KAROTKI METRAŽ

KAROTKI METRAŽ

novy film Andreja Kudzinienki

 Partyzanskaja misteryja

Kradziecca ŭzdoŭž płotu partyzan. Kamera ruchajecca razam ź im — spyniajecca, pavaročvajecca, — ale ŭ apošni momant u kadry fiksujecca niešta nie zusim adpaviednaje suvoraj tematycy — na palcach narodnaha mściŭca nadpis “Sierž”. Tak pačynajecca film “Partyzanskaja misteryja”.

Heta niezaležnaja biełaruskaja ihravaja karcina. Dziaržava nia vydatkavała ani kapiejčyny na hety film, režyser Andrej Kudzinienka zdymaŭ jaho na pryvatnyja srodki. Dapamoh hrašyma Alaksandar Debaluk sa studyi “Navihatar”.

Novaje kino zazvyčaj pačynajecca nie ź vielizarnych prajektaŭ, nie z ahromnistych marnatraŭnych pastanovak, a ź idei i jaje dakładnaj realizacyi. Tak było z “novaj chvalaj” u Francyi, dzie pieršyja filmy režysery zdymali za svaje hrošy; tak było z amerykanskimi niezaležnikami, dyj pieršy kinaseans Lumjera rychtavaŭsia nie karparacyjaj. Mienavita ideja, jakaja adpaviadaje miescu j času svajho naradžeńnia i vykarystoŭvaje tyja srodki, jakija jość, źjaŭlajecca zarukaj naradžeńnia sapraŭdnaha biełaruskaha kino.

“Partyzanskaja misteryja” — film biełaruski, u adroźnieńnie ad šmatlikich ORTšnych prajektaŭ i filmaŭ Menachiema Hołana, jakija apošnim časam zdymajucca ŭ Biełarusi i jakija vykarystoŭvajuć krainu ŭ lepšym vypadku jak tannuju i biezabličnuju dekaracyju.

Karcina karotkaja, 26 chvilinaŭ, zroblenaja na ličbavym videa, što spraščaje raspaŭsiud. Film užo maje svaju staronku ŭ Siecivie (http://www.partisanfilm.narod.ru) — nivodnaja inšaja biełaruskaja karcina hetym pakul pachvalicca nia moža.

“Partyzanskaja misteryja” — film kamercyjny. Tak, padčas pakazu filmaŭ Kudzinienki, jaki adbyŭsia 22 lutaha ŭ kinateatry “Pieramoha”, mienavita “Misteryja” vyklikała najbolšy ažyjataž publiki.

Siužet hetaj “ekzystencyjnaj dramy z elementami tryleru” napružany j pravakacyjny. Naiŭnaha viaskovaha chłopca Adama zabiraje ŭ partyzany maciory j udały bajec Štyrkin. Ich vandravańnie ŭ atrad abryvajecca na chutary, dzie jany traplajuć u pastku zhubnych žanočych čaraŭ… Duet Štyrkina j Adama prapisany bliskuča i z humaram. Małady naiŭny Adam (aktor Kupałaŭskaha teatru Alaksandar Maŭčanaŭ), jaki jašče nidzie, akramia svajoj vioski, nia byŭ, hublajecca pad naciskam nachabna teatralnaha Štyrkina (Alaksandar Kołbyšaŭ), jaki ŭsialak pavučaje maładoha bajca (za im — Maskva). Štyrkin vychvalajecca svaimi pryhodami: “Viedaješ, kolki ja bab pieraštyrkaŭ? Sto siemdziesiat dźvie!” (potym hetaja kolkaść pavialičycca da dvuchsot dvanaccaci). Jon demanstruje źniamiełamu Adamu fatakartku svajoj kachanki, łaskavaj i pryhožaj, u jakoj hledačy paznajuć Luboŭ Arłovu, kinazorku 30-ch. Ale j Adam maje svaje pryncypy, jakija pryviaduć da paŭstańnia.

Kamičnyja momanty, raskidanyja ŭ filmie, stvarajuć dadatkovy cytatny słoj, jak u filmie Piatra Łucyka “Ŭskraina”, ale hety słoj nia robicca samadastatkovym, nia škodzić “sapraŭdnaści” padziejaŭ.

Atmasferu naturalnaści stvaraje i aktorskaja ihra (treba adznačyć epizadyčnuju, ale trapnuju rolu ciotki Barbary ŭ vykanańni Lubovi Rumiancavaj), i aperatarskaja praca Paŭła Zubryckaha, i majsterstva mastaka Natalli Navojenki. (Film zdymaŭsia ŭ Muzei biełaruskaj architektury pad Mienskam.)

U filmach Andreja Kudzinienki zaŭsiody spałučajucca roznyja rečaisnaści, ustaloŭvajecca kantakt ź dziŭnym, metafizyčnym, pazasonnym. Tak, u karcinie “Sny V.V.”, jakaja ŭžo paśpieła atrymać dyplom JUNESKA, jak son, jak paralelnaja rečaisnaść pieraasensoŭvajecca tvorčaść Valancina Vinahradava — amal nieviadomaha biełaruskaha režysera, jakoha ŭ svoj čas dakarali za estectva j niesavieckaść.

U filmie “Planeta XX” (jaki pakul jašče nidzie nie demanstravaŭsia) historyja XX stahodździa pakazanaja jak taniec — to pačvarny, to dziŭny j radasny, z šokavym bambardavańniem Biełarusi pad rok-muzyku, za što film źvinavacili ŭ prapahandzie fašyzmu j pacyfizmu adnačasova.

Va ŭsich hetych filmach dotyk da inšaha ažyćciaŭlajecca pierš za ŭsio praź virtuozny mantaž i niečakanaje vykarystańnie huku. Ale toje, što padychodzić u adnym vypadku, moža stać pieraškodaj u druhim. Tak, u filmie “Baran” (pra toje, jak u adnoj vioscy baran štonočy załaziŭ na strachu hladzieć na zorki, niahledziačy na pratesty haspadaroŭ) mistyčnaje vydatna ŭvasoblena hukam i mantažom, ale štodzionnaść u filmie časam vyhladaje chaładnavataj i sterylnaj.

A voś u “Partyzanskaj misteryi” pobytavaść całkam naturalnaja j filmičnaja — i heta adno z najlepšych dasiahnieńniaŭ filmu.

Haspadyniu chutaru Jevu (Śviatłana Zielankova), polku — spakušalnicu Adama, kachajuć, pra jaje havorać, pra jaje marać; ale jaje niama ŭ kadry; my čujem jejny hołas — i heta strymany, ale ŭchvalny hołas žadańnia, u toj čas jak hieroi pakutujuć. Jana źjaŭlajecca, ale nia dziejničaje — jejny tvar jość abjektam čužych pozirkaŭ, i za ŭśmieškaj chavajecca čužaja pažada, jakaja pakul jašče tolki čakaje, nervujecca j irviecca; Jeva ŭžo j nie čałaviek, a tolki nasłajeńnie čužoj śviadomaści. Jana pakazanaja praz Adama, praź jahonyja žadańni, pamknieńni, dziejańni, praź jahony tvar i jahonuju reakcyju, i navat jejnaje abličča, padadziena dazavana, jak bastvo (ci doŭhačakanaje strachoćcie ź filmu žachaŭ); abličča — jak spakuślivaja maska, za jakoj chavajucca čužyja žadańni. Žančyna jak pažadlivaje lusterka pamknieńniaŭ Adama, Štyrkina i hledačoŭ — voś toj šlach, jaki pieratvaraje zvyčajnuju haspadyniu chutaru ŭ mistyčny symbal, žyvuju masku.

Ale symbalizacyi možna dasiahnuć i całkam supraćlehłym metadam: hieroj tut dziejničaje, jak dziejničaje Ściepanida ŭ “Znaku biady”, albo jak małady Belmando ŭ filmie “Na apošnim podychu”.

Adam zakachaŭsia ŭ Jevu. Haźnica lije śviatło na jejny tvar — spadnica ledźvie nie zaharełasia, z-za taho što niazhrabny Adam upuściŭ lampu.

Partyzan-uciakač Michał (aktor Ihar Dzianisaŭ) taksama začaravany Jevaju. Jon pramianiaŭ lasy j bałoty na ciepłyniu žanočaha cieła pobač i, zdajecca, užo fizyčna źniasileny hetaj nienajednaju ciepłynioj.

Adam, jaki prachodzić vyprabavańnie, pavinien zabrać u dezercira zbroju i — hetaha patrabuje Štyrkin — zabić zdradnika.

Film “Partyzanskaja misteryja” razburaje štampy, ale ci jość jon sapraŭdy karcinaj pra Biełaruś 1942 h.? Partyzanskaja tematyka tut — tolki čarhovaje ŭvasableńnie staroha mitu pra adviečnyja vandravańni, pra abrady j rytuały, jakija ŭvieś čas paŭtarajucca na biełaruskaj ziamli. Tema mściŭcaŭ — tolki anturaž. Jość niaskončanaja j niezavieršanaja inicyjacyja, achviaradaŭstva biaz vynikaŭ, misteryja, u jakuju hvałtam zaciahvajucca tutejšyja žychary, niaskončanaja misteryja, bo skončyć jaje aznačaje stać inšym — zabycca svaju chatu, ziamielku, kachanuju žančynu, zabycca na svaju tutejšaść. Štyrkin, zrazumieła, nie Verhilij, jaki vodzić Dante — Adama — pa apramietnaj, ale jon musić pakinuć Adama “tam”.

Na dumku Andreja Kudzinienki, heta film “pra žanočuju pomstu”, pra toje, jak žančyna pomścić vajnie z dapamohaju Erasu. Kamedyja pra Lisystratu naadvarot. Chutaranin Adam vychodzić na hanak. I za jahonaj śpinaj źjaŭlajecca čarhovy małady partyzan, jaki vypraŭlajecca ŭ vandravańnie pad kiraŭnictvam daśviedčanaha bajca. Misteryja zakalcavanaja. Režyser rychtuje jašče niekalki jaje seryjaŭ.

Andrej Rasinski

Słučaj z pacanom

Padziejaj minułaha hodu moža spraviadliva ličycca hran-pry, jaki atrymaŭ na maskoŭskim Festyvali superamatarskaha kino film “Słučaj z pacanom”, źniaty haračym pieradvybarnym letam kinastudyjaj “Navinki-choŭm-videa” (režyser Siarhiej Łaban, aperatar Dźmitry Modul). Amatarskaja kamera, amatarskaja hulnia aktoraŭ — heta toje, da čaho imknucca syści sa svaich vyšyniaŭ superkasavyja profi — Śpiłberhi i fon Tryjery, šukajučy aŭtentyčnaść u śviecie, dzie panuje technalohija kulturnaj vytvorčaści. Šukajučy praŭdu, hałoŭny hieroj “Słučaju” (u vykanańni Ju.Kanavalčyka) praŭdy byccam i nie šukaje. “Na samam dziele sa mnoj v opščem ničevo nie słučyłaś”. Banalna śćviardžać, što “praŭda” — u im samim. Praŭda časoŭ “kanca historyi”. Ničoha nie adbyvajeca. (Bolš radykalna — u amerykanskim “Forest Hampie”: “What happened? Shit happened!”) Hałoŭny hieroj — jak najbolš epizadyčny ŭ śviecie “vialikich hierojaŭ” sučasnaha palityčnaha teatru. U sučasnym “nietradycyjnym” kino padziei čaściakom adbyvajucca na fonie asnoŭnaha dziejańnia, i tady zusim vypadkovaja detal nahružajecca padvojnym i patrojnym sensam, što daje dadatkovy kamičny efekt.

Siarod leta na “mitynhu apazycyi” razdajuć ulotki, vyrablenyja jašče da dnia śviatoha Valancina. Vypadkova niehieraičny “hałoŭny hieroj” ściahnuŭ sa stała apazycyjanera mabilny telefon, jaki, jak nieŭzabavie vyśvietliłasia, moža realna ŭpłyvać na palityčnyja padziei ŭ vialikim śviecie. A vialikim śvietam, pavodle Hieraklita, kiruje dzicia, jakoje prosta zabaŭlajecca, “hulaje ŭ kości”. Takaja metafizyčnaja karcina suśvietu pavinna vyklikać nastroi samyja pesymistyčnyja: dzie kiruje vypadak, tam niama miesca svabodnamu vybaru. Ale ŭ klučavym epizodzie filmu “hieroj” prajaŭlaje svaju prychilnaść da fundamentalnych kaštoŭnaściaŭ, adna ź jakich — siabram nielha zdradžvać, a kadebistaŭ treba bić u mordu. “Hieroj” lubić piva, siabroŭ, svaju Małuju, jon nia budzie miantom i łachom. Palityčny maskarad i reklamnaje pieraapranańnie ŭ “busła”, abiacanki “prezika” padniać zarpłatu da sta dalaraŭ i abiacanki “lidera apazycyi” (rolu jakoha syhraŭ redaktar hazety “Navinki” Paŭluk Kanavalčyk) — usio heta fars, nieviadoma kamu patrebny. Absurdny hieroj niečakana ŭnosić svaju lohiku ŭ naładžany “paradak” niaprostaha mezaljansu ŭłady i apazycyi dy pieratvaraje ŭ absurd lohiku hlabalna demaralizavanaha i karumpavanaha śvietu — “hlabalnaj pałaty №6” “Navinak” — hazety dla zdarovych ludziej.

Źmicier Sierabrakoŭ