Zahinuć abo zabić

Zahinuć abo zabić

Uletku vyjšła ŭ śviet kniha amerykanskaha historyka Brajena Marka Ryha “Žydoŭskija sałdaty Hitlera” (Bryan Mark Rigg. Hitler's Jewish Soldiers). Jana vyklikała rozhałas. Skandalnaść daśledavańnia — i ŭ naźvie, i ŭ temie, i ŭ ličbach, jakija padaje historyk. Pavodle jahonych źviestak, u vojskach Treciaha rajchu słužyli 150 tys. habrejaŭ.

“Niamiecki ideał”

“Mišlinhie” — tak zvalisia ŭ hitleraŭskaj Niamieččynie dzieci, narodžanyja ad šlubaŭ aryjcaŭ z žydami. Rasavyja zakony 1935 h (h.zv. “Niurnberskija zakony” i imperski zakon ab hramadzianstvie), jakija vydalali “stopracentnych” žydoŭ pa-za jurydyčnaje pole, byli bolš spahadlivymi da miašancaŭ. Tyja, u kaho žydam byŭ tolki adzin z baćkoŭ (mišlinhie pieršaj stupieni) ci adzin z babciaŭ-dziadoŭ (mišlinhie druhoj stupieni), nie ličylisia žydami — jany byli niemcami z “sapsavanaj” kryvioju.

I hetak sama, jak i “čystakroŭnych” niemcaŭ, ich pryzyvali ŭ vermacht, Luftvafe i na flot. Jany hetak sama słužyli i dasłužvalisia da aficerskich, časam navat hieneralskich zvańniaŭ. Sotni mišlinhie atrymali za śmiełaść Žaleznyja kryžy. 20 šarahoŭcaŭ i aficeraŭ žydoŭskaha pachodžańnia byli adznačanyja Rycarskim kryžam — najvyšejšaj vajskovaj uznaharodaj Rajchu. Nacysckaja presa rehularna źmiaščała fatazdymak błakitnavokaha blandyna ŭ kascy z podpisam “Idealny niamiecki sałdat”. Zvali chłopca Verner Holdberh. Jahony baćka byŭ habrej.

Hetyja fakty padajucca fantastykaj, adnak daślednik paćviardžaje ich realnymi dakumentami. Tak, jon raspaviadaje pra 82-hadovaha žychara FRN, jaki słužyŭ padčas vajny kapitanam u vermachcie i tajemna vykonvaŭ judaisckija abrady ŭ vajenna-palavych umovach.

Major vermachtu Robert Borhard zasłužyŭ Rycarski kryž za tankavy praryŭ savieckaha frontu ŭ žniŭni 1941 h. Potym jon trapiŭ u Afrykanski korpus Romela i pad El-Alamejnam brytancy ŭziali jaho ŭ pałon. U 1944 h. jon pryjechaŭ u Anhliju dziela ŭźjadnańnia z baćkam, adnak u 1946 h. viarnuŭsia ŭ Niamieččynu. Na baćkava pytańnie adkazaŭ: “Niechta ž musić adbudoŭvać našuju krainu”. U 1983 h. jon kazaŭ niamieckim školnikam: “Šmat chto z žydoŭ i paŭžydkaŭ vajavaŭ za Niamieččynu padčas druhoj suśvietnaj. Jany ličyli, što musiać sumlenna baranić svoj faterland”.

Pałkoŭnik Valter Holander, syn habrejki, atrymaŭ ad fiurera asabistuju hramatu, u jakoj paćviardžałasia jahonaje aryjstva. (Hetkich paśviedčańniaŭ pra “čyściniu kryvi” dla aficeraŭ žydoŭskaha pachodžańnia Hitler padpisaŭ paŭtary sotni. Siarod navaśpiečanych aryjcaŭ byli navat 2 feldmaršały.) Za čas vajny Holander atrymaŭ Žaleznyja kryžy abiedźviuch stupieniaŭ i takuju redkuju ŭznaharodu, jak Załaty Niamiecki kryž. U 1943 h. na Kurskaj duzie jahonaja supraćtankavaja bryhada ŭ adnym bai źniščyła 21 saviecki tank. Pałkoŭnik byŭ adznačany Rycarskim kryžam. Na adpačynak u Rajch jon jechaŭ praz Varšavu, i vyhlad varšaŭskaha hieta maralna złamaŭ Holandera. Viarnuŭšysia na front, jon zrabiŭsia “zanadta niezaležnym i małakiravanym”, jak zapisana ŭ asabovaj spravie, i praz heta straciŭ mahčymaść uźniacca da hieneralskaha zvańnia.

Pierasiahnuŭ jaho syn habreja-farmaceŭta Erchard Milch — hienerał-feldmaršał Luftvafe, namieśnik Hiermana Hierynha. Jon złučyŭ svoj los z nacyjanał-sacyjalistyčnaj partyjaj, kali byŭ dyrektaram finansavaj upravy kampanii “Lufthanza” (1926—33 h.). Z 1933 h. jon byŭ stats-sakratarom Ministerstva avijacyi dy načalnikam uzbrajeńnia Luftvafe. Zasłuha stvareńnia niamieckaj vajskovaj avijacyi całkam naležyć Hierynhu i Milchu. Paśla kapitulacyi Francyi ŭ 1940 h. jamu było nadadziena zvańnie hienerał-feldmaršała. Kab davieści “čyściniu kryvi” Milcha, Hierynh zdabyŭ dakument, padpisany fraŭ Milch, dzie ćvierdziłasia, što Erchard — pazašlubny syn barona fon Bira. Hierynh śmiajaŭsia: “My zrabili ź Milcha bajstruka, ale ž bajstruka arystakratyčnaha”.

U 1947 h. Mižnarodny vajskovy trybunał prysudziŭ E.Milcha da pažyćciovaha źniavoleńnia. Adnak užo ŭ 1954 h. jaho vypuścili.

Ulubioniec Hitlera Rajnhard Hiejdrych, kiraŭnik RSHA, jaki kantralavaŭ hiestapa, kryminalnuju palicyju, vyviedku i kontravyviedku, usio svajo žyćcio zmahaŭsia z čutkami pra habrejskaje pachodžańnie. Kažuć, adnaho razu, viarnuŭšysia dadomu napadpitku, jon pabačyŭ siabie ŭ lusterku i pačaŭ stralać, pryhavorvajučy: “Žyd parchaty!”

Achviary ci katy?

U 1940 h. usim aficeram, jakija mieli dvuch žydoŭskich dziadoŭ ci babulaŭ, było zahadana padać u adstaŭku. Tyja, u kaho tolki adzin prodak byŭ habrejskaje kryvi, mahli zastacca słužyć jak šarahoŭcy.

Adnak zahady časta zastavalisia tolki na papiery. Niamieckija sałdaty nie vydavali partyjnym i karnym orhanam “svaich žydoŭ” (i adnačasova całkam spakojna stavilisia da rasstrełaŭ žydoŭ na zachoplenych terytoryjach). U knizie B.Ryha padajucca 1200 prykładaŭ słužby mišlinhie ŭ vermachcie. U 1000 ź ich było źniščana 2300 žydoŭskich svajakoŭ.

Čaściakom žyćcio staviła ich u siurrealistyčnyja sytuacyi. Sałdat z Žaleznym kryžam pryjechaŭ z frontu ŭ kanclahier Zaksenchaŭzen, kab naviedać svajho baćku-žyda. Aficer SS byŭ u šoku: “Kali b nie ŭznaharoda na tvaim mundziry, ty b u mianie chutka apynuŭsia tamsama, dzie i tvoj baćka”.

76-hadovy žychar Niamieččyny, žyd na ŭsie sto pracentaŭ, tak i nia zmoh adkazać sabie na pytańnie: “Kali ja słužyŭ u niamieckim vojsku, a maja maci zahinuła ŭ Aśviencymie, dyk chto ja — achviara ci adzin ź pieraślednikaŭ?” Jon u 1940 h. zdoleŭ uciačy z akupavanaj Francyi pa falšyvych dakumentach na niamieckaje imia. Ź imi jon trapiŭ u elitnyja vojski “Vafen-SS”. Jahony vypadak — vyniatak z tradycyjnaha žyćciapisu mišlinhie. Adnak — vyniatak, jaki paćviardžaje praviła. “Niemcy, jakija adčuvajuć svaju vinu za zroblenaje, nia chočuć čuć pra nas. Žydoŭskaja hramada advaročvajecca ad takich, jak ja. Našyja historyi supiarečać tamu, što zvyklisia nazyvać Hałakostam”, — kaža hety veteran druhoj suśvietnaj.

Absalutnaja balšynia mišlinhie słužyła ŭ zvyčajnych čaściach vermachtu. Sami jany kažuć, što, idučy ŭ vojska, svajoj mužnaściu staralisia abvierhnuć rasisckija teoryi nacystaŭ. Hitleraŭskija sałdaty dakazvali, što žydoŭskija prodki nie zaminajuć im być niamieckimi patryjotami i chrabrymi bajcami.

Vermacht uvieś čas byŭ “hniazdom apazycyi” ŭ Rajchu. Kadravyja vajskoŭcy nie prymali rasavych i partyjnych teoryjaŭ nacyjanał-sacyjalistaŭ i nieadnojčy rychtavali zamachi na “ŭlubionaha fiurera”. Viadomy zamach 20 lipienia 1944 h. — ichnaja sprava.

Praŭda i niapraŭda

Historyki, jakija daŭno zajmajucca daśledavańniem Treciaha rajchu, kažuć, što amerykanski daślednik uźniaŭ nia duža novuju prablemu. Jašče ŭ 1970-ch źjaviŭsia artykuł žydoŭskaha historyka Michaela Frejnda, dzie havaryłasia: R.Hiejdrycha pryznačyli adkaznym za “kančatkovaje vyrašeńnie žydoŭskaha pytańnia” mienavita tamu, što Hitler i Himler viedali pra jahonaje žydoŭskaje pachodžańnie.

Daniel Kłuhier u izrailskaj hazecie “Viesti” zaznačyŭ, što tema mišlinhie ŭ vojsku Rajchu ŭzdymajecca z kanca 80-ch. Adnak časta mišlinhie kiravalisia zusim nie matyvami patryjatyzmu, pra jakija kaža B.Ryh. Peŭnaja častka ich “išła ŭ vojska z adzinaj metaj: vyratavać svaich baćkoŭ. Časam im heta ŭdavałasia, jak biezymiennamu tankistu, jaki, daviedaŭšysia, što jahony baćka-“paŭžyd” znachodzicca na vakzale siarod inšych padrychtavanych da departacyi, uvarvaŭsia tudy jak byŭ — u čornaj uniformie tankista — i hvałtam vyciahnuŭ svajho baćku z natoŭpu asudžanych na śmierć. I vyratavaŭ jaho: palicyja, jakaja ačapiła budynak, nie ryzyknuła supraćstajać frantaviku”.

Raul Hiłberh, prafesar historyi Vermonckaha ŭniversytetu, ličyć, što Ryh zavyšaje ličbu mišlinhie ŭ vojskach Treciaha rajchu. “My viedajem, što ich byli tysiačy”, — kaža jon, adnak ličbu zvyš 100 tys. ličyć pierabolšanaj.

Čuvać hałasy i ŭ padtrymku B.Ryha. Były kancler FRN Hielmut Šmit, aficer Luftvafe i ŭnuk habreja, śviedčyć: “Tolki ŭ majoj avijačaści było 15—20 takich samych chłopcaŭ, jak i ja. Pierakanany, što hłybokaje vyvučeńnie Ryham prablematyki niamieckich sałdataŭ žydoŭskaha pachodžańnia adkryje novyja perspektyvy ŭ vyvučeńni vajennaj historyi Niamieččyny XX st.”.

Arkadź Šanski