Vyprabavańnie šałomam

Raman Klinava možna čytać jak vinnuju kartu.

Usie raździeły knihi, akrom apošniaj, majuć «ałkaholnyja» nazvy: «Čylijskaje čyrvonaje», «Jehiermajstar», «Finlandyja», «Krupnik», «Skarb Radziviłaŭ», «Biełaja Ruś», «Kryžačok». Jašče ŭ ramanie pradstaŭleny viski, rom, partvejn, hrapa, a taksama piva.

Apisanyja ź viedańniem spravy pach, koler, smak ałkaholnych napojaŭ, ich upłyŭ na arhanizmy nasielnikaŭ knihi farmirujuć ideju i siužet, ruchajuć apovied, robiać razdieły «Šałomu» stylistyčna raznastajnymi, a etapy padarožža hałoŭnaha persanaža, biełaruskaha mastaka Andreja (Andre) Michajłaviča N., — niepaŭtornymi.

Asnoŭnaja pieradumova siužeta «Šałomu» nia prosta čas, jak va ŭsich litaraturna-mastackich knihach, a čas spažyvańnia ałkaholu.

I jašče: ałkahol/vypiŭka — jak pryroda ŭ tvorach Michała Pryšvina — vystupaje fonam i hierojem «Šałomu» adnačasova.

Tyja, chto čytajuć mastackija knihi dziela samaadukacyi, pahłybleńnia viedaŭ, daviedajucca šmat novaha pra ałkahol dziakujučy ramanu Klinava.

Prykładam, pra aryhinalnuju versiju pachodžańnia nazvy napoju «Kryžačok» i toje, jak «utrymać» hety napoj u sabie (lepš za ŭsio «Kryžačok» zakusvać salonym ahurkom ci cybulinaj, ale ni ŭ jakim razie nie cukierkaj ci kavałkam chleba!). Albo atrymajuć źviestki pra roznyja stratehii «viadzieńnia boju» z ałkaholem — sam-nasam i ŭ kampanii — i pra novy, pravierany na praktycy, sposab zmahańnia z pachmiellem.

Ałkahol, byccam tavaryš, supravadžaje hałoŭnaha hieroja

ŭ padarožžy z Zachadu na Ŭschod, badzioryć, viesialić, supakojvaje, nadaje mocy, natchniaje, dapamahaje lepš pačuvacca na samocie i ź ludźmi. Praŭda, praz hetaha siabruka z supiarečlivym charaktaram u Andre ŭźnikajuć prablemy, ale ž ci možna vymahać biezdakornych pavodzinaŭ ad svajho tavaryša i biaskonca kryŭdavać na jaho?

U toj ža čas «Šałom» — nie paema ŭ prozie «Maskva-Pietuški»; zanadta razumnych manalohaŭ pra ałkahol i matematyčnych zahadak Śfinksa nakont vypiŭki ŭ Klinava niama,

bo jon vyrašaje inšyja mastackija zadačy. Stanoŭčyja hieroi «Šałomu», takija jak Chviedar ci Bujan, — viasiołyja, adkrytyja rablezijancy. Jany — mastaki; aŭtar lubić ich, a jany lubiać žyćcio i ałkahol, prahnuć radaści, ale pakolki śviet — zły, varožy, husta nasieleny hunami, jaho treba talenavita pieraŭvasablać (na heta jany mastaki!), niaspynna nasyčać teatralnym dziejańniem i karnavalnym śmiecham, ładzić adnaaktavyja balety ŭ samych ludnych miescach, takich, jak Aleksanderplac u Berlinie.

Adnak žyćciovaha aptymizmu i tvorčaha kreatyvu, malavańnia karcin i ładžańnia performansaŭ z užyvańniem ałkaholu i bieź jaho niedastatkova — z hetym śvietam treba niaspynna vajavać, bo jon pahražaje tabie, mastaku,

tym, što skažaje sutnaść i pryrodu mastactva, načeplivaje jarłyki i ceńniki na tvaju tvorčaść, svabodu i ideały, katałahizuje pryhažość na svoj cyničny, skvapny ład.

Niezdarma Andre ŭžo nia ličyć śviatam adkryćcio vystavaŭ, dzie ekspanujucca i jahonyja pracy, — tam usio vyrašajuć hrošy, a nie talenty. Naviedvalniki hetych kulturnych mierapryjemstvaŭ nasamreč nie cikaviacca mastactvam, nie sprabujuć zrazumieć jaho, i tolki maładzieńkaj pryhažuni ź liku prysutnych Andre moža z raniejšym impetam raspavieści pra hienijalnaść i dvuchsensoŭnaść sałomy jak materyjału, pra toje, što «pry śviatle jana źziaje čystym zołatam, ale, kali pryhladziecca, kožny pradmiet, vyrableny z sałomy, ujaŭlaje saboj uzor sparachnieńnia materyi, paciaruchu, jakoj, pa sutnaści, jość usio ziamnoje».

Andre razumieje, što

da praktyčna-paviarchoŭnaha pohladu na mastactva ludziej pryzvyčaili ŭpłyvovyja asoby, jakija ŭ naš čas vyrašajuć los mastactva.

Uščylnuju nabliziŭšysia da Radzimy, biełaruski mastak učyniaje pahrom u domie varšaŭskaha siabry, skiravaŭšy svoj hnieŭ na mastackich kurataraŭ, jakija prysutničali tam. Jon pryludna admaŭlajecca ŭdzielničać u finansavaj piramidzie pad nazvaju «sučasnaje mastactva», dzie dyvidendy atrymlivajuć adno tyja, chto znachodzicca naviersie. Vykazać svaju volu i moc Andre zdoleŭ pry dapamozie kajzerskaha šałomu pruskaha žaŭniera, nabytaha im u vuličnaha niamieckaha handlara.

Nadzieŭšy šałom i paabiacaŭšy samomu sabie anikoli jaho nie zdymać, biełarus, jaki ŭ junactvie maryŭ zdabyć słavu vialikaha mastaka, a staŭ ŭdzielnikam biaskoncych zamiežnych pleneraŭ-tusovak i šarahovym vykładčykam malunku ŭ mahileŭskim universitecie, tvoryć ź siabie kanceptualny art-prajekt.

Ciapier Andre robicca padobnym da zvyščałavieka, vyšejšaha za astatnich, i meta jahonaha žyćcia, jaho estetyčnaja prahrama — vajavać sa śvietam za ideju. Dziela taho, kab adbycca, čałavieku-šałomu nieabchodna vypravicca na ŭschodni front — samy niebiaśpiečny z usich, dzie vajna nia skončycca nikoli, peŭny Andre.

Raman Klinava možna čytać jak historyju parušeńnia ŭstalavanych miežaŭ, pierachodu za vyznačanyja hramadztvam ramki.

Pa sutnaści, «Šałom» pryśviečany zdabyvańniu čałaviekam samoha siabie na kamianistym šlachu žyćcia, hartavańniu asoby i jaje achovie (šałom z hledzišča vajskovaj spravy pryznačany mienavita dla abarony ad traŭmaŭ i ranieńniaŭ). Andre pakutliva nabližajecca da rajskich sadoŭ svajho «Ja», a zboku zdajecca — spuskajecca ŭ piekła, i ciažki ruch toj u čorna-hrafitavuju pusteču nia skončycca anikoli.

Z času, kali hieroj knihi nabyŭ i nadzieŭ svaju pryhoža-pahroźlivuju amunicyju, pačynajecca vajenny raman: doŭhi pachod i suvoryja vyprabavańni, žorstkaja biaźlitasnaja vajna — zichotki blask šałomu pryciahnuŭ uvahu navakolnaha śvietu, huny imkliva rušyli ŭ ataku, pabačyŭšy ŭ Andre hienierała niabačnaha vojska, svajho hałoŭnaha voraha. Źniavahi i ździeki z čałavieka-šałoma chvalami kociacca z usich bakoŭ — hieroj knihi sprabuje adbicca pry dapamozie nia tolki siły, jak u bojcy z neafašystami ŭ Berlinie, ale i ŭžyvajučy humar, fantaziju, miralubiva raspaviadajučy dzivosnyja historyi pra pachodžańnie i pryznačeńnie šałomu.

Tak, maładomu niemcu Andre davodzić, byccam jon maršałak, jaki atrymaŭ zadańnie hiermanskaha hienštabu i ciapier viartajecca z emihracyi; spadarožnicy ścipła paviedamlaje ab svajoj prynaležnaści da kultu Bismarka; znajomaha mastaka zapeŭnivaje, što na hałavie ŭ jaho šałom medyjuma; pamiežniku tłumačyć, što jon vierujučy Carkvy Ŭźniasieńnia Šostaha Dnia i moža zdymać šałom tolki pa subotach; pažarnamu kaža, byccam dbaje pra biaśpieku i tamu nosić pažarny šlem. Takich historyjaŭ Andre navydumlaŭ blizu dvuch dziasiatkaŭ — im pieravažna vierać, bo ŭładalnik šałomu havoryć pierakanaŭča i vyhladaje surjozna.

Tym nia mienš, prysutnaść Andre prymušaje astatnich persanažaŭ ramanu nervavacca — jon im nie padabajecca, jon antałahična inšy.

Sapraŭdnaje palavańnie i nieasłabny cisk na Andre pačynajecca na jahonaj radzimie, u Biełarusi. Pamiežniki zajaŭlajuć, što šałom nia moža bolš pakidać miežy krainy, bo jon — histaryčnaja kaštoŭnaść, jakaja ciapier naležyć dziaržavie; u čarhach i na vulicach na Andre kasavuracca ź nianaviściu i stracham — pa ŭsim vidać, jon fašyst ci beneefaviec, a chutčej, i toje, i toje adnačasova.

Navat u tryvožnych snach uładalnika šałomu pieraśledajuć specsłužby. Što ž, Andre chacieŭ buntu, prahnuŭ vajny — kali łaska, našyja zaŭsiody razdražnionyja, złyja ludzi hatovyja da kanca vajavać nia toje što z adnym adroznym ad ich čałaviekam, ale z usim astatnim śvietam, choć sami ŭnutrana hatovyja kardynalna źmianicca i ŭ luby prydatny momant praśliznuć cieraz ščyliny pamiežnaha płotu, nie čakajučy zaprašeńnia, kab raspaŭźcisia pa ŭsioj Eŭropie, «stvarajučy maleńkija, u pryncypie biasškodnyja j nikomu nie zaŭvažnyja kalonii ŭ Berlinie, Bruseli, Amsterdamie, Varšavie».

Rodnyja i znajomyja, u tym liku kalehi-mastaki, vypraboŭvajuć Andre, pierakonvajučy źniać šałom.

Jany ščyra chočuć, kab jon staŭ narmalnym čałaviekam, padobnym da astatnich. Paźniej da ich prośbaŭ dałučajuć svaje pahrozy pradstaŭniki ŭłady, śvieckaj i relihijnaj: načalstva ŭniversitetu, milicyjanty, kantralory hramadzkaha transpartu, pažarnik, kedebist, śviatar.

Žadajuć nia bačyć šałomu i minaki na vulicy, i redkija klijenty Andre —

tak, kamiercyjnaje mastactva jość i ŭ Biełarusi. Što praŭda, za miažoj heta vystavy i performansy, jakija prynosiać arhanizataram i mastakam niakiepskija hrošy, a tut, u Mahilovie, pad im majecca na ŭvazie tanny vyrab nadmahilnych biustaŭ — «vyrodcaŭ, jakija łybiacca varjackimi, debiłavatymi tvarami». Ale sutnaść u sučasnaha mastactva z Berlinu, Varšavy ci Mahilovu — adna, jak i va ŭsich pretenzijaŭ ludziej da Andre.

Urešcie ŭładalnik šałomu nia prosta pierasiakaje miažu — jon nazaŭždy vyzvalajecca ad mierkavańniaŭ ludziej ab sabie, nazaŭsiody admaŭlajecca ad mastactva, zasiarodziŭšysia na pieraŭstvareńni svajoj asoby — najvažniejšym žyćciovym i tvorčym akcie z usich mahčymych.

I robić heta biez dapamohi śpirtnoha — nazva finalnaj hłavy, jak adznačałasia vyšej, nie «ŭtrymlivaje» anijakaj ałkaholnaj vadkaści, u tekście jość tolki chałodnaja vada Dniapra.

Paśla skančeńnia hetaha aktu pačynajecca novy (uvaha, spoiler!):

pa voli niabačnaha i niačutnaha aŭtara Andre biare ŭdzieł u batlejcy: lalki Boha, Djabła i Śmierci ŭžo abstupili Žaŭniera ŭ šałomie, kab vyprabavać jaho.

Ci stanie hety akt finalnym, ci adbudziecca pieraradžeńnie?

Raman Klinava treba čytać da kanca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0