Listy ŭ redakcyju

Listy ŭ redakcyju

Ja maju himn

Pytańnie biełaruskaha himnu, aktualizavanaje apošnim časam, niaprostaje. Zahadzia možna ŭpeŭniena ćvierdzić, što da novaha himnu, jaki b jon ni byŭ, znojdziecca bahata pretenzijaŭ.

Dla adnych nia budzie inšaha varyjantu, aproč himnu “druhoj śviežyni” (hetak, jak rasiejcy stvaryli sabie himn “treciaj śviežyni”). Druhim patrebny tolki “My vyjdziem ščylnymi radami...” Trecija apantana zmahaćmucca za “Palanez” Ahinskaha (jon ža – “Raźvitańnie z Radzimaj”). Čaćviertyja naahuł napisali svoj, novy varyjant himnu... Ale navošta takoje zaciataje zmahańnie? Himn, jak i inšaja dziaržaŭnaja symbolika – hierb i ściah, jość niečym histaryčna ŭkarenienym, “aprabavanym”. Himn maje takuju ž značnaść, jak i inšaja symbolika, – najpierš histaryčnuju. Nichto ž nie admaŭlaje histaryčnaha bieł-čyrvona-biełaha ściahu na padstavie taho, što jość pryhažejšyja spałučeńni koleraŭ! My vybirajem hety ściah nie praź jahonyja estetyčnyja vartaści, a najpierš tamu, što jon histaryčny. Toje samaje i z hierbam “Pahonia” – tamu, što joj 700 hadoŭ. U takim histaryčnym “spabornictvie” varyjant “My vyjdziem ščylnymi radami...” maje biezumoŭnaje pieršynstvo pierad pieśniaju “Mahutny Boža”.

Adnak isnuje tvor, jaki daloka pierasiahaje ŭsie nazvanyja vyšej. Tvor, jaki vykonvaŭsia našymi prodkami mienavita ŭ “himnavaj” jakaści. Heta “Baharodzica”, jakuju śpiavali voi Vialikaha Kniastva pierad bitvaj. Vieličnaje apisańnie takoha momantu – u Karatkievičavym ramanie “Chrystos pryziamliŭsia ŭ Harodni”:

“Usie piešyja, u łatach i kalčuhach, sa zvyčajnymi i dvuchručnymi miačami ŭ rukach, z avalnymi ščytami, u jakich byli ŭpisany šaścikaniečnyja kryžy, u biełych płaščach, jany stajali na bialosaj vapniakovaj ziamli, pad haračym apošnim soncam. Biełyja na biełym.

Uvieś akajom pierad imi varušyŭsia. I tady niechta zaśpiavaŭ staražytnuju “Baharodzicu”. Strasnym i hrubym hołasam:

Pad Tvaju litaść...

Pad Tvaju litaść prypadajem, Baharodzica Dzievo,

Maleńniaŭ našych nie adryń
u žurbie,

A ad bied izbavi nas,

Adzina i čystaja i błahasłavionaja.

Žurbotnyja, prazrystyja hałasy padchapili jaje, panieśli:

Na ćviardyniu Tvaju my ŭpavajem, Baharodzica Dzieva.

Płyŭ nad imi, nad pustaššu strasny charał. Niby na miačach, uźniatych uhoru. Ciahnuŭsia pustkaju doŭhi łancuh.

Napieradzie, mocna adarvaŭšysia, išli vojenačalniki ŭ biełych płaščach.

Jaka imia Tvajo!

Jaka słava tvaja!

U apošniaj mužnaj i bieznadziejnaj tuzie ŭźlatali hałasy. A vočy bačyli, jak vyrvaŭsia napierad słon, strašnaja, niby piekła, žyvaja hara, jak palacieła końnica.

O ŭsiapietaja...

O ŭsiapietaja Maci,

Roždšaja ŭsich śviatych śviaciejšaje Słova.

Siońniašniaje naša pryjemšy prynašenije,

Ad usiakija zbavi napaści ŭsich

I budučyja iźmi muki tabie vapijuščych.

Aliłuja.

Aliłuja!

Aliłuja!!!”

Z “Baharodzicaj” na vusnach išli ŭ boj i Vitaŭtavy pałki ŭ Hrunvaldzkaj siečy... “Baharodzica” – heta naš siaredniaviečny himn, heta našaja poviaź ź Vialikim Kniastvam, z słavaj našych prodkaŭ. “Baharodzica” – heta poklič našaje słavy i ŭspamin pra našuju staražytnaść. Jana – najbolš udały varyjant himnu, kali brać pad uvahu najpierš histaryčny aspekt. Nie biady, što tvor maje vyrazna chryścijanskaje adcieńnie. Pahatoŭ ničoha dziŭnaha ŭ hetym dla tvoru Siaredniaviečča jakraz i niama.

Arkadź Šanski, Miensk

Ad redakcyi: umovy konkursu himnaŭ

Ctali viadomyja ŭmovy konkursu himnaŭ. Dasłać u kamisiju svaje varyjanty himnu možna ad 22 studzienia da 10 sakavika 2002 h. Pakolki konkurs ananimny, u kanvert razam z tekstam albo notami (ci tekstam i notami) układajecca zaklejeny kanvert z układzienymi ŭ siaredzinu jaho kaardynatami aŭtara. Kab potym možna było znajści aŭtara, na abiedźviuch kapertach treba napisać svoj deviz. Naprykład, “Rahnieda” abo “Zubr”. Dasyłać možna tolki adzin varyjant himnu! Adras, na jaki dasyłać: Ministerstva kultury, pr.Mašerava, 11, Miensk. Na kanvercie treba paznačyć “na konkurs” i napisać Vaš deviz.

Staršynia TBM A.Trusaŭ miarkuje, što čym bolš ludziej prapanujuć dla konkursu “Mahutny Boža”, “Pahoniu”, “Nie zahasnuć zorki ŭ niebie” ci “My vyjdziem ščylnymi radami”, tym bolej šancaŭ, što adzin ź ich budzie pryniaty.

Maje vilenskija Kalady

Mnie pašancavała. Sioleta Kalady ja sustrakaŭ u Paŭnočnaj Stalicy: na niekalki śviatočnych dzion haścinna pryniała adna vilenskaja siamja. Ja daŭno maryŭ pachadzić pa vułkach miesta, jakoje pavinna być sapraŭdnaj stalicaj Biełarusi.

Na zdymkach i malunkach Vostraja Brama mnie čamuści nie padabałasia. Chaciełasia niečaha bolš vieličnaha, bolš uračystaha. Ale kali ja ŭbačyŭ jaje na svaje vočy, byŭ paprostu ŭzrušany! Hetaja brama niby viadzie padarožnika z sučacnaha ŭ minułaje. Darma što ciapier jana ŭ centry miesta. Vostraja Brama dahetul vykonvaje svaje niepasrednyja funkcyi. Jana złučaje dva roznyja śviety. Prachodziačy praź jaje, traplaješ z šyrokich vulicaŭ novaj Vilni ŭ labirynty staroha miesta. Na joj znachodzicca śviatynia ŭsich chryścijanaŭ Biełarusi — abraz Maci Božaj Vastrabramskaj. Mienavita nievialičkuju kopiju abraza Božaj Maci, azdobleny burštynam, ja vybraŭ sabie na pamiać siarod šmatlikich pieknych vilenskich suveniraŭ. Špacyrujučy pa vułkach Paŭnočnaj Stalicy, niemahčyma nie zavitać chacia b u adzin kaścioł. Kožny maje niešta asablivaje. Adzin uražvaje lapninaj, druhi – freskami, statujaj Panny Maryi ci žyrandolaj u vyhladzie staroha karabla ź vietraziem. I ŭ kožnym niepaŭtornyja jaśli — kampazycyi na temu Božaha Naradžeńnia. U starym Bernardynskim kaściole, što prylapiŭsia da kaścioła Śviatoj Hanny, čakała niespa-dziavanka. Na ŭvachodzie kala jaślaŭ stajali žyvyja voślik dy aviečka z małymi jahniatami. Takoje mahli zrabić tolki vilenčuki. Usie naviedniki byli ŭ zachapleńni.

Darečy, u Vilni rasiejskaja mova hučyć na vulicach miesta nia mienš, čym letuviskaja. Trochi radziej možna pačuć polskuju movu. A na maju biełaruskuju movu amal usie, da kaho ja źviartaŭsia, sprabavali adkazvać mnie na polskaj, čaściej za ŭsio vielmi kiepskaj, pierachodziačy potym na zvykłuju rasiejskuju. Naahuł vilenskija handlary adkažuć tabie choć na jakoj movie, aby kupiŭ u ich što.

Vilnius musu – Letuva Rusu, što aznačaje: Vilnia naša – Litva rasiejskaja. Tak kazali litoŭcy paśla dałučeńnia svajho kraju da SSSR. Za taki padarunak, jak Vilnia, jany paprostu musili niečym achviarvać, navat svajoj svabodaj, tym bolš što časova.

Paśla viartańnia dachaty padumałasia, što treba pazyčyć u litoŭcaŭ adno słova. Dakładniej, viarnuć va ŭžytak svajo, biełaruskaje. Bažničia – pa-našamu bažnica. I ŭžyvać jaho treba zamiest słoŭ “kaścioł” dy “carkva”.

Jaŭhien Sa-čuk, Pinsk