Śviatłana Kurs. Śmiełyja paasobku, aściarožnyja razam

 Śmiełyja paasobku, aściarožnyja razam

Biełaruski PEN-centar byŭ stvorany ŭ 1989 h. jak niepalityčnaja hramadzkaja arhanizacyja. U traŭni 1990 h. jon uvajšoŭ u Mižnarodny PEN-klub.

U 1994 h. PEN-centar ustanaviŭ dźvie štohadovyja litaraturnyja premii — imia Alesia Adamoviča j imia Franciška Bahuševiča. Pieršaja ŭručajecca štohod 3 vieraśnia za lepšyja publicystyčnyja tvory j maje vyhlad medala, dyplomu i hrašovaj sumy. Z 1996 h. laŭreatami premii stali Siarhiej Piatroŭski, Ryhor Baradulin, Vital Taras, Alaksandar Stupnikaŭ, Ludmiła Chiejderava, Ihar Hiermiančuk, Barys Chamajda, Hierman Kiryłaŭ, Žanna Litvina, Siarhiej Dubaviec, Michaś Skobła, Siarhiej Šupa. Premija imia Bahuševiča ŭručajecca štohod 22 sakavika za vydatnuju histaryčnuju prozu. Jaje laŭreatami stali z 1996 h. Kastuś Akuła, Uładzimier Arłoŭ, Hienadź Sahanovič, Lavon Barščeŭski, Michaś Čarniaŭski, Alaksandar Łukašuk, Vasil Siomucha, Ivan Savierčanka, Taciana Proćka, Ała Sakałoŭskaja, Viačka Cieleš, Aleś Bieły.

U PEN-centar uvachodziać 54 biełaruskija piśmieńniki. Siarod ich — Vasil Bykaŭ, Ryhor Baradulin, Śviatłana Aleksijevič, Uładzimier Arłoŭ, Michaś Tyčyna, Valancin Taras, Karłas Šerman i inš. PEN-centar abaraniaje aŭtarskija pravy, dapamahaje pry zaklučeńni damovaŭ, u t.ł. z zamiežnymi vydaŭcami, biare ŭdzieł u Mižnarodnaj prahramie ŭzajemnych mastackich pierakładaŭ z metaj stvareńnia biblijateki sučasnaj suśvietnaj litaratury. Adnym sa svaich abaviazkaŭ Biełaruski PEN-centar ličyć abaronu hramadzianskich, ekanamičnych i kulturnych pravoŭ piśmieńnikaŭ i žurnalistaŭ.

Adnak u vačoch biełaruskaha hramadztva PEN-centar nia staŭsia sapraŭdy ŭpłyvovaj arhanizacyjaj. Kožny piśmieńnik paasobku nibyta j maje maralny aŭtarytet, ale jany nie sumujucca ŭ supolny aŭtarytet BPC.

Mahčyma, heta možna patłumačyć pasiŭnaściu PEN-centru da hramadzkich spravaŭ. Miž tym, u hramadztvie ŭstalavałasia atmasfera chamstva j vulharnaści, jakuju nasadžajuć ludzi, što musili b nieści kulturu ŭ masy — pracaŭniki televizii, radyjo, dziaržaŭnych vydańniaŭ. Źbivajuć tvorcaŭ — Artura Volskaha, Jurja Chaščavackaha, Paŭluka Kanavalčyka, Słavamira Adamoviča, muzykaŭ z NRM (Lavon Volski z-za svaje viadomaści nie ryzykuje siadzieć u kaviarniach u centry horadu). Mienski bard Uładzimier Bobrykaŭ paśla vykanańnia svajoj “Łukinijady” byŭ źbity la hrymiorki i miesiac prabyŭ u reanimacyi. I nichto nie šukaŭ vykanaŭcaŭ.

Siońnia adbudziecca arhanizacyjny schod Biełaruskaha PEN-centru, na jakim majuć pieraabrać vice-prezydenta arhanizacyi. Prezydentam źjaŭlajecca Vasil Bykaŭ, ale jon na emihracyi, tamu faktyčna ad vice-prezydenta zaležyć palityka PEN-klubu. Na hetaj pasadzie 12 hod prapracavaŭ Karłas Šerman, jaki apošnim časam ciažka chvareje. “Nie nadavajcie takoha značeńnia zvyčajnamu arhanizacyjnamu schodu, — prosić jon. — My prosta źbirajemsia pieraabrać vice-prezydenta PEN-centru. Ja chvory i nie mahu bolš nieści takija nahruzki. Rada PEN-centru rekamenduje Adama Maldzisa. PEN-centar budzie pracavać, bo našyja mety niaźmiennyja i nia tak užo zaležać ad persanalijaŭ”.

Adam Maldzis faktyčna prystupiŭ užo da pracy ŭ jakaści vice-prezydenta. U Skarynaŭskim centry jaho vycieśnili z pasady kiraŭnika na karyść, kali vieryć nieaficyjnaj infarmacyi, “bolš elastyčnaj asoby”. Rada PEN-klubu, pierš čym vyłučyć Maldzisa, razhladała kandydaturu Ŭładzimiera Arłova. Dla maładziejšych siabraŭ PEN-centru heta byŭ vielmi žadany kandydat, adnak staryja zubry vyrašyli, što Arłoŭ — čałaviek svabodnych časoŭ, a na čas nienarmalnaj dziaržaŭnaj palityki ŭ sfery kultury treba šukać bolš kampramisnuju fihuru, jakaja maje kantakty i ź dziaržaŭnymi orhanami, i ź biełarusami zamiežža.

Adam Maldzis skazaŭ, što siabry Rady damovilisia nie davać nijakich interviju, pakul schod nia skončycca. Žurnalisty na schod dapuskacca nia buduć. Paśla schodu adbudziecca ŭručeńnie premii imia Adamoviča j kruhły stoł, pryśviečany ŭhodkam piśmieńnika. Tady možna budzie j atrymać infarmacyju. U.Arłoŭ ličyć, što “ŭ biełaruskaha PEN-centru značna bolš prablemaŭ u sensie zabieśpiačeńnia svabody tvorčaści ŭ Biełarusi. Ułada paziraje skosa, byli składanaści ź pierarehistracyjaj. Heta zvužvaje mahčymaści dla pracy PEN-centru. U budučyni my, da prykładu, źbirajemsia zrealizavać našyja plany pra časopis biełaruskaha PENu i vydańnie biblijateki jahonych siabroŭ”. Z Sajuzam piśmieńnikaŭ, pa jahonych słovach, PEN-centar nijakich supiarečnaściaŭ nia maje: “Mnohija siabry SP źjaŭlajucca adnačasna j siabrami PENu. Heta narmalna — mieć niekalki piśmieńnickich asacyjacyjaŭ. Praŭda, u niekatorych starych piśmieńnikaŭ isnujuć reliktavyja ŭjaŭleńni pra PEN-centar. Tak, niadaŭna, na źjeździe Sajuzu piśmieńnikaŭ adzin ź ich patrabavaŭ pazbavić siabroŭ PEN-centru prava vyrašalnaha hołasu”.

Adkrytymi zastajucca pytańni, ci zdolny BPC stacca arhanizacyjaj, jakaja zabiaśpiečyć kulturny praces zaŭtra, jakoje miesca Centar budzie zajmać u biełaruskim hramadztvie, u tym liku adnosna SP, jakuju rolu budzie hrać u vydavieckich prajektach i ŭ losach piśmieńnikaŭ va ŭmovach nieadekvatnaje dziaržaŭnaje kulturnaje palityki. A rola hetaja moža być vyklučnaju.

Śviatłana Kurs

PEN u virtualnaj prastory

PEN-centraŭski sajt (www.pen.unibel.by) maje pryjemny vyhlad pad retra, piasočny koler, pracuje aperatyŭna, ale biednavaty na infarmacyju. Naviny nie abnaŭlalisia z 25 traŭnia. Forumu niama, niama z kim i litaraturu abmierkavać. Ni na vodnym ź viadomych tematyčnych litaraturnych i kulturnych sajtaŭ ja nie znajšła spasyłki na PENaŭski sajt. A na dobry ład mienavita PEN jak sučasnaja piśmieńnickaja arhanizacyja musić aktyŭna pracavać u Siecivie, mieć sietkavuju biblijateku, sajt, forum, inśpiravać źjaŭleńnie biełaruskaj “sieciratury” j h.d. Nakłady biełaruskich papiarovych vydańniaŭ małyja i tamu vysokazatratnyja. Mnohija aŭtary nia mohuć dazvolić sabie vydać knihu. A voś u Siecivie jaje možna źmiaścić za kapiejki. Nabraŭ, adskanavaŭ, źmiaściŭ, prareklamavaŭ — i takim čynam dajšoŭ da čytača.

Hetak, darečy, robić Lavon Vaško, piśmieńnik z Mastoŭ. Rassyłaje pa pošcie “alaktronnuju viedamku “Duchachram” i zamańvaje na svaju staronku.