U Kazachstanie prachodzić refierendum pa papraŭkach, jakija na 80% mianiajuć Kanstytucyju. Što tam?

U novym prajekcie Kanstytucyja Kazachstana źmianiłasia bolš čym na 80% — papraŭki zakranajuć 77 artykułaŭ. Prezident krainy Kasym-Žamart Takajeŭ śćviardžaŭ, što źmieny nakiravanyja na toje, kab kraina pierajšła ad «supierprezidenckaj» formy kiravańnia da prezidenckaj respubliki z «aŭtarytetnym, upłyvovym parłamientam».

Adnak pa sutnaści hetyja papraŭki ŭzmacniajuć mienavita prezidenckuju ŭładu.

Pavodle prajekta, parłamient stanie adnapałatnym i budzie pierajmienavany ŭ Kurułtaj, a paŭnamoctvy deputataŭ značna skarociacca.

U pryvatnaści, parłamient pazbaŭlajecca prava zdymać niedatykalnaść z hienieralnaha prakurora, staršyni Viarchoŭnaha suda i ŭpaŭnavažanaha pa pravach čałavieka. Akramia taho, u novaj redakcyi nie prapisana, što deputaty zaćviardžajuć respublikanski biudžet i ŭnosiać u jaho źmieny.

U prajekcie taksama źmianiajecca farmuloŭka ab statusie ruskaj movy: zamiest słoŭ «na roŭnych» z kazachskaj prapanujecca farmuloŭka «naroŭni». Dziaržaŭnaj movaj pry hetym zastajecca kazachskaja.

Refierendum adbudziecca, kali ŭ hałasavańni prymie ŭdzieł bolš za pałovu hramadzian, jakija majuć prava hołasu. Pavodle danych na 1 studzienia 2026 hoda, u Kazachstanie zarehistravana 12 416 759 vybarščykaŭ, heta značyć na ŭčastki pavinny pryjści jak minimum 6,2 miljona čałaviek. Kali Kanstytucyja budzie pryniataja, jana moža ŭstupić u siłu z 1 lipienia 2026 hoda, a ciapierašni parłamient budzie raspuščany.

«Abarona tradycyjnych kaštoŭnaściej»

U novaj redakcyi Kanstytucyi zamacoŭvajecca paniaćcie šlubu jak «dobraachvotnaha sajuza mužčyny i žančyny, jaki padlahaje dziaržaŭnaj rehistracyi». Ułady krainy śćviardžajuć, što padobnyja normy ŭzmacniajuć abaronu pravoŭ žančyn.

Hetaja papraŭka ŭ Kanstytucyju była prapanavanaja na fonie pryniaćcia zakonaprajekta ab zabaronie prapahandy ŁHBT u ŚMI i internecie, jaki byŭ padpisany prezidentam u śniežni 2025 hoda, niahledziačy na pratesty pravaabaroncaŭ.

«Maralnaść hramadstva» ŭ Kanstytucyi

Pravaabaroncy i jurysty krytykavali źmieny ŭ artykuł 20 Kanstytucyi, u jakim zamacavana prava na svabodu słova. Bolš za 800 žurnalistaŭ padpisali zvarot da ŭład z prośbaj nie mianiać hety artykuł.

Novaja redakcyja źmiaščaje nastupnuju farmuloŭku:

«Svaboda słova i svaboda raspaŭsiudžvańnia [infarmacyi] nie pavinny zamachvacca na honar i hodnaść inšych asob, zdaroŭje hramadzian i maralnaść hramadstva, parušać hramadski paradak».

Kiraŭnica jurydyčnaj słužby «Media Qoldau» Hulmira Biržanava adznačyła, što takija katehoryi, jak «maralnaść hramadstva», nie źjaŭlajucca jurydyčnymi i mohuć vykarystoŭvacca dla padaŭleńnia krytyki.

«Zamiežnyja ahienty»

Papraŭki taksama naŭprost zakranajuć niekamiercyjnyja arhanizacyi, jakija atrymlivajuć zamiežnaje finansavańnie.

Pravaabaronca Jaŭhien Žoŭcis adznačyŭ, što patrabavańnie ab «publičnaści» takich arhanizacyj užo rehulujecca Padatkovym kodeksam, i niezrazumieła, navošta heta prapisvać u Kanstytucyi.

Praciŭniki papravak

Z kanca studzienia ŭ Kazachstanie prajšła chvala zatrymańniaŭ praciŭnikaŭ papravak. Byli aštrafavanyja i aryštavanyja aktyvisty i ekanamisty za krytyku reformy i zakliki da bajkotu.

U sacyjalnych sietkach z-za bojazi pieraśledu źjavilisia ezopavy frazy: kazachstancy pišuć, što jany «suprać novaj kansistencyi śmiatany» abo nie padtrymlivajuć «novuju kanstrukcyju ściany».

• 1
• 1
• 3
• 9
• 4
• 2
• 6
• 0