Dzieci KPSS

Dzieci KPSS

Kamunisty susiednich ź Biełarusiaj krainaŭ robiacca ŭsio bolšymi sacyjał-demakratami. U Polščy, Litvie i Łatvii kampartyi jak takija nie isnujuć. U Rasiei i Ŭkrainie kampartyi ŭsio lepš upisvajucca ŭ postkamunistyčnuju systemu. Jany ŭsio jašče adlustroŭvajuć intaresy “praklaćciem katavanych”, ale rujnavać novy śviet užo nie źbirajucca. Kančatkovaja sacyjał-demakratyzacyja kamunistaŭ — tolki pytańnie času i źmieny pakaleńniaŭ.

Litva. Niezamienny Brazaŭskas

Pieršy sakratar kampartyi Litvy Alhirdas Brazaŭskas jašče ŭ śniežni 1989 h. pieršy ŭ SSSR inicyjavaŭ adasableńnie ad KPSS. Naleta KPŁ zabaranili, a kamunisty-refarmisty stvaryli Litoŭskuju demakratyčnuju partyju pracy (ŁDPP). Vybary ŭ Viarchoŭny Saviet Litvy ŭ 1990 h. kamunisty prajhrali “Sajudzisu”. Ale ŭžo ŭ časie pieršych vybaraŭ paśla krachu SSSR u kastryčniku 1992 h. ŁDPP atrymała 70% hałasoŭ i bolšaść u Sojmie. Prezydentam krainy staŭsia Brazaŭskas. Heta było biesprecedentnaje viartańnie eks-kamunistaŭ da ŭłady. Praz hod-dva toj ža scenar paŭtorycca ŭ bolšaści krainaŭ Uschodniaj Eŭropy. Paŭtorycca i vynik: nie zadavoliŭšy spadziavańniaŭ vybarcaŭ, partyja prajhrała na vybarach 1996 h. —pieramahli pravyja na čale z Łandsberhisam.

U 1998 h. Brazaŭskas dobraachvotna sychodzić z palityki na pensiju dy ŭvieś addajecca ŭlubionamu pčalarstvu. Ale siarod levych zamieny jamu niama, i ŭviesnu 2000 h. jon vymušany viarnucca, “kab ratavać Litvu, zrujnavanuju čatyrma hadami kiravańnia pravych”. Aŭtarytet byłoha prezydenta dapamahaje jamu abjadnać levych i pieramahčy (52 miescy ŭ Sojmie z 141) na parlamenckich vybarach u kastryčniku 2000 h. Ułada levych uzmacniłasia paśla abjadnańnia ŭ studzieni 2001 h. Demakratyčnaj partyi pracy ź Litoŭskaj sacyjał-demakratyčnaj partyjaj.

Łatvija. Čyrvonaje PČAŁiarstva

Na ruinach łatyskaje kampartyi, što abrynułasia ŭ 1990 h., paŭstała Partyja roŭnych pravoŭ, pierajmienavanaja ŭ 1994 h. u Sacyjalistyčnuju partyju Łatvii. Apiryščam jaje stalisia etničnyja rasiejcy, jakija nia mieli prava hołasu, tamu ŭpłyŭ partyi byŭ spačatku abmiežavany, a dziejańni — nieadekvatnymi času. Asabliva jaskravym prykładam hetaha stałasia poŭnaja paraza na prezydenckich vybarach 1996 h., kali partyja vystaviła ŭ jakaści svajho kandydata adyjoznuju fihuru byłoha partfunkcyjanera i HKČPista Alfreda Rubiksa.

Uzdym SPŁ apošniaha času źviazany z abjadnańniem partyjaŭ prarasiejskaj nakiravanaści ŭ kaalicyju “Za pravy čałavieka ŭ adzinaj Łatvii” (jany reklamujuć siabie pad šmatznačnaj rasiejskaj abrevijaturaj “Za Pčieł”).

ZPČAŁ — chaŭrus troch partyjaŭ. Aproč SPŁ u jaho ŭvachodziać Partyja narodnaj zhody j partyja “Raŭnapraŭje”. PNZ staić na samych blizkich da eŭrapiejskaj sacyjał-demakratyi pazycyjach, dźvie jejnyja chaŭruśnicy jaskrava “čyrvonyja” i prarasiejskija. Usie try znachodziacca ŭ žorstkaj apazycyi. Kirujuć ZPČAŁ Janis Jurkans, Taciana Ždanok i Alfred Rubiks.

Usiaho abjadnańnie naličvaje 2100 siabroŭ. U Sojmie VII sklikańnia, jaki ciapier skančaje svaju kadencyju, ZPČAŁ mieła 16 miescaŭ sa 100, u nastupnym Sojmie pramaskoŭskich deputataŭ budzie 25. Pradstaŭniki ZPČAŁ majuć upłyŭ na miascovym uzroŭni i navat supolna ź siabrami Łatyskaj sacyjał-demakratyčnaj rabočaj partyi kantralujuć municypalitet Ryhi. Zhadanuju ŁSDRP stvaryŭ były major KHB Ivars Kiezbers — jaje taksama možna ličyć kamunistyčnaj reinkarnacyjaj. Čystych kamunistaŭ u Łatvii nie zastałosia.

Rasieja. Viečna druhija ziuhanaŭcy

Niezadavolenyja harbačoŭskimi pieraŭtvareńniami rasiejskija kamunisty-kanservatary ŭ 1990 h. stvaryli Rasiejskuju kamunistyčnuju partyju na čale ź Jurjem Pałazkovym. Aktyŭnymi siabrami partyi byli Hienadź Ziuhanaŭ i budučy ministar zamiežnych spravaŭ Biełarusi Ivan Antanovič. Paśla putču partyja była zabaronienaja z-za svajoj šyrokaj anhažavanaści ŭ žnivieńskim pieravarocie. Pakul RKP była “ŭ padpolli”, kamunistyčnyja fundamentalisty stvaryli Rasiejskuju kamunistyčnuju rabočuju partyju na čale ź Viktaram Anpiłavym, neastalinisckuju Kamunistyčnuju partyju balšavikoŭ, sektanckuju Sacyjalistyčnuju rabočuju partyju. Tym časam Kupcoŭ ź Ziuhanavym adnavili RKP pad inšaj nazvaj — Kamunistyčnaja partyja Rasiejskaj Federacyi.

“Čyrvonyja” žyli savieckim minułym. Heta adlustroŭvała pryniataja ŭ lutym 1993 h. partyjnaja prahrama KPRF. Jana ŭjaŭlała saboj sumieś nastalhii pa SSSR i krajniaha kamunistyčnaha kanservatyzmu. “Ciapierašni kiroŭčy režym padmanam i hvałtam sprabuje viarnuć narody našaj Ajčyny da barbarskaha, prymityŭnaha kapitalizmu. Heta šlach palityčnaj reakcyi i sacyjalnaha rehresu, šlach nacyjanalnaj katastrofy, što viadzie da śmierci rasiejskaj cyvilizacyi”. Hetaja prahrama dziejničaje pa siońnia. Deviz KPRF — “Rasieja, praca, narodaŭładździe, sacyjalizm!” Rasieja, jak bačym, na pieršym miescy. Nacyjanalizm — asnova neakamunistyčnaj prahramy.

U časie kanstytucyjnaj kryzy 1993 h. KPRF vystupiła suprać rospusku parlamentu, ale nie radykalna. Takim čynam Ziuhanaŭ uratavaŭ svaich prychilnikaŭ ad represijaŭ, što abrynulisia na levyja siły paśla razhonu parlamentu.

Na parlamenckich vybarach 1993 h. kamunisty atrymali tolki 12,4% hałasoŭ. Krytykujučy ŭrad i spekulujučy dalej na stanoŭčych aspektach savieckaha minułaha, jany adyhralisia na vybarach 1995 h., zdabyŭšy pierakanaŭčuju pieramohu — 22,3%.

Kamunisty byli mała zdatnyja ŭpłyvać na ŭładnyja struktury. Jelcyn moh svabodna złoŭžyvać administracyjnym resursam padčas prezydenckich vybaraŭ 1996 h., a kamunistam zastavałasia tolki hladzieć na kramloŭskaje samavolstva, što z nula raźdźmuła jelcynski rejtynh. Za kandydata ad kamunistaŭ H.Ziuhanava ŭ druhim tury prahałasavała 40% vybarcaŭ, i prezydentam zastaŭsia Barys Jelcyn.

Kamunisty ŭziali revanš na parlamenckich vybarach 1999 h., atrymaŭšy 24,29% hałasoŭ, ale na dalahladzie ŭžo źjaviŭsia cień Pucina. KPRF nie navažvajecca surjozna krytykavać byłoha pałkoŭnika KHB. Prezydenckija vybary 2000 h. demanstrujuć niazdolnaść kamunistaŭ kankuravać z kramloŭskaj uładaj: Ziuhanaŭ atrymlivaje tolki 29% hałasoŭ, a KPRF pieratvarajecca ŭ “apazycyju jaho Vialikaści” dy navat nia zhadvaje pra “baraćbu z antynarodnym režymam”, jak za Jelcynym. Tolki pad kaniec 2001 h. kamunisty znoŭ pierachodziać u bolš vyraznuju apazycyju. Da hetaha ich padšturchoŭvajuć vybarcy. Uzrovień žyćcia ŭ bolšaści rasiejskich rehijonaŭ zastajecca ŭbohi.

Kamunisty — pa-raniejšamu istotnaja palityčnaj siła ŭ Rasiei. Siońnia ŭ KPRF 550 tys. siabroŭ, abjadnanych u partarhanizacyi na miescach. KPRF maje ŭpłyŭ u pramysłovych rehijonach i siaredniaha pamieru haradach, ale nie ŭ Maskvie abo Sankt-Pieciarburhu.

Ukraina. Navukovy sacyjalizm

Nastupnicami Kamunistyčnaj partyi Ŭkrainy stali Sacyjalistyčnaja i Kamunistyčnaja partyi. Abiedźvie jany — na pieršych rolach va ŭkrainskim palityčnym teatry.

Sacyjalistyčnaja partyja Ŭkrainy była zasnavanaja ŭ vieraśni 1991 h. lideram kamunistyčnaj bolšaści Viarchoŭnaj Rady Alaksandram Marozam. Jon adrazu ž zrabiŭ sprobu pierałamać stereatypy pramaskoŭskaści kamunistaŭ i abviaściŭ pra padtrymku dziaržaŭnaści Ŭkrainy. Va ŭnutranaj palitycy SPU patrabuje ad ułady demakratyzacyi. U zamiežnaj palitycy prychilniki Maroza ŭ perspektyvie zhodnyja na ŭstupleńnie Ŭkrainy ŭ NATO, “kali jano budzie składnikam novaj systemy biaśpieki”.

Partyja naličvaje 65,5 tys. siabroŭ, abapirajecca ŭ asnoŭnym na Ŭschodniuju Ŭkrainu i viosku. Frakcyja SPU ŭ Viarchoŭnaj Radzie — 21 čałaviek (usiaho — 450). Sacpartyja maje reputacyju niepachisnaha zmahara z režymam Kučmy (słavutyja stužki majora Mielničenki abnarodavaŭ mienavita A.Maroz), siabry SPU — hałoŭnyja arhanizatary chvalavańniaŭ apošnich hadoŭ. U hetaj baraćbie sacyjalisty supracoŭničajuć z pravaj papulistkaj Julijaj Cimašenkaj dy kamunistami.

Kampartyja Ŭkrainy zajmaje inšyja pazycyi. Eksperty kijeŭskaha Centru imia Razumkova aceńvajuć KPU jak pamiarkoŭnuju, a nie radykalnuju apazycyju i spasyłajucca na nieadnarazovyja fakty supracoŭnictva kamunistaŭ z uładaj. Kampartyja była stvoranaja ŭ traŭni 1993 h. u Daniecku paśla skasavańnia zabarony na dziejnaść kamunistyčnych arhanizacyjaŭ. Jaje staršyniom staŭsia były druhi sakratar Danieckaha abkamu KPU Piatro Simanienka.

Kamunisty z navukovym sacyjalizmam nie eksperymentujuć, a spadziajucca na staryja savieckija recepty. Jany patrabujuć “kantrolu pracoŭnych nad uładnymi strukturami”, pieratvareńnia Ŭkrainy ŭ savieckuju respubliku. Siarod ekanamičnych patrabavańniaŭ — “vyzvaleńnie ad dyktatu MVF”, spynieńnie “prychvatyzacyi”, nacyjanalizacyja stratehična važnych pradpryjemstvaŭ, skasavańnie “antynarodnaha” Ziamielnaha kodeksu. U zamiežnaj palitycy KPU vystupaje za dałučeńnie da Sajuzu Biełarusi j Rasiei i kateharyčna nie pahadžajecca na dałučeńnie da NATO.

Siońnia ŭ KPU 140 tys. siabroŭ, pieradusim na ŭschodzie i na poŭdni krainy. Frakcyja ŭ Radzie — 63 deputaty. KPU na apošnich vybarach straciła svaje pazycyi lidera, ale zastajecca druhoj pa papularnaści palityčnaj siłaj va Ŭkrainie paśla nacyjanalna-demakratyčnaha bloku Viktara Juščanki.

Polšča. Biez kamunistaŭ

Źviaz kamunistaŭ Polščy “Praletaryjat” byŭ adzinaj kamunistyčnaj arhanizacyjaj, aficyjna zarehistravanaj u krainie. Jon paŭstaŭ u 1989 h., paśla raspadu Polskaj abjadnanaj rabočaj partyi. Kamunistyčnaja dziejnaść u Polščy strymlivajecca artykułam 13 Kanstytucyi, jaki zabaraniaje isnavańnie palityčnych partyjaŭ, što zaklikajuć “da tatalitarnych metadaŭ i praktyki nacyzmu, fašyzmu i kamunizmu”. Farmuloŭka dosyć dvuchsensoŭnaja, bo niezrazumieła, zabarona tyčycca tolki tatalitarnych metadaŭ ci hetych metadaŭ u spałučeńni z praktykaj nacyzmu, fašyzmu i kamunizmu naahuł. Adnak pa polskim prykładzie taki samy zakon pryniała Słavaččyna.

U 1998 h. byŭ pryniaty novy strohi zakon ab palityčnych partyjach, kab źmienšyć kolkaść isnych abjadnańniaŭ. Zakon patrabavaŭ niekatorych arhanizacyjnych źmienaŭ, pravieści jakija treba było da kanca 1998 h., ale polskija kamunisty nie paličyli hetyja patrabavańni istotnymi j ničoha nie źmianili. U vyniku kamisija pastanaviła partyi nie rehistravać. Niahledziačy na ŭsie namahańni, kamunisty nia zdoleli dać zadni chod pracesu, i pry kancy vieraśnia sud skončyŭ praceduru likvidacyi partyi.

Na bazie PARP paŭstaŭ kanvencyjanalna sacyjał-demakratyčny levacentryscki Sajuz lavicy demakratyčnaj. “Bolš levych” aktyvistaŭ jadnaje niešmatlikaja Unija pracy, sajuźnica SŁD. Kamunistaŭ ža krainy zamianiaje “Samaabarona” Lepera, jakaja aktyŭna (až da hvałtu) vystupaje za restaŭracyju sacyjalistyčnaje systemy sacyjalnych harantyj, suprać kapitalistaŭ i eŭrapiejskaje intehracyi.

Siarhiej Rak