Aleś Arkuš.  Paezija numar adzin

Aleś Arkuš

 Paezija numar adzin

Kolišniaja stalica savieckaj Ukrainy Charkaŭ vyhladaje bolš pampezna, čym Miensk

Najbolšaja ŭ śviecie płošča; vieličnyja, jak ehipieckija piramidy, byłyja ŭradavyja budynki; bronzavy Taras Šaŭčenka; Operny teatar – amal jak naš Pałac Respubliki. Tut i ludziej žyvie bolej, čym u Miensku, i metro maje čatyry linii. Adnak što chavajecca za pampeznaściu? U Charkavie siońnia vychodzić tolki adna maleńkaja ŭkrainskamoŭnaja hazetka, navat dźviuchmoŭnych niama. Kasetaŭ i CD z ukrainskaj muzykaj nie vidać u šapikach. Na vulicy dziaržaŭnaj movy praktyčna nie čuvać. Hetkija ž, jak u Miensku, prablemy z nacyjanalnaj škołaj.

Zatoje ŭ Charkavie štohod adbyvajucca litaraturnyja, muzyčnyja j teatralnyja festy. Hienerataram charkaŭskaha litaraturnaha žyćcia źjaŭlajecca paet, namieśnik staršyni Asacyjacyi ŭkrainskich piśmieńnikaŭ (nia błytać z Sajuzam piśmieńnikaŭ) Siarhiej Žadan. Sioletni fest mieŭ nazvu “Paezija numar adzin” i prachodziŭ u miežach Charkaŭskaha mižnarodnaha knižnaha kirmašu “Śviet knihi – 2001” u budynku Opernaha teatru. Byli zaprošanyja paety j rok-muzyki z Ukrainy, Rasiei, Biełarusi i Litvy. Litoŭcy nie pryjechali. U skład biełaruskaj delehacyi ŭvajšli Słavamir Adamovič, Andrej Chadanovič i rok-hurt “Zet”.

TVŁ ustalavała suviazi z Charkavym jašče ŭ 1994 h. Tvory “teveełaŭcaŭ” peryjadyčna drukavalisia ŭ charkaŭskim časopisie “Ukrajinśkij Zasiv”. Redaktar peryjodyka Ihar Bondar-Tereščanka i Siarhiej Žadan u svoj čas pryjaždžali ŭ Połacak na teveełaŭskuju litaraturnuju kanferencyju.

Pieršy dzień festyvalu byŭ litaraturny. U presavym centry knižnaha kirmašu adbylisia prezentacyi antalohii sučasnaj ukrainskaj paezii “Protiznačieńnia” (ukrainskaj i niamieckaj movami) i maskoŭskaj paetyčnaj antalohii “Vriemia “Č”: stichi o Čiečnie i nie tolko”. Paśla na płoščy pierad Opernym udzielniki festu čytali svaje vieršy. Biełarusaŭ vitali ciopła. Potym u Litaraturnym muzei adbyłasia paetyčna-muzyčnaja viečaryna. Biełarusy vystupali apošnimi. Ja navat prytamiŭsia čakać svajho vystupu.

Druhi dzień festyvalu byŭ muzyčny. Spačatku rok-kancert adhrukataŭ u małoj zali Opery. Uviečary śviata praciahvałasia ŭ maładziovym klubie “Živit”. “Zetaŭcy” krychu ŭzbadzioryli charkaŭskuju kanservatorskuju muzyčnuju tusoŭku. Ichnaja muzyka, z łacinaamerykanska-irlandzkimi aluzijami, hučała va Ŭkrainie nadzionna, amal kańjunkturna.

Hetym ža dniom Charkaŭ naviedaŭ Leanid Kučma. Prezydent vyrašyŭ asabista pavinšavać tutejšaha japiskapa RPC z 70-hodździem. Jubilejnaja ŭračystaść taksama ładziłasia ŭ Opernym. Niečakany vizyt Kučmy skaraciŭ pracu knižnaha kirmašu amal na try hadziny. Knihavydaŭcam zahadali terminova vyzvalić pamiaškańnie. Na viečarovym rok-kancercie dziasiatki ahitataraŭ razdavali antykučmaŭskija hazetki.

Śviatłana Aleška, mastackaja kiraŭnička teatru “Arabeski”, adnaho z suzasnavalnikaŭ festyvalu, dva dni vadziła mianie pa miaścinach, źviazanych ź Mikołam Chvylavym (1893—1933), jaki, jak vyjaviłasia, byŭ nia tolki klasykam ukrainskaj litaratury, ale j palitolaham. Sutnaść jahonaj teoryi — “chvylavizmu” — u tym, što Ŭkraina, kab stać vialikaj dziaržavaj, pavinna prajści kapitalistyčny peryjad raźvićcia paskoranymi tempami. Chvylavy raspracavaŭ teoryju baraćby dźviuch kulturaŭ – ukrainskaj i rasiejskaj, pry jakoj ukrainskaja aryjentujecca na Zachad, prapanavaŭ stvaryć “adziny nacyjanalny front”. Paśla taho jak numar časopisu “Vaplite” z druhoj častkaj jahonaha ramanu “Valdšnepy” byŭ kanfiskavany NKVD i źniščany, u 1933 h. Chvylavy zastreliŭsia. A teatar “Arabeski” nazvany pavodle nazvy adnaho z apaviadańniaŭ charkaŭskaha klasyka.

Mohiłki, na jakich pachavali piśmieńnika, za savieckim časam zrujnavali. Niadaŭna mahiłu adnavili, praŭda ŭmoŭna, bo dakładna vyznačyć miesca jahonaha pachavańnia niemahčyma. Siońnia va Ŭkrainie tvorčaść Chvylavoha vyvučajuć u škole. U dapamožniku, u pradmovie da jahonych tvoraŭ, napisana: “Moža, ty – budučy mastak i napišaš nam partret “svajho Chvylavoha”. Moža, ty stvoryš scenar filmu pra hetaje poŭnaje śmiełaha paryvańnia žyćcio? Moža, sam stanieš piśmieńnikam? Va ŭsiakim razie, nie zastavajsia niezacikaŭlenym”. Tak stvarajecca nacyja. A ŭ nas Łarysu Hienijuš vydzirajuć z školnaj prahramy.

Admysłova da festu byŭ vydadzieny zbornik vieršaŭ jahonych udzielnikaŭ u pierakładach uva ŭkrainskuju movu. Zbornik pačynajecca ńju-jorskim vieršam Adamoviča pra nastalhiju pa Biełarusi.