Uzbujnieńnie. Čakajecca reforma administracyjna-terytaryjalnaha padziełu krainy

Uzbujnieńnie

Čakajecca reforma administracyjna-terytaryjalnaha padziełu krainy

U Šarkoŭščynie havorać pra abjadnańnie z Hłybokim, u Miadziele — pra padzieł miž susiednimi rajonami, u Słonimie — pra dałučeńnie Zelvienskaha j Dziatłaŭskaha rajonaŭ, praz što novaja terytaryjalnaja adzinka dasiahnie miežaŭ kolišniaha Słonimskaha pavietu... Pieršym etapam reformy stała abjadnańnie ŭ rajonnych centrach har- i rajvykankamaŭ. Dalejšaje ŭzbujnieńnie niepaźbiežnaje, ale jaho čas nieviadomy.

Pavodle słovaŭ Vasila Lebiedzieva, načalnika ŭpraŭleńnia Rady Ministraŭ pa ŭzajemadziejańni z respublikanskimi i miascovymi orhanami ŭłady, “takoje rašeńnie pavinien prymać prezydent. Pakul nijakaj infarmacyi, nijakaha daručeńnia ad prezydenta my nia mieli”.

Były deputat Viarchoŭnaha Savietu CHII sklikańnia Aleh Trusaŭ pryhadvaje, jak u pačatku 90-ch byŭ padrychtavany prajekt administracyjnaha pieradziełu Biełarusi. Jahonymi asnoŭnymi punktami byli likvidacyja vobłaściaŭ, uzbujnieńnie rajonaŭ. Tady bolšaść parlamentu nie padtrymała prajektu. Nastupny raz pytańnie było ŭźniataje padčas pryniaćcia Kanstytucyi ŭ 1994 h. “Vobłaści ledź nia lasnuli, — zhadvaje A.Trusaŭ, — nas padtrymali kiraŭniki rajonaŭ, zacikaŭlenyja ŭ hetym. Ale namenklatura na čale z Kiebičam abłaściej nie zdała, litaralna ŭčapiŭšysia ŭ ich zubami. Jany bajalisia zhubić adładžanuju mašynu kiravańnia krainaj”.

Siońniašnija vobłaści — spadčyna rasiejskich huberniaŭ, jakija ŭtvaralisia z ulikam vajskovych intaresaŭ. Navat centry vobłaściaŭ mieściacca nia ŭ centry, a na ŭskrainie, u adpaviednaści z rasiejskaj vajskovaj metazhodnaściu — kab było lahčej abaraniacca. Trusaŭ peŭny: “Reforma administracyjna-terytaryjalnaha padziełu daść ekanomiju hrošaj. Zamiest siońniašnich 118 rajonaŭ było b idealna ŭvieści 40—50 akruhaŭ abo pavietaŭ. Imi praściej było b kiravać, było b zručniej i ludziam. Ź jakoha niebudź Kreva ci Ašmianaŭ praściej i chutčej dajechać da Miensku, čym da abłasnoha centru — Horadni”.

Pa miery raźvićcia kamunikacyjnych mahčymaściaŭ u XX st. pamier najmienšaha administracyjnaha rajonu niekalki razoŭ pavialičvaŭsia. Žyćcio imknie: čas uzbujnieńnia nadyšoŭ iznoŭ.

Aleh Tačony

U sakaviku 1924 h. adbyłosia pieršaje ŭzbujnieńnie BSSR — jejnaja terytoryja pavialičyłasia bolš čym u 2 razy za košt viernutych RSFSR terytoryj. U lipieni taho samaha hodu terytoryja respubliki była padzielenaja na akruhi, rajony i sielsaviety. Utvoranyja 10 akruh abjadnoŭvali 100 rajonaŭ. Hetyja kruhłyja ličby adpaviadali paślarevalucyjnamu idealizmu.

U śniežni 1926 h. adbyłosia druhoje ŭzbujnieńnie. Praz hod skasavali 4 akruhi, a ichnyja rajony padzialili pamiž inšymi akruhami. U lipieni 1930 h. byli skasavanyja apošnija akruhi, zastaŭsia tolki rajonny padzieł. U 1927—31 h. skasoŭvalisia niekatoryja rajony, ale ŭ 1935-m jany pačali adnaŭlacca. Kala miažy z Polščaj utvarylisia 4 akruhi: Słuckaja, Mazyrskaja, Lepielskaja i Połackaja. 15 studzienia 1938 h. byŭ uviedzieny abłasny padzieł — isnyja 90 rajonaŭ uvajšli ŭ skład 5 vobłaściaŭ: Viciebskaj, Mahiloŭskaj, Homielskaj, Paleskaj i Mienskaj. Akruhi jak administracyjnyja adzinki byli skasavanyja i nienadoŭha adradzilisia tolki ŭ časie niamieckaj akupacyi.

Terytoryja Zachodniaj Biełarusi da 1939 hodu była padzielenaja na 4 vajavodztvy: Biełastockaje, Vilenskaje, Navahradzkaje i Paleskaje. Paviety dzialilisia na hminy. Paśla dałučeńnia da BSSR tut byli ŭtvoranyja 5 vobłaściaŭ: Baranavickaja, Biełastockaja, Bieraściejskaja, Vialejskaja i Pinskaja z 101 rajonam. U vieraśni 1944-ha Biełastockuju vobłaść Stalin addaŭ Polščy. Tady sama ŭ BSSR stvaryli novyja vobłaści: Babrujskuju, Haradzienskuju i Połackuju, a Vialejskuju pieranazvali ŭ Maładačanskuju. 8 studzienia 1954 h. byli skasavanyja Babrujskaja, Baranavickaja, Paleskaja, Pinskaja, Połackaja vobłaści. U 1960-m — Maładačanskaja.

Na praciahu 1956—62 h. u BSSR pravodziłasia ŭzbujnieńnie rajonaŭ: u 1956 h. było skasavana 11 rajonaŭ, u 1957 — 3, 1959 — 14, 1960 — 15, 1961 — 1, u 1962 — 54 rajony. Paśla hetaha ŭ respublicy zastałosia 77 rajonaŭ. U 1965 h. adnavili 23 rajony, u 1966-m — jašče 17. Z 1966 h. u Biełarusi było 117 rajonaŭ. Apošnim, u 1989 h., adnavili Drybinski rajon (likvidavany 19 vieraśnia 1959 h.) dla pierasialeńnia žycharoŭ Krasnapolščyny, što trapiła ŭ zonu radyjacyjnaha zabrudžańnia.

Ciapier u Biełarusi 6 vobłaściaŭ i 118 rajonaŭ, 99 haradoŭ, 110 haradzkich i rabočych pasiołkaŭ. Na rajony padzialajucca ŭsie abłasnyja centry i Babrujsk.