Aleś Mazanik: «Havoryš pa‑biełarusku? Tabie źnižka!»

Dosyć rana ja vyrašyŭ: jak tolki stanu paŭnaletnim, ja pačnu razmaŭlać pa‑biełarusku i z hetaha ž dnia pačnu sam zarablać sabie na žyćcio. Z karespandentam «NN» hutaryć Aleś Mazanik, junak z rodu znakamitaj Aleny Mazanik.

Ad daždžu my z Alesiem Mazanikam — čałaviekam vielmi maładym (jamu dvaccać adzin hod), ale ŭžo vielmi viadomym — vyrašyli schavacca ŭ «Staravilenskaj karčmie». Aficyjantku našaja biełaruskaja mova pryviała ŭ stupar. My nie pramaŭlali klasyčnaha «ja skazaŭ — harbaty!», ale i prośba prynieści kavy z cukram, vymaŭlenaja vyrazna i hałosna, akazałasia vyšej jejnaha razumieńnia. Jana tolki źbiantežana łypała vialikimi ciomnymi vačyma.

— I adkul takija biarucca? — zadała ja dosyć rytaryčnaje pytańnie zamiest pryhatavanaha — pra dysk ź biełaruskim softam, kali niaščasnaje dziaŭčo narešcie palacieła pa pamianionuju kavu. — Nu, jak možna nie razumieć pa‑biełarusku? Ja ŭžo nie kažu — havaryć, niachaj, ale kim tre być, kab nie razumieć?

— Abo pryježdžaja ź inšaj krainy, abo pryježdžaja ź vioski, — vykazaŭ mierkavańnie Aleś. — I voś paradoks: ja nia raz zaŭvažaŭ, što ludzi, jakija pryjaždžajuć na Biełaruś ź inšych dziaržavaŭ — Rasiei, Ukrainy, Polščy — imknucca vyvučyć našu movu, a voś pryježdžyja ź biełaruskaj vioski — chočuć movu zabyć. Jany bačać navokał šmat rasiejskamoŭnych šyldaŭ, čujuć rasiejskuju na vulicach i prosta «vyklučajuć» biełaruskuju.

— A vy zaŭsiody razmaŭlajecie pa‑biełarusku?

— Imknusia, ale zdarajucca vypadki, kali dziela chutkaści razumieńnia davodzicca karystacca rasiejskaj, ale ja liču, što lepiej viedać dźvie movy, čym adnu.

— A jak pryjšli da biełaruskamoŭnaści vy? U vas heta ź siamji?

— Chutčej nie. Ale skłałasia tak, što dosyć rana ja vyrašyŭ: u vasiamnaccać hadoŭ, staŭšy paŭnahadovym, ja pačnu razmaŭlać pa‑biełarusku i z hetaha ž času pačnu sam zarablać sabie na žyćcio. Na majo rašeńnie paŭpłyvaŭ Źmitruś Aŭsiańnikaŭ, mienavita jon uvioŭ mianie ŭ śviet biełaruskaści, pieršym nazvaŭ mianie Alesiem! Šmat chto padjałdykvaŭ mianie, ale blizkija padtrymali. Jany razumieli majo žadańnie być samastojnym i majo mierkavańnie, što havaryć pa‑biełarusku — heta pravilna. Što pravilna być biełarusam. Što ŭ biełaruskaści jość sapraŭdnaść. Što nasamreč ja nia Saša, a Aleś. I voś na praciahu troch hadoŭ, ad vieraśnia 2004 hodu, ja imknusia razmaŭlać tolki j vyklučna pa‑biełarusku, a taksama zarablać samastojna, kab nie siadzieć na šyi ŭ baćkoŭ, stać na svaje nohi i ŭ svoj čas mieć mahčymaść stvaryć siamju. Mnie pašancavała ŭ tym, što niekalki hadoŭ tamu ja ŭładkavaŭsia na knižny kirmaš na Janki Kupały, 27, što moj šef, Raman Śvirski, u jakoha ja ciapier pracuju, taksama biełaruskamoŭny. Jon padtrymaŭ mianie ŭ tym, kab stvaryć kropku, dzie budzie pradavacca vyklučna biełaruskamoŭnaja muzyka j litaratura na movie našych prodkaŭ. Takaja kropka adzinaja na vializnym kirmašy.

— Vam finanasava vyhadna zajmacca prodažam mienavita biełaruskamoŭnych knih, biełaruskaj muzyki?

— Skažam tak: heta prynosić nia mienšy dachod, čym prodaž rasiejskamoŭnaj litaratury i niebiełaruskaj muzyki. Z hetaha možna žyć. Dziakujučy čamu ciapier mara maich baćkoŭ pra ŭnukaŭ, zdajecca, blizkaja da ŭvasableńnia.

— U vas jość dziaŭčyna, vy źbirajeciesia pabracca?

— Tak, jość (tvar ciapleje). Taciana‑soNca. Jana taksama biełaruskamoŭnaja, mienavita jana — dyzajner vokładki dysku ź biełaruskim softam, jaki ja vypuściŭ.

— Vokładka vyjšła vielmi stylovaja. Naahuł, takija dyski vychodziać nia kožny dzień. Raskažycie pra jaho padrabiaźniej.

— Pačnu z taho, što ja liču vielmi važnym pracavać mienavita na Kupały, 27. I vielmi važna, što hetyja šarahovyja, zvyčajnyja absalutna ludzi bačać biełaruskija knihi i dyski, čujuć biełaruskaje słova — niachaj pakul i ŭ adnoj kropcy. Darečy, ludziam, jakija havorać sa mnoj pa‑biełarusku, ja rablu źnižku (śmiajecca). I takich prykładna 75 adsotkaŭ ad tych, chto da mianie prychodzić!

Ideja zrabić dysk ź biełarusizavanymi prahramami naradziłasia z taho, što ja dobra viedaju, jakoje miesca ŭ žyćci ciapier zajmaje kamputar. Narod cikavicca kamputarnymi hulniami, kamputarnymi prahramami, i vielmi važna, kab takija rečy isnavali pa‑biełarusku. Na dysku sabranyja kala 200 samych roznych biełarusizavanych prahramaŭ, słoŭniki, referaty. Vialikija raździeły — prahramy dla mabilnikaŭ, pierakłady hulniaŭ, prahramy‑pierakładčyki. Hety dysk dapamoža całkam biełarusizavać kamputar.

— Darahi Aleś, ja pahladzieła vaš dysk. Mnie padałosia, što sabranymi tam rečami, chutčej za ŭsio, buduć karystacca jakraz tyja, kaho ni ŭ čym nia treba pierakonvać. Ale viedajecie, jakaja dumka ŭ mianie ŭźnikła, kali ja prahladała «stralałku» pa‑biełarusku? Kab biełaruskija ŭłady daŭmielisia abaviazać pradavać padobnyja hulni ci filmy tolki z najaŭnaściu biełaruskaha pierakładu, kab pakupnik sam moh vybirać movu (jak raniej abaviazali radyjostancyi krucić 75 adsotkaŭ biełaruskaj muzyki), to ŭjaŭlajecie, kolki hrošaj dadatkova paciakło b u kaznu? Pierakłady ž, viadoma, rabili b dziaržaŭnyja ŭstanovy, jak najlepšyja znaŭcy biełaruskaj… Dy z takimi hrašyma nam nijakija košty na haz nie byli b strašnyja!

— Dyk padorym im hetuju ideju! (Śmiajemsia)

— A jak, darečy, vy vyrašyli pytańnie aŭtarskich pravoŭ?

— Bolšaść sabranych tut praduktaŭ jość u adkrytym dostupie ŭ internecie, ale karystalniku našmat bolš zručna karystacca dyskam, čym šukać i spampoŭvać hetyja rečy ź internetu. My imknulisia źviazacca z usimi aŭtarami, ź jakimi ŭdałosia, i atrymali ad ich dazvoł na vykarystańnie praduktaŭ. Kali ž u kaho z aŭtaraŭ, ź jakimi my źviazacca nie zmahli, uźniknuć pytańni — ja hatovy ź imi sustrecca. Moj telefon jość na dysku. Sam ja zajmaŭsia menedžmentam dysku, pracu pa kampilacyi prahramaŭ rabiŭ Uładzisłaŭ‑Drakuła. Darečy, hety dysk rabiŭsia tolki na maje ŭłasnyja srodki.

— Što, akramia hetaha dysku, vy prapanoŭvajecie pakupnikam ciapier?

— U mianie zaŭsiody vialiki vybar knihaŭ. Dobra kuplajucca knihi «Biełaruskaha knihazboru», cikaviać čytačoŭ vydańni z seryi «Kniharnia «Našaj Nivy»… Muzyki taksama šmat. Niadaŭna ŭ mianie zakuplaŭsia muzyčnymi dyskami dyrektar «Aŭtaradyjo»… Darečy, čamuści ŭ mianie redka pytajucca pra dyski «75‑adsotnikaŭ», Darafiejevaj, Smołavaj, Ahurbaš i da hetaha, zatoje časta pytajucca pra N.R.M., Vajciuškieviča, Trojcu… Niekatoryja ludzi prychodziać da mianie nia tolki dla taho, kab niešta nabyć, ale i dla taho, kab prosta parazmaŭlać pa‑biełarusku. Taja pradukcyja, litaratura j dyski, jakuju ja pradaju, vydadzienaja lehalna. Nie pradaju, skažam, knižku Šaramieta, za jakuju, pa‑mojmu, možna atrymać nia tolki 15 miesiacaŭ, ale i 15 hod. Ja nie liču vartym zajmacca takoj litaraturaj. Jana zapatrabavanyja, ale maja zadača nia ŭ tym, kab trapić u pastarunak, a ŭ tym, kab stała prapahandavać biełaruskaje.

— Vy majecie dośvied pracy ŭ hramadzkich arhanizacyjach. Jaki jon, chutčej stanoŭčy ci chutčej admoŭny?

— Tolki stanoŭčy! Ale asabista mnie praściej pracavać samomu, čym u miežach niejkaj arhanizacyi, niejkaj partyi. Kožnamu svajo.

— Astatnim — čužoje! A što vy čytajecie sami? Vypisvajecie jakija hazety, ci vam dosyć taho, što pradajacio?

— Adznaču, što knižki, jakija ja pradaju, maju i ŭ svajoj pryvatnaj kalekcyi. Davoli daŭno pracuju z «Našaj Nivaj». Na žal, biełaruskija medyi majuć abmiežavanuju kolkaść čytačoŭ. Jak raspaŭsiudnik, mahu paraić hazecie čas ad času rabić akcyi biaspłatnaha raspaŭsiudu. Drukavać nia dźvie z pałovaj tysiačy ekzemplaraŭ, a, skažam, 10000 i raskidvać u paštovyja skryni, razdavać na vulicach… Bo pra toje, što hetaja šykoŭnaja hazeta ciapier, paśla ŭsich zabaronaŭ, jašče vydajecca, na žal, viedajuć niamnohija, i treba pastaracca koła čytačoŭ pašyryć.

— Nie mahu nie zadać vam pytańnie pra vašu znakamituju svajačku Alenu Mazanik. Jak usio ž lepš dziejničać: tak, jak jana, ci tak, jak vy?

— Ciažka skazać, mnie da jaje šče daloka. Ale, prynamsi, u nas jość niešta supolnaje.

— Tak! Źniešnaść. Vy da jaje vielmi padobnyja źniešnie.

— Jak ja viedaju, jana davodzicca mnie trajuradnaj babulaj. Jana rabiła svaju spravu, ja rablu svaju. Rablu tak, jak mahu. Rablu tak, kab moh z hodnaściu adkazać svaim budučym dzieciam na pytańnie: a što ty, tata, zrabiŭ dziela nas, dziela našaj budučyni? Niachaj heta hučyć patasna, ale ja tak žyvu.

Natałka Babina

Zdymak Andreja Lankieviča

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0