Siomkava. Siadziba apošniaha mienskaha vajavody

Nastolki niepaznavalna za apošnija hady pamianiaŭsia landšaft. Tam, dzie niekalki dziesiacihodździaŭ tamu byli pali dy pieraleski, vyras pasiołak Siomkava. Jaki svaimi chatami i katedžami nazaŭždy zakryŭ kolišni malaŭničy krajavid — pejzažny park, dalinu raki Čarnuški, muravanuju adnapaviarchovuju siadzibu. Tolki dziakujučy Napaleonu Ordu my možam uvaskresić kolišniaje charastvo.

Hledziačy siońnia na doŭhuju ruinu z čyrvonaj cehły biaz dachu, ciažka ŭjavić, što niekali tut byŭ vieličny barokavy kompleks. Z ujaznoj bramaj, aranžarejami, parkam z altankami i sažałkami. Tolki staražytnyja lipy i klony, reštki kolišnich prysadaŭ, nahadvajuć, što heta nia les, a kolišni park.

Pobač ź siadzibaj — budynak kolišniaj škoły. Pryhožaja rasiejskaja pani Alena Navažyłava, raniejšaja jaje dyrektarka, u 90-ja hady była apantanaja idejaj adradžeńnia siadziby.

— Ja tut vajavała z usioj vioskaj. Ja nie davała tut ničoha budavać.

Nia tak daŭno kompleks pierajšoŭ na balans Biełaruskaj pravasłaŭnaj carkvy. Ale što tut planujuć zrabić — tajamnica vialikaja jość. Navat staršynia Tavarystva achovy pomnikaŭ Anton Astapovič nie raskapaŭ jaje. Ale adzin flihiel užo atynkavany. A pasiarod dvara źjaviłasia šylda, što kompleks achoŭvajecca dziaržavaju. Tajamnicu krychu pryadkryŭ małady spadar, jaki prachodziŭ pobač.

— Jany planavali ŭ vučebnym korpusie restaran, bani-šmani, pakoi dla adpačynku. Jany nie paśpieli pryjechać, užo chadzili pa vioscy, koniej šukali. Kab užo adrazu hrošy pajšli. Turystaŭ katać. Im tut jak udaryli pa rukach. Tut pomnik architektury. Adnavić — kali łaska, adnaŭlajcie.

Moj surazmoŭca — pradprymalnik, budaŭnik. Dziasiatak hadoŭ tamu, kali vakolicy Siomkava zabudoŭvalisia katedžami, u jaho nie było prablemaŭ z klijentami.

— Ź dziaržaŭnymi arhanizacyjami lepš pracavać. Pryvatniki mohuć kinuć. Kali nia ŭziaŭ pa pieradapłacie.

— A ŭ vas jość klijenty, jakija budujuć damy?

— Nu, tut, katoryja katedžy budavali… Tut užo volnaj ziamli niama ŭ Siomkavie. Byŭ peryjad, praktyčna za košt hetych pryvatnikaŭ i vyžyvali. Kali karmuška adkryłasia, było im što kraści, ź imi było narmalna pracavać. A zaraz pajšła chvala, jany cełaje leta sami rastvor miašajuć łapataj.

Siońniašni kryzis maje roznyja abliččy. Kamu na butelku nie chapaje, kamu na novy aŭtamabil. Siomkaŭski pradprymalnik pakutuje ad niedachopu kvalifikavanych kadraŭ. Bo mnohija źjaždžajuć u Rasieju.

— Kali małady chłopiec prychodzić, biareš — jon ničoha nia ŭmieje. Ja sam vuču. Pažyłoha voźmieš — jon śpity. A maładyja, ich taksama mała, ničoha nia ŭmiejuć. A jon hod papracavaŭ i pajšoŭ ad ciabie. Voś takaja rečaisnaść.

— A na kaho vučycie?

— U mianie niama ekskavatarščyka. Ja ŭsich razahnaŭ, sam siadaju.

— A dzieci ŭ vas jość?

— Jość adzin.

— Vy chočacie, kab jon zastavaŭsia, ci nie?

— Ja pra heta jašče nia dumaŭ. Jeździć treba. Treba, kab čałaviek jeździŭ pa śviecie. Kali prosty čałaviek pajedzie choć u Novuju Zelandyju i pabačyć, što možna zrabić doma, jon pryjaždžaje i pačynaje. Prahres, cyvilizacyja pavinny ŭ śviecie, jak vada, krucicca. Kab bačyć, treba jeździć.

Samyja staryja damy ŭ Siomkavie pabudavanyja ŭ 60-ja hady. Ale Ninu Kabanavu možna nazvać sapraŭdnaj staražyłkaj. Bo jana žyła tut padčas akupacyi. U byłoj siadzibie Chmaraŭ niemcy zrabili dziciačy prytułak. Paśla vyzvaleńnia staraja zastałasia žyć u Siomkavie.

— Ja tut była, kali mnie było 6 hadoŭ.

— A vy naradzilisia tut?

— Ja naradziłasia ŭ Smalenskaj vobłaści. Kali baćku paviesili, nas pryvieźli ŭ kanclahier u Słucku. Ja była razam z vajennapałonnymi. Nas vajennyja padkormlivali. Dziaciej nie karmili ŭvohule. Tam maci pamierła, dźvie siastry pamierli. Brata rasstralali. Jon dakranuŭsia da drotu. A nas dziesiać čałaviek, takich macniejšych, pryvieźli siudy.

— A što tut tvaryłasia padčas vajny?

— Brali kroŭ. Nie karmili, nie paili. Hołyja, bosyja. U mianie na hałavie nie było vałasoŭ, sucelnaja karosta. Starejšyja dzieci chadzili pa vioskach, chto što daść. Jany prynosili, nas karmili. A što niemcy davali, usio Hienierałaŭ zabiraŭ sabie. Na svaje pjanki.

— Ź lahiera možna było vyjści i viarnucca?

— Tak. Sychodzili starejšyja.

— Jak heta ŭ niemcaŭ nazyvałasia? Prytułak?

— Tak. Prytułak.

— Jany, tak by mović, łasku vam rabili.

— Aha. Tut nie było ni niemcaŭ, ni palicyi. Tut byŭ Hienierałaŭ taki, dyrektar. Paśla jaho partyzany kudyści źvieźli. Kali Konieŭ staŭ, lepš stała žyć. Zdabyvaŭ, pryvoziŭ choć niešta dzieciam. Paśla Hienierałava byŭ dyrektar Konieŭ. A kolki tut čałaviek pamierła! 500 čałaviek tut było. Panski dom stajaŭ. Partyzany jaho spalili. Niemcy adstupali. Im patrebny byŭ špital. Niemcam nie dali zasialicca.

I ŭsio ž histaryčnaje miesca ŭpłyvaje na navakolle. I nievypadkova ŭ ahrasiadzibie, jakuju adkryŭ niepadalok ad pałaca były spartoviec-bijatlanist Vasil Sidarenka, pieršaje, što bačyć hość, — heta partrety vialikich kniazioŭ litoŭskich.

— Heta aryhinalnyja pracy ci vy kupili?

— Ja specyjalna rabiŭ. Fatahrafavaŭ ich z pałotnaŭ. Potym addavaŭ u drukarniu. I mnie na specyjalnych tkaninach addrukavali. Voiny Vialikaha Kniastva Litoŭskaha.

— Aha. Sapieha visić.

— Naša historyja źviazanaja z hetymi histaryčnymi persanažami.

— Vitaŭt visić. «Bitva pad Voršaj». Dajcie ruku pacisnu.

— Raźvićcio ahraturyzmu praduhledžvaje toje, kab pakazvać historyju svaju. Nia tuju, jakaja była paśla 45-ha hodu. A tuju, jakuju my mieli 500 hadoŭ. Jaje vielmi mała pakazvajuć na dziaržaŭnym uzroŭni. Ale my jak hramadzianie krainy abaviazanyja pakazać, jak našy prodki žyli.

— Nakolki mocna vas prycisnuŭ hety kryzis?

— Kali da Novaha hodu byŭ dobry prytok turystaŭ, to ŭ hetym hodzie značna mienš. Bo ludzi ličać hrošy. Kali niama prytoku turystaŭ, to i budaŭnictva zapavolvajecca.

— Rasiejcy — jany pryvykajuć, što jany za miažoj?

— Imperskija zamaški zaŭždy byli i zastajucca. Jany na našu historyju kažuć, što jana polskaja. Čamu tak adbyvajecca? Mo tamu, što z časoŭ Kaciaryny historyja była pierapisanaja?

Bolš za ŭsio mianie ŭraziła ŭ hetaj utulnaj siadzibie — susiedztva šasta pasiarod tancavalnaj padłohi i vyjavaŭ kniazioŭ.

— Ja b taki šost pastaviŭ u kožnuju biełaruskuju chatu i kvateru. Kab jany krychu raźniavolilisia i pačali čas ad času havaryć toje, što jany dumajuć na samaj spravie.

— Hety šost pryznačany dla toj moładzi, jakaja pryjaždžaje siudy. Nakryvajuć stały. Pjuć harełku, piva. Napivajucca, i bolš niama čaho im rabić. Mnie chočacca, kab moładź była bolš kulturnaja. Raptam niekamu stała dobra. Jon pajšoŭ, pad muzyku samastojna patancavaŭ. Asabliva dziaŭčyna. A to hladziać adzin na adnaho ŭ kompleksach.

Ci dapamoža moładzi stać bolš kulturnaj tancavalny šost? Nia ŭpeŭnieny. Ale nieabyjakavyja da historyi ludzi nie pavinny zabyvać adras apošniaha mienskaha vajavody.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0