BIBLIJATEKA

 BIBLIJATEKA

STO BIEŁARUSKICh KNIH XX STAHODŹDZIA

My mierkavali zaviaršyć rejtynh najlepšych biełaruskich knih naprykancy minułaha hodu, ažno čytačy "NN" nie pahadzilisia z hetym. Akurat na Kalady pasypalisia listy, i ahulny redakcyjny śpis dasiahnuŭ 800 pazycyjaŭ. Heta značyć, što my budziem praciahvać pačatuju try hady tamu spravu da matematyčnaha kanca tysiačahodździa -- da 2001 hodu. Tym bolš, kali heta maje vodhuk u čytačoŭ.

Aleś Ciulenieŭ piša: "Za vosiem hadoŭ "Naša Niva" stałasia častkaju mianie, tamu z radaściu dapamahu vam padpiskaj". Dalej naš karespandent zaŭvažaje: "Trochi dzivić mianie, spadarovie, što śpiašajeciesia skončyć XX st. Hetaha stahodździa zastajecca jašče ładny kavałak. Ažno da nastupnych Kaladaŭ. Bo rymski mnich Dyjanisi Mały za pačatak našaje ery ŭvažaŭ 1 studzienia 1 hodu. Dyk 2000 hod miniecca rychtyk 1 studzienia 2001 hodu. Tamu vielmi spadziajusia, što krychu sčakajecie padrachoŭvać vyniki biełaruskich knihaŭ XX st."

Kamentujučy svoj śpis, sp.Aleś kaža: "U minułym numary hazety prezentavałasia knižka H.Sahanoviča i U.Arłova "Dziesiać viakoŭ biełaruskaj historyi", što była vyjšaŭšy ŭ Vilni. Zvažajučy na aŭtaraŭ i nazvu tvoru, maju vialikija spadzievy na jahonuju kaštoŭnaść. Dyk, nie čytajučy, uzhadaŭ knižku ŭ svaim śpisie".

Darečy, šmat chto śpiašajecca nazvać hetuju knihu, nia bačyŭšy. Musić, sapraŭdy dziejničaje i aŭtarytet aŭtaraŭ i mahija nazvy -- maŭlaŭ, "10 viakoŭ" pavinny pretendavać na vysokaje miesca ŭ svaim tysiačahodździ.

Pamiž inšych pazycyjaŭ, sp.Ciulenieŭ nazvaŭ i Mickievičavaha "Pana Tadevuša". Hety tvor naležyć minułamu stahodździu, taksama ŭ minułym stahodździ rabilisia i pieršyja jaho biełaruskija pierakłady. Praŭda, najbolš daskanałyja byli zroblenyja ŭžo bližej da našaha času. Tamu možna zaličyć hetuju knihu da śpisu, ale varta abaviazkova ŭdakładnić, čyj pierakład vy majecie na ŭvazie.

Niechta S.K. dasłaŭ svoj śpis z Baranavičaŭ. My nie adnojčy prasili nie davać ananimnych śpisaŭ. Vy možacie dapisać u liście, kab redakcyja nia zhadvała vašaha proźvišča, ale dla spraviadlivaha padliku, nam treba viedać, što dopisy nie paŭtarajucca. Bo ŭ hetym naša ahulnaja z vami zacikaŭlenaść. Toje samaje tyčycca i karespandenta, jaki padpisaŭsia "veresk" i dasłaŭ svoj śpis elektronnaj poštaj. Darečy, ananim z Baranavičaŭ upieršyniu zhadaŭ "Novy Damavikameron" Adama Hlobusa.

A ŭvohule hetym razam, niby zhavaryŭšysia, amal usie nazyvali "Biełaruska-rasiejski słoŭnik" M.Bajkova i S.Niekraševiča.

Siaržuk Šeleh ź Viciebsku prasić "Našu Nivu" nia nadta ŭlahać u Rasieju, a bolej drukavać navinaŭ ź Letuvy i Polščy, a taksama -- nie zdymać z druku pryvatnych abviestak, bo heta -- "najlepšy srodak suviazi z usioj biełaruskaj hramadoj". Abviestki zdymać my nie planavali. Adno što ŭ raźvitych krainach takija abviestki drukujuć za nievialikuju płatu, z čaho ŭrešcie składajucca hrošy na isnavańnie hazety. U nas ža hramada jašče nie darasła da taho, kab sama saboju ŭtrymlivać svaju hazetu, i nie abražajecca tym, što jejnaja hazeta musić iści na pakłon da čužych ludziej, a najčaściej -- hibieć u nendzy. A jak padumać, što dla adnaho kapitał, toje dla ŭsioj hramady -- drobiaź. Dy tolki nia nadta prapanuje nam hramada svaje abviestki za nievialikuju płatu. Zrešty, heta inšaja tema. Spadar Siaržuk dadaŭ da ahulnaha śpisu niekalki novych knižak, miž jakich jość i zusim śviežyja. Ja b vyłučyŭ padručnik "Sudovaje medycyny", jaki moža krychu apiaredziŭ svoj čas, ale abaviazkova spatrebicca biełaruskim specyjalistym u novym stahodździ.

Šmat novych knih nazvaŭ i N.Myśnik ź Miensku. Tut jość i novyja ("Biełaruskaja dumka XX st."), jakija mała chto pakul bačyŭ, i daŭnavatyja, jak zbornik Anatola Sierbantoviča "Žavaranak u zenicie".

Alaksiej Płaščynski navat prakamentavaŭ peŭnyja knihi z svajho śpisu. Naprykład, pra "Imia ŭ letapisie" Vitaŭta Čaropki: "Heta taja kniha, ź jakoj pačaŭsia rost majoj nacyjanalnaj śviadomaści. Ja strašna zacikaviŭsia biełaruskaj historyjaj (tamu i pastupiŭ na histfak)". Abo -- pra Bahdanovičaŭ "Vianok": "Prosta heta moj lubimy paet". I sp.Alaksiej pieraličyŭ šmat nia zhadvanych raniej nazvaŭ. Tut užo zusim lasnuŭ redakcyjny raźlik na toje, što šyrynia prapanovaŭ skončycca. Praŭda, usie hetyja knihi źjavilisia ŭ kniharniach tolki zusim niadaŭna. Tamu ŭ vynikovy rejtynh jany patrapiać nia chutka.

Čas, jaki my składajem "Sto knih", dazvoliŭ nam nazapasić tuju kolkaść śpisaŭ, jakaja ŭžo siońnia pieratvaryłasia ŭ jakaść. Užo vymalavałasia taja dosyć peŭnaja karcina i źmieny ŭ joj mohuć być tolki na ŭzroŭni, jak toj kazaŭ, statystyčnaj pamyłki.

STO TVORAŬ

Bahdanovič Maksim. Vianok (47)
Karatkievič Uładzimier. Dzikaje palavańnie karala Stacha (42)
Bykaŭ Vasil. Znak biady (38)
Kołas Jakub. Novaja Ziamla (35)
Karatkievič Uładzimier. Kałasy pad siarpom tvaim (34)
Sahanovič Hienadź. Nieviadomaja vajna (34)
Karatkievič Uładzimier. Čorny zamak Alšanski (32)
Hienijuš Łarysa. Spoviedź (31)
Taraškievič Branisłaŭ. Biełaruskaja hramatyka dla škołaŭ (31)
Kupała Janka. Spadčyna (30)
Jermałovič Mikoła. Staražytnaja Biełaruś (28)
Bykaŭ Vasil. Sotnikaŭ (27)
Ihnatoŭski Usievaład. Karotki narys historyi Biełarusi (27)
Smolič Arkadź. Hieahrafija Biełarusi (27)
Łastoŭski Vacłaŭ. Karotkaja historyja Biełarusi (26)
Maŭr Janka. Paleskija rabinzony (26)
Alachnovič Francišak. U kipciuroch HPU (25)
Arłoŭ Uładzimier. Tajamnicy połackaj historyi (25)
Arsieńnieva Natalla. Pad sinim niebam (25)
Tarasaŭ Kastuś. Pamiać pra lehiendy (25)
Kupała Janka. Žalejka (24)
Mielež Ivan. Ludzi na bałocie (24)
Harecki Maksim. Ruń (2Z)
Karatkievič Uładzimier. Chrystos pryziamliŭsia ŭ Harodni (23)
Kołas Jakub. Na rostaniach (23)
Turonak Jury. Biełaruś pad niamieckaj akupacyjaj (23)
Čaropka Vitaŭt. Imia ŭ letapisie (23)
Jermałovič Mikoła. Pa śladach adnaho mitu (22)
Karatkievič Uładzimier. Ziamla pad biełymi kryłami (22)
Bykaŭ Vasil. Ściana (21)
Encyklapedyja historyi Biełarusi (21)
Kołas Jakub. Symon-muzyka (20)
Łastoŭski V. Padručny rasiejska-kryŭski (bieł.) słoŭnik (20)
Bykaŭ Vasil. Alpijskaja balada (19)
Architektura Biełarusi. Encyklapedyja (18)
Vićbič Jurka. Płyvie z-pad śviatoje hary Nioman (18)
Harecki Maksim. Dźvie dušy (18)
Harun Aleś. Matčyn dar (17)
Hienijuš Łarysa. Ad rodnych niŭ (17)
Ciotka. Chrest na svabodu (16)
Akuła Kastuś. Zmaharnyja darohi (15)
Harecki Maksim. Historyja biełaruskaj litaratury (15)
Hilevič Nił. Rodnyja dzieci (15)
Dajnieka Leanid. Śled vaŭkałaka (15)
Kipiel Vitaŭt. Biełarusy ŭ ZŠA (15)
Adamovič A., Bryl Ja., Kaleśnik Uł. Ja z vohniennaj vioski (14)
Aleksijevič Śviatłana. U vajny nie žanočaje abličča (14)
Biełaruś. Encyklapedyčny daviednik (14)
Doŭnar-Zapolski Mitrafan. Historyja Biełarusi (14)
Kałubovič Aŭhien. Kroki historyi (14)
Łastoŭski Vacłaŭ. Historyja biełaruskaj (kryŭskaj) knihi (14)
Myślicieli j aśvietniki Biełarusi (14)
Razanaŭ Aleś. Vastryjo strały (14)
Tarasaŭ Kastuś. Pahonia na Hrunvald (14)
Tkačoŭ Michaś. Zamki Biełarusi (14)
Ćvikievič Alaksandar. "Zapadno-ruśsizm" (14)
Abdzirałovič Ihnat. Adviečnym šlacham (13)
Kupała Janka. Tutejšyja (13)
Mryj A. Zapiski Samsona Samasuja (13)
Siamaška Jaŭhien. Armija Krajova na Biełarusi (13)
Najdziuk i Kasiak. Biełaruś učora i siańnia (12)
Bykaŭ Vasil. Abłava (11)
Baradulin Ryhor. Evanhielle ad mamy (10)
Dajnieka Leanid. Mieč kniazia Viački (10)
Karatkievič Uładzimier. Byŭ. Jość. Budu (10)
Karski Jaŭchim. Biełarusy (10)
Stankievič Adam. Rodnaja mova ŭ śviatyniach (10)

STO AŬTARAŬ

Toje samaje tyčycca i rejtynhu aŭtaraŭ, jaki my robim pavodle sumarnaha knižnaha śpisu. I tut hijerarchija sfarmavałasia i naŭrad ci ŭžo istotna źmienicca, prynamsi ŭ vierchniaj častcy. U śpisie aŭtaraŭ zroblena vyklučeńnie dla Kastusia Kalinoŭskaha, jaki chranalahična naležyć da XIX st., ale tolki ŭ XX-m byŭ apublikavany ŭ knižnym farmacie.

1. Karatkievič Uładzimier 190
2. Bykaŭ Vasil 155
3. Kupała Janka 107
4. Kołas Jakub 90
5. Harecki Maksim 76
6. Łastoŭski Vacłaŭ 68
7. Arłoŭ Uładzimier 58
8. Hienijuš Łarysa 53
9. Bahdanovič Maksim 50
10. Jermałovič Mikoła 50
11. Tarasaŭ Kastuś 44
12. Sahanovič Hienadź 39
13. Hilevič Nił 38
14. Mielež Ivan 38
15. Maŭr Janka 35
16. Čaropka Vitaŭt 35
17. Arsieńnieva Natalla 34
18. Bryl Janka 32
19. Dajnieka Leanid 32
20. Taraškievič Branisłaŭ 31
21. Adamovič Aleś 29
22. Alachnovič Francišak 27
23. Ihnatoŭski Usievaład 27
24. Razanaŭ Aleś 27
25. Smolič Arkadź 27
26. Aleksijevič Śviatłana 26
27. Ciotka 26
28. Baradulin Ryhor 23
29. Vićbič Jurka 23
30. Turonak Jury 23
31. Harun Aleś 20
32. Akuła Kastuś 18
33. Čorny Kuźma 18
34. Hlobus Adam 17
35. Kaleśnik Uładzimier 17
36. Kałubovič Aŭhien 17
37. Tkačoŭ Michaś 17
38. Citoŭ Anatol 17
39. Doŭnar-Zapolski Mitrafan 16
40. Kipiel Vitaŭt 16
41. Krapiva Kandrat 15
42. Maldzis Adam 15
43. Šamiakin Ivan 15
44. Adamovič Słavamir 14
45. Dalidovič Hienrych 14
46. Kasiak 14
47. Mryj Andrej 14
48. Stankievič Jan 14
49. Tank Maksim 14
50. Ćvikievič Alaksandar 14
51. Abdzirałovič Ihnat 13
52. Duboŭka Uładzimier 13
53. Žyłka Uładzimier 13
54. Łyńkoŭ Michaś 13
55. Stankievič Adam 13
56. Siamaška Jaŭhien 13
57. Paźniak Zianon 13
58. Viadźmak Łysahorski 12
59. Najdziuk 12
60. Ułaščyk Mikoła 12
61. Adamčyk Viačasłaŭ 11
62. Losik Jazep 11
63. Stralcoŭ Michaś 11
64. Siadnioŭ Masiej 11
65. Biadula Źmitrok 10
66. Hrachoŭski Siarhiej 10
67. Karski Jaŭchim 10
68. Ipatava Volha 9
69. Łojka Aleh 9
70. Kalinoŭski Kastuś 8
71. Łukašuk Alaksandar 8
72. Łuckievič Anton 8
73. Janovič Sakrat 8
74. Butramiejeŭ Uładzimier 7
75. Karpiuk Alaksiej 7
76. Niekraševič i Bajkoŭ 7
77. Pančanka Pimien 7
78. Ramaniuk Michaś 7
79. Sałaviej Aleś 7
80. Sačanka Barys 7
81. Ščakacichin Mikoła 7
82. Jucho Jazep 7
83. Jadvihin Š. 7
84. Bujło Kanstancyja 6
85. Hajduk Mikoła 6
86. Zarecki Michaś 6
87. Kisialoŭ Hienadź 6
88. Ptašnikaŭ Ivan 6
89. Sys Anatol 6
90. Aleksandrovič Ściapan 5
91. Zaprudnik Jan 5
92. Kahaniec Karuś 5
93. Łyč Leanid 5
94. Rubanaŭ Uładzisłaŭ 5
95. Siomucha Vasil 5
96. Sokałaŭ-Vojuš Siaržuk 5
97. Jankoŭski Fiodar 5

Jašče adna zaŭvaha dla sp. Kastusia Bałachoŭskaha z Marjinaj Horki, jaki pytaŭsia pra 100 najlepšych knih suśvietnaj klasyki. Nahadaju, što ŭłasna z takoj publikacyi i naradziłasia ideja biełaruskaha rejtynhu. A było heta ŭ 1996 hodzie, u "Našaj Nivie" za 24 červienia (№ 15 (53)), dzie my nadrukavali Śpis najlepšych knih śvietu XX st. pavodle apytańnia supracoŭnikaŭ Ńju-Jorskaj publičnaj biblijateki. Tam, praŭda, nia sto knih było, a našmat bolej.

Kryt.

CD, čytaj!

Časopis "Studenckaja Dumka", numary 7-10 za 1999 hod.

Hadoŭ dziesiać tamu maleńkamu chłopčyku Tolu, jaki prahnuŭ darvacca da parastkaŭ biełaruskaha adradžeńnia, prynieśli drukavanuju na žaŭtlavaj papiery taniutkuju “časapiś” “Studenckaja Dumka”, jakuju vydavaŭ niechta sp.Hurkoŭ. Razam sa “svabodaŭskim” “Havaryŭ Jazep Barejka”, jakoje hučała z membranaŭ staroha dziedaŭskaha samapalnaha pryjmača, vydańnie, badaj, i stałasia tym, što vyznačyła hramadzianskuju pazycyju dy śvietapohlad jašče daloka nie studenta Prasałoviča.

Prajšoŭ čas, “inžynery lesu” z BDzTU niedzie zhubili estafetnuju pałačku stvareńnia “Studenckaje Dumki”, ale nieŭzabavie jana źjaviłasia znoŭ, akryleła, pierajšła na lehalnuju asnovu (ź nieviadomaj stupieńniu pierajmalnaści), vybiłasia na narmalnuju papieru, a ad sioleta ŭžo my majem “SD” kalarovuju. Vydańnie nia źnikła ź biełaruskaje infarmacyjnaje prastory, niahledziačy na byccam pieražytuju letaś hłybokuju tvorčuju kryzu ŭ kalektyvie.

Da źmiestu. Mała što zastałosia ad leshasfakaŭskaje vydavanki ŭ kampazycyi, dyzajnie, składzie aŭtaraŭ, ale sutnaść taja samaja: “Studenckaja Dumka” -- hetym razam prosta “štomiesiačnaje vydańnie” -- skiravanaja vyklučna na studentaŭ, pryčym zbolšaha zaryjentavanych u biełaruskim “raskładzie”.

Tematyku časopisa nielha nazvać vuzkaj, choć usie artykuły tak ci niejak źviazanyja z žyćciom dy zacikaŭleńniami hryzunoŭ kamienia akademičnaje navuki. Šmat miesca pryśviačajecca zaŭsiodnym sacyjalnym prablemam studentaŭ, adnak brakuje pry hetym šlachoŭ zmahańnia za svaje pravy. Aŭtary “CD” z zadavalnieńniem raspaviaduć vam pra toje, jak jany vučylisia ŭ Łatvii ci haściavali ŭ svaich praskich, varšaŭskich, vilenskich dy ci mała jakich jašče siabroŭ Zadzinočańnia Biełaruskich Studentaŭ, raskidanych pa ŭsim biełym śviecie. Mahčyma, hetak ZBS namahajecca pašyryć koła svaich sympatyzantaŭ, zavabić ich pryhožymi cackami ŭ zamiežnaj abhortcy. Ale ci varta pakidać časopis na ŭzroŭni orhanu adnoj arhanizacyi, kali jość całkam vidavočnaja perspektyva zaniaćcia zusim volnaje nišy prafesijnaha vydańnia dla moładzi?

U astatnim časopis cikavy dy niepaŭtorny: nu, dzie jašče pa-biełarusku student dastanie infarmacyi pra toje, jak pravilna naciahvać kandom, pryčym finalnaj frazaj idzie “Vašaje zdaroŭje ŭ vašych rukach. Bieražycie adzin adnaho. Bieražycie svajo kachańnie!” Cnatlavyja biełaruskija studentački, musić, mlejuć ad takoje nieprychavanaje mužčynskaje samazakachanaści nie zusim mačysckaha ZBSu. Z apošnich artykułaŭ možna adznačyć zaciemku sp.Muchina pra anarchistaŭ dy jahonaje ž interviju z kontrakulturnym Lolikam Uškinym, Hardzijenkaŭ “Kalandar” i seryju “Millenium”, u jakoj, praŭda, kožny z aŭtaraŭ aperuje adnymi j tymi ž faktami. Nie zastanucca pa-za ŭvahaj čytačoŭ artykuły, pryśviečanyja muzycy, sportu, vandroŭkam.

Adnak, nie zvažajučy na dosyć šyroki tematyčny spektar matarjałaŭ, jany ŭsie abmiežavanyja kanceptualna: addajecca pieravaha apisańniu svaich uražańniaŭ dy tłumačeńniam toje ci inšaje źjavy, “Studenckaja dumka” hublaje ci, chutčej, nie znachodzić novaje čytackaje aŭdytoryi. Chočacca vieryć, što peŭnaja stupień hrafamanstva, u jakim možna abhruntavana abvinavacić i aŭtara hetaje recenzii, budzie charakternaja dla “CD” tolki na etapie stanaŭleńnia.

Anatol Prasałovič