«Biełaruski narod nabyŭ vialiki vajenny vopyt»

 Biełaruskaja armija ŭ poŭnym sensie hetaha słova była stvorana tolki ŭ 1992. Adnak

siensacyjnyja dakumienty, adšukanyja ŭ Nacyjanalnym archivie śviedčać, što svaja armija ŭ biełarusaŭ mahła źjavicca na paŭstahodździa raniej — u hady Druhoj suśvietnaj, u składzie Čyrvonaj Armii.

24 sakavika 1944 u Homieli na Siesii Viarchoŭnaha Savieta BSSR byŭ pryniaty Zakon «Ab utvareńni sajuzna-respublikanskaha Narodnaha Kamisaryjata Abarony BSSR». Takim čynam, u 1944 na papiery ŭ Biełarusi było stvorana, jak my pryzvyčailisia siońnia nazyvać, Ministerstva abarony. I

źviarnicie ŭvahu na datu: 24 sakavika, mienavita napiaredadni daty 25 sakavika, kali ŭ 1918 Treciaj ustaŭnaj hramataj była abvieščana niezaležnaść BNR. Supadzieńnie?

Moža i tak, ale, mahčyma, balšaviki chacieli pakazać biełarusam, što tolki savieckaja ŭłada robić realnyja kroki da farmiravańnia biełaruskaj dziaržaŭnaści. Jašče bolš cikavy fakt — sproby stvaryć Biełaruskuju armiju byli jašče raniej, u 1942!

Naradžeńnie idei

Paśla bitvy pad Maskvoj u kiraŭnikoŭ Biełarusi panavaŭ uźniesły nastroj. Usie žyli idejaj chutkaha viartańnia na Radzimu i rychtavalisia da hetaj padziei. Paŭstała hałoŭnaje pytańnie — kadry.

Kiraŭnictva Biełarusi pravodzić pierapis evakuiravanaha nasielnictva Biełarusi i biełarusaŭ-vajskoŭcaŭ u Čyrvonaj Armii. U tym liku byli padličany biełaruskija hienierały, aficery: chto dzie słužyć, jakija ŭznaharody maje. Na ŭlik taksama było ŭziata 780 tys. evakujavanych z akupavanych terytoryj biełarusaŭ.

Dla čaho rabiŭsia taki pierapis, dy jašče va ŭmovach vajny? Takaja akcyja dała adkaz nakont mahčymych krynic kamplektavańnia budučaj Biełaruskaj armii.

U vyniku było vyśvietlena, što biełarusaŭ pa ŭsich mahčymych paramietrach chopić na stvareńnie nie adnoj, a navat piaci armij!

Maskva ŭvažliva sačyła za palitykaj niamieckich akupantaŭ. Pa-pieršaje, tyja nie raspuścili kałhasy, hetuju zručnuju dla ich formu adbirańnia sielhaspradukcyi. Pa-druhoje, sačyli za nacyjanalnaj palitykaj: što ž prapanujuć niemcy?

U susiedniaj Ukrainie, kali AUN-UPA pasprabavali abvieścić samastojnuju dziaržavu, to pa asabistym zahadzie Hitlera było pakarana śmierciu 720 banderaŭcaŭ.

Tak niemcy nažyli sabie jašče adnaho voraha: u lasach suprać ich vajavali jak savieckija partyzany, tak i banderaŭcy.

Haŭlajtar Biełarusi Kube byŭ chitrejšy — navošta ź biełarusaŭ rabić vorahaŭ, kali ich možna ekspłuatavać z vykarystańniem prynady.

Chočacie bieła-čyrvona-bieły ściah — kali łaska; chočacie adkryć cerkvy — kali łaska; biełaruski teatr i škoły — kali łaska… Ale meta ŭsio roŭna była ŭ fašystaŭ adna — maksimalnaja ekspłuatacyja.

29 červienia 1942 Kube apublikavaŭ prajekt zahada ab Korpusie biełaruskaj samaachovy. Korpus pavinien byŭ składacca z troch dyvizij (u Minsku, Baranavičach, Vilejcy), štab — raźmiaščacca ŭ Minsku. 16 lipienia byŭ dadzieny ŭžo kančatkovy zahad ab farmiravańni KBS.

Kab stvaryć bačnaść taho, što korpus znachodzicca pad biełaruskim kiraŭnictvam, niemcy na vyšejšyja kamandnyja pasady dazvolili pryznačyć biełarusaŭ:

Ivana Jermačenku, Iosifa Hućko, Franca Kušala, byli adkrytyja kursy kamandnaha skaładu, dzie stała vučycca 120 aficeraŭ. Dobraachvotna i prymusova było mabilizavana kala 15 tys. čałaviek.

Ideja Korpusa samaachovy pravaliłasia, a ŭ krasaviku 1943 h. jon byŭ raspuščany… Ale ŭsio heta paŭpłyvała na toje, što ideja ab stvareńni biełaruskaha vojska pačała aktyŭna raspracoŭvacca ŭ Maskvie.

Inicyjatarami byli Panamarenka, inšyja dziejačy kampartyi Biełarusi, jakija znachodzilisia ŭ Maskvie. I im patrebna była kankretnaja praca. Voś i ŭźnikła ideja biełaruskaj armii, tym bolš što

ŭ tyja časy stvaralisia litoŭskaje, łatyšskaje, estonskaje nacyjanalnyja farmiravańni, polskaja armija Andersa. Heta rabiłasia z dazvołu Stalina, mahčyma, vusnaha.

Bo subardynacyja va ŭmovach vajny była žorstkaja, bieź viedama i zhody Stalina takija dziejańni nielha było sabie ŭjavić: i pierapis pravieści, i resursy padličyć.

Na čym hruntavałasia zaduma? Tut na pieršaje miesca vysunułasia nacyjanalnaje pytańnie.

Hladzicie: 1938 hod, polskija ŭłady začynili apošniuju biełaruskuju škołu. Nie varta zabyvać i pra kancłahier u Biarozie-Kartuzskaj, kudy biez suda i śledstva mahli kinuć kožnaha biełarusa. Z pačatkam vajny kiraŭnictva Polščy raspracavała apieracyju «Vachlaž». Jaje sutnaść sfarmulavana ŭ zahadzie hienierała Sikorskaha №499 ad 5 lutaha 1942: «Na abšarach na ŭschod ad polskaj miažy raspačać dyviersijna-sabatažnyja dziejańni ŭ jak maha bolšym maštabie». Za luboje zabojstva, ranieńnie niemcaŭ žychary bližejšych nasielenych punktaŭ padlahali źniščeńniu. Padstaŭlajučy biełarusaŭ i ŭkraincaŭ, polskaje kiraŭnictva pomściła im za toje, što tyja ŭ 1939 padtrymali savieckuju ŭładu. Što ž tyčycca polskich ziemlaŭ, dyk tam, naadvarot, kiraŭnik «Vachlaža» pałkoŭnik Adam Hracholski ćviorda zahadaŭ: «Za kožny streł na našym baku miažy budzie sud». Biełarusy nie viedali hetych zahadaŭ, ale rabili pravilnyja vysnovy z realnych dziejańniaŭ polskaj partyzanki.

Za pieršyja paŭhoda akupacyi Biełarusi palityka nacystaŭ pryviała da źmienaŭ u pohladach biełaruskich nacyjanalistaŭ, šmat ź jakich byli hatovyja ŭžo vystupić i suprać niemcaŭ, i suprać kamunistaŭ.

Na akupavanaj terytoryi Biełarusi ŭźnikła Partyja biełaruskich nacyjanalistaŭ. Adzin ź jaje lidaraŭ, prafiesar Vacłaŭ Ivanoŭski, šmat zrabiŭ dla polskaha padpolla ŭ Minsku. Dziasiatki členaŭ Armii Krajovaj dziakujučy jamu byli lehalizavanyja i atrymali zručnyja dla raźviedčykaŭ pasady ŭ kałabaracyjanisckim aparacie Biełarusi. Partyja była hatovaja nie tolki pašyrać supracoŭnictva, ale i ŭlicca ŭ šerahi akaŭcaŭ, ale pry adnoj umovie: kali polskija ŭłady piśmova harantujuć, što paśla vajny ŭ ramkach polskaj dziaržavy biełarusy atrymajuć kulturna-nacyjanalnuju aŭtanomiju. Ale tyja, navat va ŭmovach vajny, na heta nie pahadzilisia.

 A što zrabili kamunisty? U 1940—1941 u Zachodniaj Biełarusi pry savieckaj uładzie dziejničała amal 6 tys. škoł, 25 technikumaŭ, 5 instytutaŭ, 5 dramteatraŭ, 100 kinateatraŭ, 92 damy kultury, 220 biblijatek.

U 1940 dla ŭsiaho partyjna-dziaržaŭnaha aparata Biełarusi byli nabytyja padručniki pa biełaruskaj movie, zamacavanyja nastaŭniki, i ŭvieś aparat pavinien byŭ zdać ispyty pa biełaruskaj movie.

Navat dakumienty SNK BSSR padčas znachodžańnia ŭ Maskvie ŭ hady vajny vialisia pa-biełarusku! Ale, niahledziačy na ŭsio dobryja spravy savieckaj ułady,

varta nie zabyvacca i pra represii… Tym nie mienš, my bačym, što polskaje kiraŭnictva ŭ ideałahičnym płanie kankurencyi savieckaj uładzie nie mahła stvaryć.

P.Panamarenka pisaŭ, što treba aktyvizavać biełaruskich artystaŭ, piśmieńnikaŭ, vučonych, partyzanaŭ, kamandziraŭ, hierojaŭ vajny dziela taho, kab «bolš šyroka pradstaŭlać biełarusaŭ pa radyjo, u druku, na schodach, u roznych formach i prajavach. Treba paprasić Kupału i Kołasa napisać bajavuju pieśniu biełaruskich partyzan. Vybrać najlepšuju muzyku i paprasić śpievakoŭ vykanać jaje. A vykanańnie Aleksandroŭskaj prajhravać na mahnitafonnaj stužcy i puskać pa radyjo».

U savieckim tyle adnaŭlajecca dziejnaść biełaruskaha teatra opiery i baleta, Akademii navuk Biełarusi, redakcyi haziety «Sovietskaja Biełoruśsija». Vydajucca dźvie novyja haziety — «Za Savieckuju Biełaruś» i dla partyzanaŭ «Za volnuju Biełaruś». Na biełaruskaj movie tyražom 200 tys. asobnikaŭ byŭ vydadzieny dakład Stalina «Ab aktualnaj palityčnaj i vajennaj situacyi», zvarot P.Panamarenki da biełarusaŭ (100 tys. as.).

Panamarenka patrabavaŭ, kab adkaznyja za prapahandu ludzi ŭ CK namahalisia ŭpłyvać na centralnyja savieckija haziety i redakcyi radyjo, mabilizujučy ich na infarmavańnie ab układzie biełaruskaha naroda ŭ baraćbu z fašyzmam

U žniŭni 1942 źjaviŭsia prajekt pastanovy Dziaržaŭnaha kamiteta abarony «Ab farmiravańni Biełaruskich armij».

Razmova išła pra dźvie armii! Kožnaja pavinna była naličvać 84 560 čałaviek.

Da 10 listapada 1942 armii musili być hatovyja ŭ boj. Ukamplektavać ich płanavałasia «biełarusami i hramadzianami inšych nacyjanalnaściaŭ, jakija pražyvali raniej na terytoryi Biełaruskaj SSR».

Ale ŭžo ŭ kastryčnickim prajekcie pastanovy havorka išła pra adnu armiju.

Nieabchodnaść stvareńnia Biełaruskaj armii Panamarenka abhruntoŭvaje rostam samaśviadomaści biełarusaŭ, a taksama prahaj da vyzvaleńnia akupavanaj terytoryi.

U dakładnoj zapiscy jon piša: «U čas vajny mocna vyrasła nacyjanalnaja samaśviadomaść biełarusaŭ, umacavalisia hłybokija suviazi i luboŭ da ruskaha naroda. Daŭniaja nianaviść biełarusaŭ da niemcaŭ, kryvavaja palityka akupantaŭ u Biełarusi vyklikali ŭ narodzie razumieńnie vializnaj niebiaśpieki nacyjanalnamu isnavańniu biełarusaŭ. Uzrasło vializnaje adlustravańnie, pačućcio nieprymirymaj nianaviści da niemcaŭ. Heta znachodzić vyražeńnie ŭ šyroka razhornutym partyzanskim ruchu ŭ Biełarusi i ŭ bajavoj ustojlivaści čyrvonaarmiejcaŭ-biełarusaŭ na frantach. CK KP(b) Biełarusi ŭnosić prapanovu ab utvareńni nacyjanalnaj Biełaruskaj armii. Takaja armija, ukamplektavanaja ź biełarusaŭ, ludziej, jakija nienavidziać niemcaŭ, prahnuć pomsty, budzie armijaj vialikaha nastupalnaha paryvu i ŭdarnaj siły. Hetaja armija ŭsimi imknieńniami budzie skiravanaja na zachad, na vyzvaleńnie rodnych miaścinaŭ. Pry vyzvaleńni chacia b častki Biełarusi armija budzie mieć vializnuju krynicu papaŭnieńnia».

Kaściakom armii pavinny byli stać 6 strałkovych dyvizij pa 10374 čałavieki, a ahulnaja kolkaść armii pavinna była skłaści 84 tysiačy čałaviek.

Što tyčycca kamandavańnia i ŭkamplektavańnia aficerami, dyk, jak piša Panamarenka, «Hetych kadraŭ chapiła b i na piać Biełaruskich armij. U vyšejšym sastavie Čyrvonaj Armii majecca 66 hienierałaŭ-biełarusaŭ. Ź ich kamandujuć armijami — 6, kamandziraŭ karpusoŭ i dyvizij — 12, načalnikaŭ štaboŭ armij — 8».

Biełaruskaja armija pieršapačatkova pavinna była dysłacyravacca na terytoryi Maskoŭskaj Vajennaj Akruhi, jaje farmiravańnie i ŭkamplektavańnie płanavałasia skončyć da 15 śniežnia 1942 h., a całkam padrychtavać u boj da 1 maja 1943.

Dyvizija imia Kalinoŭskaha

Šeść dyvizij Biełaruskaj armii pavinny byli nasić imiony hierojaŭ-biełarusaŭ, pieršyja piać — Hierojaŭ Savieckaha Sajuza (Mikałaj Hrycaviec, Leŭ Davatar, Mikałaj Hasteła, Cichan Bumažkoŭ, Fiadosij Smalačkoŭ), a 6-ja strałkovaja dyvizija — imia Kastusia Kalinoŭskaha.

U bolš rańnim dakumiencie pad nazvaj «Pytańni palityčnaha vychavańnia i dyscypliny» prapanoŭvajecca nazvać armiju Biełaruskaj asobaj armijaj, a dyvizijam dać nazvy imia tavaryša Stalina, a taksama pa hieahrafičnych prykmietach — Minskaja, Viciebskaja, Homielskaja, Paleskaja, Mahiloŭskaja i Baranavickaja. A voś imionami hierojaŭ-biełarusaŭ prapanoŭvałasia nazvać bryhady. Što tyčycca pałkoŭ, to tut i imiony, i hieahrafija vyhladali nastupnym čynam:17-y piachotny Minski połk, 3-i piachotny Homielski połk, 7-y piachotny Połacki połk, 15-y piachotny imia Hieroja Savieckaha Sajuza Silnickaha, Suražski połk, a taksama strałkovy Vilejski imia Janki Kupały.

U tym ža dakumiencie adznačałasia: «Kožny połk maje ściah pałka, kožnaja dyvizija maje ściah dyvizii. Dla dyvizii pałka vyznačajecca pryniaty u Čyrvonaj Armii ŭ hvardziejskaj čaści farmat: koler čyrvony, u pravym kucie łozunh: «Śmierć niamieckim akupantam, svabodu Biełarusi!», u centry numar čaści i prysvojenaje najmieńnie, u levym kucie hierb Biełaruskaj SSR. Dla ŭsiaho asabovaha składu armii ŭstanaŭlivajecca narukaŭny abo nahrudny znak-emblema i ŭnosicca niekatoraje adroźnieńnie ŭ formu, jakoje adroźnivaje armiju, dyvizii i pałki. Kožny połk, dyvizija pavinny mieć prysvojenuju formu. Heta nie pavinna być składana, za asnovu biarecca ŭviedzienaje ŭ Čyrvonaj Armii abmundziravańnie — forma, jana dapaŭniajecca tolki źniešnimi adroźnieńniami (nahrudny znak, paviazka, kant, koler furažki i h.d.). Armija maje svoj tradycyjny marš. Kožnaja dyvizija — svaju tradycyjnuju pieśniu». Taksama płanavałasia ŭvieści nahrudny znak adroźnieńnia, jaki b pakazvaŭ prynaležnaść da Biełaruskaj armii — z nadpisam «Śmierć niamieckim akupantam, svabodu Biełarusi!»

Adnak Biełaruskaja armija nie była arhanizavana.

Vosień 1942 — samy napał bajoŭ pad Stalinhradam. Jašče nie było jasnaści — budzie pieramoha ci nie. Na ŭliku było kožnaje bajazdolnaje padraździaleńnie, i adklikać hienierałaŭ-biełarusaŭ, adklikać aficeraŭ, sałdataŭ,

rearhanizoŭvać vojska było składana. Prapanova vyśpieła niesvoječasova.

Druhaja sproba

U Nacyjanalnym archivie zachoŭvajecca dakumient, datavany sakavikom 1944, dzie namieśnik vajskovaha adździeła CK KP(b)B Procharaŭ piša svajmu načalniku Panamarenku: «Paśla detalovaha vyvučeńnia ŭ CK VKP(b) i Biełaruskaj vajennaj akruzie pytańnia ab utvareńni nacyjanalnych vajskovych farmiravańniaŭ, liču nieabchodnym vykłaści Vam mierkavańnie Vajskovaha adździeła CK KP(b)B. U CK VKP(b) i va Upraŭleńni kadraŭ Čyrvonaj Armii (sa słovaŭ t. Smarodzina) nijakich ukazańniaŭ ab kamplektavańni vajskovych farmiravańniaŭ niama. Niezaležna ad hetaha, jość prostaja nieabchodnaść prasić dazvołu DKA (Dziaržaŭnaha kamiteta abarony. — zaŭv. aŭt.) prystupić da stvareńnia vajskovych farmiravańniaŭ u Biełarusi». Tut ža idzie i abhruntavańnie taho, navošta stvarać Biełaruskuju armiju:

«1) Utvareńnie Biełaruskaha vajskovaha złučeńnia ŭ pieryjad Ajčynnaj vajny, jakoje budzie zmahacca za vyzvaleńnie biełaruskaj ziamli ad niamieckich zachopnikaŭ, budzie mieć vialikaje vajenna-palityčnaje i histaryčnaje značeńnie. Hetaje złučeńnie stanie asnovaj i pačatkam vajskovaha farmiravańnia ŭ Biełarusi. Na bajavych tradycyjach buduć vychoŭvacca novyja farmiravańni.

2) Takija respubliki, jak Prybałtyjskija, Kazachskaja, Hruzinskaja i inš., jakija majuć značna mienš svaich mahčymaściaŭ, adnak majuć svaje nacyjanalnyja vajskovyja farmiravańni, pry tym niekatoryja ź ich stvorany ŭ pieryjad Ajčynnaj vajny. U Biełarusi, na terytoryi jakoj razharnułasia bitva za vyzvaleńnie ad niamieckich zachopnikaŭ, pytańnie stvareńnia zaraz ža biełaruskaj nacyjanalnaj armii stanovicca aktualnym i metazhodnym.

3) Vajskovaje złučeńnie, jakoje budzie stvorana ź biełarusaŭ za košt reziervu i partyzan, pry vializnaj dapamozie, jakuju buduć akazvać CK KP(b)B i Biełaruski ŭrad, stanie značnaj siłaj na adnym z frantoŭ Biełarusi. Heta Vy vykazvali ŭ 1942 hodzie, kali ŭnosili prapanovu ab stvareńni Biełaruskaj Armii».

U tym ža sakaviku 1944 na siesii Viarchoŭnaha Savieta BSSR prymajecca Zakon «Ab utvareńni sajuzna-respublikanskaha Narodnaha Kamisaryjata Abarony», heta značyć, u siońniašnim razumieńni — svajho Ministerstva abarony.

Darečy, u archivie zachavalisia i pramovy deputataŭ na hetaj siesii Viarchoŭnaha Savieta, dzie jany abmiarkoŭvali, pryniać zakon ci nie. Voś, naprykład, słovy z pramovy staršyni Prezidyuma Viarchoŭnaha Savieta BSSR Nataleviča: «Da sučasnaha momantu naša Čyrvonaja Armija stvarałasia jak ahulnasajuznaja. Sajuznyja respubliki ŭdzielničali ŭ ahulnaj spravie arhanizacyi i ŭmacavańnia sił Savieckaha Sajuza. Čyrvonaja Armija zahartoŭvałasia ŭ bajach, uvasablajučy mahutnaść mnohanacyjanalnaj Savieckaj dziaržavy. Zaraz, u metach dalejšaha ŭmacavańnia abaronnaj mahutnaści SSSR uvodziacca vajskovyja farmiravańni Sajuznych Respublik jak sastaŭnyja častki Čyrvonaj Armii. Zaraz zadačy našaj Respubliki ŭ spravie abarony krainy pašyrajucca, pašyrajecca adkaznaść…»

Natalevič apisvaje hieraičnaje minułaje biełaruskaha naroda: Hrunvaldskuju bitvu 1410, bitvu pry Lasnoj sa šviedami, vajnu 1812 h., vojny ź niamieckimi i polskimi vojskami ŭ 1918 i 1920. Akcent jon robić na toje, što biełarusy zmahalisia tolki ŭ sajuzie z «brackim ruskim narodam». Paśla dakładčyk vykazvaje ŭpeŭnienaść, što mnohija padrychtoŭčyja mierapryjemstvy možna pačać užo zaraz: naprykład, «pierakłaści niekatoryja ŭstavy i nastaŭleńni Raboča-Sialanskaj Čyrvonaj Armii na biełaruskuju movu», a taksama pačać vykładać vajskovuju spravu ŭ škołach i pašyryć udzieł moładzi ŭ «masavym sporcie». U zaklučeńnie pramoŭca adznačyŭ: «Pieraŭtvareńnie Narkamata Abarony i stvareńnie vajskovych farmiravańniaŭ Sajuznych Respublik, biassprečna, jašče bolš pavysić abaronnuju mahutnaść SSSR, heta ŭrazumić i papiaredzić vorahaŭ našaj Radzimy ad lehkadumnych i skvapnych namieraŭ napadać na Saviecki Sajuz».

Na tym ža pasiadžeńni Viarchoŭnaha Savieta vystupiŭ piśmieńnik Michaś Łyńkoŭ. Jon u pryvatnaści zaznačyŭ:

«Praz nacyjanalnyja farmiravańni my zmožam jašče bolš arhanizavać patryjatyčnaje vychavańnie našych voinaŭ. Voin, viedajučy historyju svajho naroda, viedajučy podźvihi svaich prodkaŭ, viedajučy ŭsie hieraičnyja staronki svajho minułaha, — heta śviadomy voin, heta biasstrašny voin,

bo jon viedaje, što luby vorah zaŭždy raspłačvaŭsia svajoj hałavoj za sproby pałanić nas, skarystacca našym dabrom, našymi zdabytkami. Ci jość ža ŭ nas kadry dla nacyjanalnych farmiravańniaŭ? Biełarusy vajujuć na froncie, biełarusy vajujuć u partyzanskich atradach. Biełaruski narod nabyŭ za hady Ajčynnaj vajny vialiki vajenny vopyt, vyrazna vyznačylisia jaho bajavyja zvyčai i tradycyi. Takim čynam, jość u nas i bahaciejšy vopyt, i tradycyi, jość i bahatyja voinskija kadry».

Byli začytany raparty i zvaroty ad kamandziraŭ partyzanskich złučeńniaŭ, vystupali inšyja deputaty.U vyniku Zakon «Ab utvareńni sajuzna-respublikanskaha Narodnaha Kamisaryjata Abarony» byŭ paśpiachova pryniaty.

Na toj ža siesii Viarchoŭny Saviet pryniaŭ i Zakon «Ab utvareńni sajuzna-respublikanskaha Narodnaha Kamisaryjatu Zamiežnych Spraŭ BSSR» — heta značyć, Ministerstva zamiežnych spraŭ u sučasnym razumieńni. Ale kali MZS, chacia i z farmalnymi funkcyjami ŭ Biełarusi potym sapraŭdy stvaryli, to Narodny Kamisaryjat Abarony BSSR tak i zastaŭsia tolki na papiery. Ale cikavym paradoksam źjaŭlajecca toje, što

niama źviestak, kab hety, pryniaty ŭ 1944 zakon, potym admianili. Vychodzić, što jaho prosta nie vykanali.

A čamu?

— Mahčyma było vyrašana, što Biełaruś jak dziaržava vykanała svaje zadačy: Polšča i BSSR zaklučyli damovu ab biełaruska-polskaj miažy; Biełaruś stała zasnavalnicaj AAN, tym samym biełaruskaja dziaržaŭnaść była vyznanaja 51 krainaj — zasnavalnicaj hetaj arhanizacyi; i, takim čynam, hałoŭnaja meta rašeńniaŭ ad 24 sakavika 1944 hoda była vykanana.

 * * *

Uładzimir Hulenka

historyk, kandydat histaryčnych navuk.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0