju orhanizaciji hromadśkoho žittia? Možlivo, jakaś inša forma śpivisnuvańnia – cinična prahmatika libieralizmu, zakamuflovana anarchija či žorstka kastovisť nacionał-oliharchiji - nam bilšie vidpovidaje? Našij mientalnosti, śvitohladovi, tradiciji toŝo.

To čomu todi, poviertajučiś iz podorožiej krajinami z dobrie roźvinutim hromadianśkim suśpilstvom, bahaťoch z nas ŝie dovho nie pokidaje nievimovna tuha?

Vołodimir Pavliv

Ukrajinśka pravda

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0