BIBLIJATEKA

 BIBLIJATEKA

NADURYLI!

«Volnyja tancy: novaja alternatyva». Roznyja vykanaŭcy (r) 2000.

Mianie zaintryhavali padzahałoŭkam hetaha albomu. Ja adrazu padumaŭ: niaŭžo niešta praspaŭ? Chadziŭ ža, zdajecca, na mnohija kancerty, hrošy na kvitki traciŭ, a kali j sustrakaŭ niejkuju alternatyvu, dyk tolki ŭ tym sensie, što była toje alternatyva ŭmieńniu ihrać na muzyčnych instrumentach. Zbolšaha. Źmienšaha — albo hrupy ihrali na samadziejnym uzroŭni, albo ŭžo prafesyjna, ale ž pa šablonach dnia minułaha. A tut raptam — maješ: ceły zbornik biełaruskaje rok-alternatyvy. Pajšoŭ ža i na kancert-prezentacyju! Darma: chapiła b taho dysku, kab adčuć — naduryli!

Alternatyva — tłumačyć mnie adpaviedny słoŭnik — heta «nieabchodnaść vybaru pamiž dźviuma mahčymaściami, adna ź jakich vyklučaje druhuju; kožnaja z hetych mahčymaściaŭ».

Pieršaja alternatyva: možna słuchać, a možna i nie. Značyć, sens u naźvie albomu jość. Ci mahčyma słuchać tuju mahčymaść — užo prablema! Bo nie zaŭsiody, tamu što, naprykład, pieśnia «Sam-nasam» hrupy Exist — heta alternatyva ŭłasna pieśni: fatalny śpieŭ, standartnyja ryfy, biasformnaść. Hrupa «Lavony», viadoma, taksama alternatyva, ale «Siabram» 20-hadovaj daŭniny. «Sens» hrupy Happy Face -- vyklučnaja alternatyva formie dy źmiestu, kali tolki mieć na ŭvazie tvor piesiennaha žanru.

Ja dyk spadziavaŭsia, što pačuju sucelna novyja, małaviadomyja, prynamsi, prapanovy z boku sapraŭdy maładych kamandaŭ, pačatkoŭcaŭ ź ichnymi nietradycyjnymi idejami, paradaksalnymi muzyčnymi vyrašeńniami, novaj movaju. Razvodžu rukami... Adno što hrupa Long Play paciešyła nietypovym padychodam da śviatoj klasyki, źmiašaŭšy ŭ hrymučy kaktejl biełaruskuju melodyju z anhielskim hitom ad hrupy The Troggs (a nia Trocks!). Dy ŭsio ž najbolš adčuvalnaja alternatyva tut — nieprafesijnaje vykanańnie. Ujaŭlaje cikavaść i versija viaśnianki ŭ varyjancie Jurja Vydronka, choć i tut ci to aranžavańnie takoje specyjalna nahruvaščanaje, ci to źviadzieńnie zapisu padkačała: časam usie partyi, jak vakalnyja, tak i instrumentalnyja, źlivajucca ŭ adnu vialikuju alternatyvu.

I kali jašče mahčyma razhladać jak alternatyvu adnu z apošnich piesień hrupy Ulis («Čamu?»), dyk jaje ž «Radyjo Svaboda» až dziesiacihadovaj daŭniny nibyta kaža pra toje, što z taho času ničoha bolš novaha ŭ biełaruskim roku prosta nie źjaviłasia.

Ale jość, jość u hetym albomie sapraŭdnaja alternatyva — biełaruskaja hrupa R.F.Braha z Polščy. Tut tabie i forma tvoru, i naležnaje ŭvasableńnie, i čystaje hučańnie, i poŭnaja razam z tym alternatyva samadziejnaści. Razumieju, što takaja alternatyva — daloka nia novaja, dy raduje jana kožny raz, kali ź joju sustrakajeśsia.

U cełym ža, kali da kanca čaplacca da idealahičnaje skiravanaści albomu, mušu adznačyć, što jon daje poŭnuju mahčymaść rabić bolš-mienš raŭnapraŭny vybar pamiž hetym daloka nie biezdakornym meniu i, skažam, televizyjnaj «Premjeraj pieśni». Tam, praŭda, u svaju čarhu, čaściej za ŭsio mahčyma vybirać pamiž prafesijanalizmam i debilizmam. Tut ža dyjahnaz prajaŭlajecca praz našmat mienš letalnyja symptomy. Ale voś što padumałasia.

Ci nie zanadta zamiłavana my hladzim na tvorčaść ułasnych vykanaŭcaŭ z, tak by mović, alternatyŭnych aficyjna adaptavanym muzykantam? Ci nie praźmierna my z dapamohaju presy štučna raździmajem vializnyja puchiry pijetetu vakoł tych rok-kamandaŭ, jakija pa ŭzroŭni jašče nia vyłuzalisia sa škarłupińnia navat nie studenckaj — haražnaj samadziejnaści? Ci nie zališnie my ŭznosim ichnyja tvorčyja zdabytki tolki za toje, što ich nie zaprašajuć na kancerty ŭ vialikija zali i nie puskajuć na BT, zabyvajučysia pry hetym, što sapraŭdnaja alternatyva — alternativa vulgaris, tak skazat', — heta pierš za ŭsio cichaje žadańnie vykazacca z boku pryrodnaha talentu, a zusim nie imknieńnie być niepadobnym da inšych za košt ułasnaha ŭmieńnia i naahuł razumieńnia taho, čym ty zajmajeśsia?

Bo sapraŭdnaja alternatyva siońniašniaj biełaruskaj estradzie — heta pryncypova inšaje mastackaje myśleńnie plus, prabačcie, prafesijanalizm. Miarkujučy z hetaha albomu, apošniaha ŭ biełaruskaj rok-muzycy ŭsiaho tolki krychu bolš za pieršaje.

Mahčyma, varta pradoŭžyć tuju seryju albomam pad nazvaju «Volnyja tancy: pasłuchaj uvažliva čužoje»...

Alternatyŭny SŁUCHAČ

Śviedčańnie viery

Niachaj śviedčańnie ich viery nie zabudziecca. Los katalickaha Kaściołu ŭ Biełarusi ŭ 1917—1953 h. Niepakalanuŭ, 2000.

Raniej staronki relihijnaj historyi Biełarusi XX st. usprymalisia jak sučasnaść, a nie jak minuŭščyna. Ciapier jany ad nas addalajucca, i my pačynajem čytać historyju. Užo vyjšli knihi «Kanfesii na Biełarusi», «Biełaruskija relihijnyja dziejačy» Jurja Harbinskaha. Ciapier — kniha «Niachaj śviedčańnie ich viery nie zabudziecca», apracavanaja Łarysaj Mi-chajlik.

Nazvaj dla knihi pasłužyli krychu pierafrazavanyja słovy Jana Paŭła II pra pakutnikaŭ za vieru XX st.: «Śviedčańniem praŭdy Chryścijanskaj lubovi, — zaŭsiody vyraznym, a siońnia asabliva pierakanaŭčym, — jość pamiać pra mučanikaŭ. Niachaj nikoli nia budzie zabyta śviedčańnie ich viery. Jany nieśli Evanhielle, addajučy svajo žyćcio dziela Lubovi» (Incarnationis Mysterium, nr 13).

Kniha, što raspaviadaje pra katalickich śviataroŭ, zakońnikaŭ i zakońnic, paŭstała dziakujučy pracy Kamisii ŭ spravach Novych Mučanikaŭ, što znachodzicca ŭ Horadni. Siabry Kamisii ŭ 1998 h. raspačali zbor infarmacyi pra pieraśled Kaściołu ŭ Biełarusi, najpierš u 1917—1953 h.

Krynicaj infarmacyi stali relacyi parafijanaŭ, probaščaŭ, a taksama śviedkaŭ tych padziejaŭ, pracy polskich i biełaruskich historykaŭ.

Viadoma, što ahułam u Savieckim Sajuzie ŭ 1918—1939 h. represavali kala 470 śviataroŭ. Što da Savieckaj Biełarusi, dyk viadomyja 44 asoby, što adnosiacca da Mahiloŭskaj arcydyjacezii, i 9 asobaŭ ź Mienskaj dyjacezii, jakija zahinuli ŭ 20—30-ch u savieckaj karnaj systemie.

Pieršym publičnym pracesam staŭ sud u Miensku ŭ traŭni 1922 h. Ksiandzam Michału Tamašeŭskamu, Adamu Lisoŭskamu i Janu Vasileŭskamu i niekalkim śvieckim viernikam było vystaŭlenaje palityčnaje abvinavačańnie, ale padstavaj dla aryštu i sudovaha pracesu staŭ ichny pratest suprać kanfiskacyi kaściolnych kaštoŭnaściaŭ.

Najbolš pašyranym prysudam dla ksiandzoŭ stała vysyłka ŭ kanclahiery Poŭnačy, Sibiru. Na Sałaŭkach, na vostravie Anzier, byŭ stvorany navat admysłovy lahier dla katalickaha i pravasłaŭnaha duchavienstva. Śviatary na hetym vostravie byli specyjalna izalavanyja ad astatnich viaźniaŭ, kab nie viali «duchovaj prapahandy». U 1932 h. NKVD «vyjaviła» tut antysavieckuju hrupoŭku z 32 katalickich śviataroŭ, jakija mielisia pravodzić antysavieckuju ahitacyju, patajemna vykonvać relihijnyja abrady i pravodzić špijonskija akcyi.

Aryštoŭvali ksiandzoŭ u Biełarusi i ŭ słavutaj spravie Pol-skaj arhanizacyi vajskovaj. Tut užo ŭ paraŭnańni z papiarednimi pracesami byli bolš surovyja prysudy. Niekalki śviataroŭ rasstralali.

Najbolšuju ŭvahu pryciahvaje raździeł «Druhaja suśvietnaja vajna — čas masavaha pieraśledu». Ksiandzy padvierhlisia pieršym represijam adrazu paśla 17 vieraśnia 1939 h.

Pad čas śpiešnaj evakuacyi ŭ červieni 1941 h. najbolš niebiaśpiečnyja viaźni byli źniščanyja balšavickimi orhanami. Łarysa Michajlik padaje kolkaść zahinułych śviataroŭ u červieni 1941 h. tolki pa Vilenskaj archidyjacezii: nia mienš za 11 čałaviek.

Novym etapam kryžovaha šlachu stała niamieckaja akupacyja. Tak, tolki ŭ kanclahiery Bieraźviečča, što pad Hłybokim, siarod 27 tys. zabitych (biełarusaŭ, rasiejcaŭ, palakaŭ, italjancaŭ) było źniščana kala vaśmi katalickich ksiandzoŭ.

Relihijnyja śviatary musiać być pa-za palitykaj, ale nie pa-za žyćciom. Tak, u śniežni 1941 h. u Miensku pad čas źjezdu nastaŭnikaŭ byli aryštavanyja i ŭ chutkaści zakatavanyja ajcy Stanisłaŭ Hlakoŭski i Dzianis Malec. Pavodle adnych źviestak, jany adkryta asudzili antykatalickija vykazvańni Vilhielma Kube, što vystupaŭ na źjeździe. Pavodle druhich źviestak, jany admovilisia vitać niamieckuju administracyju fašystoŭskim uskidam ruki.

Najbolš viadomy ŭčynak ksiandzoŭ z Rosicy (la Drysy) Jurja Kašyry i Antonija Laščeviča. Ksiandzy byli papiaredžanyja pra majučuju adbycca karnuju akcyju, ale admovilisia pakidać viernikaŭ i razam ź imi byli spalenyja ŭ viaskovaj chacie ŭ Rosicy.

Takaja ž śmierć napatkała 11 siaścior-nazarecianak z Navahradku ŭ žniŭni 1943 h. Jany prapanavali abmianiać svajo žyćcio na žyćci miascovych žycharoŭ: «Moj Boža, kali patrebna achviara žyćcia, niachaj lepš nas rasstralajuć, čym tych, chto maje siemji — my navat molimsia za heta».

Paśla 1944 h. represii padchapiła ŭžo savieckaja ŭłada. Tak, tahačasny pružanski ksiondz Kazimir Śviontek atrymaŭ 10 hadoŭ źniavoleńnia jak praciah papiaredniaha źniavoleńnia ŭ 1939—1941 h.

U 1944—1953 h. ksiandzoŭ vysyłali ŭ Sibir, Kazachstan, prymusova vysialali ŭ Polšču. Łarysa Michajlik padaje nastupnuju ličbu: u 1946 h. u Biełarusi pracavali 225 śviataroŭ, a ŭ 1950 h. u siłu roznych pryčynaŭ — 111 śviataroŭ.

Druhuju častku knihi składaje pieralik ksiandzoŭ i zakońnikaŭ z čatyroch tahačasnych biełaruskich dyjacezijaŭ (Mienskaj, Mahiloŭskaj, Pinskaj, Vilenskaj). Pa kožnaj persanalii (a ich kala 240) pryvodziacca karotkija bijahrafičnyja źviestki, hałoŭnaje miesca tut zajmaje karacieńki raspovied pra ich śmierć. Drukujucca taksama kaštoŭnyja zdymki śviataroŭ.

A. H.