Top-5 ahrasiadzibaŭ z tradycyjnym biełaruskim kałarytam
«Zaścienak Skrypleŭ»: muzyka dy ekskursii
U vilenskim kirunku, na paŭnočnym zachadzie Biełarusi raźmiaściłasia ahrasiadziba Vasila Hrynia «Zaścienak Skrypleŭ». Chata była zbudavanaja nie paźniej za 1939 hod, i adrestaŭravali jaje sami: «Znutry jana vyhladaje tak, jak vyhladała da vajny», – kaža haspadar Vasil. Ciapier tut śpiavajuć haściam pieśni, adznačajuć narodnyja śviaty, letam katajucca na kanoe, bajdarkach i rovarach. Na siadzibie žyvuć kozy i trusy, susied maje pasieku, robić miedavuchu i sam pryjazny dziadźka.
Haściam prapanujuć pahladzieć pryvatnuju kalekcyju muzyčnych instrumentaŭ i narodnych strojaŭ, da- i paślavajennaj vopratki – halife, frenčy, pad dziasiatak kažuchoŭ; pakaštavać stravy biełaruskaj kuchni – kaŭbuch, kišku-nalivajku, mačanku dy inšyja; paŭdzielničać u ekskursii.
Na pytańnie, adkul kalekcyja, chto śpiavaje, chto hraje, Vasil adkazvaje: sam i siabry. «Ja nie prosta čałaviek, jaki zajmajecca pieraprodažami, ja hetym žyvu», – kaža jon.
Uzimku čaściej zamaŭlajuć prahramu dla hrupaŭ da 15 čałaviek: vyjezd ź Miensku, daroha pa maršrucie Chažova – Haradok – Dubrava, byłyja miastečki z zachavanymi pomnikami architektury i historyi. Abied na chutary: moža być i huś, i karp, i šmat inšaha. Ludzi siadajuć za stoł, ich čakajuć muzyki – harmonik, skrypka, bubny. Hučyć narodnaja muzyka, haściej vučać tancam. Haspadary apranutyja pa-chutarskomu, jak u davajenny peryjad. I samich haściej (da 10 čałaviek) možna pieraapranuć.
Jechać da ahrasiadziby – u Vałožynski rajon, za łuh i tarfianoje bałota, da Zachodniaj Biareziny.
«Paleskija tradycyi»: hastranamičny tur sa śpieŭkami
«My z mužam fermery, u nas jabłyčny sad 8 hiektaraŭ i 4 hiektary rańniaj harodniny», – raskazvaje Nina Hłavackaja, hałava fermerskaj haspadarki «Alesin sad» i siadziby «Paleskija tradycyi», što ŭ vioscy Andronava Kobrynskaha rajonu.
«Vyraśli ŭ hłybincy, i kali pryjechali siudy, to ŭbačyli, što Eŭropa nakryła, jak cunami: eŭravokny, eŭramašyny, eŭraopty, eŭravopratka… Vielmi zachaciełasia zachavać choć krychu tradycyjnaj paleskaj kultury».
Štohod tut ładziać Jurja na 6 traŭnia, abychodziać ź pieśniami pali. Śpiavajuć i stareńkija mieścičy. Štohod – Kalada i Rastvo, kaladujuć i miascovyja dzietki, i navat z susiednich rajonaŭ. Amataram čystaj tradycyi tut budzie nahoda pafyrkać – na śviatach chryścijanskija i tradycyjnyja śpievy źmiešvajucca, jak apošnimi časami było ŭ vioskach.
Kali hrupa zamović – zaprosiać muzykaŭ, kali 2–3 čałavieki – zaśpiavajuć i sami, bo źbirajuć falklornyja pieśni, albo pryviazuć na hości babu Halu, što žyvie za 20 kilametraŭ. Joj 86 hod, i jana viedaje 150 piesień. Možna tut i viasielle zhulać.
Prapanujuć paleskuju kuchniu. Recepty z knih, ad svajakoŭ, ad viaskovych babulek: «Heta, kaniešnie, niaprosta, bo ježa była ścipleńkaja, ale – žyvaja», – kaža Nina i pryhadvaje chleb i žur na zakvascy, aŭsiany kisiel. Taksama tut dajuć chatnija kiłbasy, hałubcy, kašu hustuju, što režuć nažom, i brendavyja klocki.
U bankietnaj zali – ručniki i samarobnyja paleskija chustki. Jość narodnaja niesceničnaja vopratka i para rarytetnych harnituraŭ, jakija zachoŭvajucca jak skarb.
Siadziba prymaje 16 čałaviek, kali pryjaždžaje bolš – da susiedziaŭ. Niadaŭna zbudavali sienavał. Za hod siadzibu naviedvaje 4000 čałaviek: «Meni vsi prosiać, šop ja hovoryła na mestnomu dialekti, eta mišanka ŭkrainśkoj movi, biełoruskiei, polskiei i ruskiei», – kaža haspadynia.
Darečy, inšaja viadomaja «hastranamičnaja» siadziba nazyvajecca «Marcinova huś». Haspadar – Aleś Bieły, adzin z aŭtaraŭ kniha «Naša strava».
«Chutar Dudara»: instrumenty i papieru svaimi rukami
Chutar zbudavany ŭ 1924 hodzie nastaŭnikami. Da ich zajaždžała šmat haściej, u tym liku Jakub Kołas. Koliś Aleś Łoś duža pasiabravaŭ ź siamjoj, jakaja nakazała paśla śmierci pradać dom tolki jamu.
Siadziba «Chutar Dudara» – na bierazie raki Jaršoŭki, niepadalok ad staroha Vilenskaha haścinca. Praściej – u Vałožynskim rajonie.
Hałoŭnaj admietnaściu siadziby Aleś ličyć ekamuzej muzyčnych instrumentaŭ, dzie ładzić kancerty i lekcyi pa ich historyi amal kruhły hod. Na Kalady – batlejka, da Maślenki zacišša, i novaja płyń haściej – z krasavika.
Šmat cikaviacca majstar-klasami: jak kavać, rabić vycinanki, suveniry, u tym liku ptušak z sałomy, instrumenty, byvajuć majstar-klasy pa tancy i navat jak vyrablać ručnuju papieru. Nie zabyvajucca tut i pra sport, a na zamovu mohuć pravieści teatralizavanaje retra-viasielle.
Sustrečy byvajuć kamercyjnyja i niekamercyjnyja.
Letam prachodziać ekskursii pa popłavie, turystam pakazvajuć ziołki. «Vielmi bahata temaŭ, i ŭsio vakoł adnoj – jak maha hłybiej zrazumieć historyju i kulturu rehijonu. Naša radzima pačynajecca ź ziołak, dreŭ, kvietak i ludziej, što pobač z nami», – kaža Aleś.
Na pytańnie, adkul ža takaja kolkaść zaniatkaŭ dla haściej, Aleś tłumačyć: «Heta toje, čamu ja navučyŭsia za svajo daŭhoje žyćcio. Mnie cikava padzialicca, kab nie marnavałasia ŭ hałavie i rukach».
Košty tut ustaloŭvajuć z aryjentacyjaj na dalar, ale na siońnia lekcyja kaštuje 75 tysiač z darosłaha i 45 ź dziaciej, pradstaŭleńnie batlejki – 2,2 miljona na ŭsich. Miesca pad namiot kaštuje 75 tysiač za noč.
«Chorań»: ziołki i syrnaja chatka
Naradziŭšysia tut, haspadynia Ała Chorań z mužam vyhadavali dziaciej… i, jak mnohija, padumali: «Našto nam takaja vialikaja chata?» A paśla daviedalisia pra ahraturyzm.
Rehijon bahaty na aziory, reki i lasy, jakija zajmajuć tut 70% płoščy. A na siadzibie – svaja haspadarka i harod, adkul i kormiać haściej. Časam voziać na ekskursii ŭ Połacak i Rasony.
Tut možna paźbirać ziołak, jak rabiła jašče babula haspadyni, i papić admysłovaj harbaty. Ich časta nabyvajuć jak suvenir. Možna nabrać ziołak, a taksama jahad i hryboŭ samomu – haspadynia dapamoža.
U Choraniaŭ try karovy, i hości mohuć ubačyć, jak u syrnaj chatcy robicca sapraŭdny ćviordy syr pa halandzkaj technalohii – nakštałt «Haŭdy».
Tata haspadyni ŭmieje pleści kašy, i ich možna albo nabyć razam z vareńniem ź lasnych jahad ci harbatkaj, albo navučycca rabić samomu.
«Kaniečnie, u nas śpiavajuć pieśni, – kaža Ała. – Jość kalektyŭ «Krynica» ź Jankavičaŭ, my ich zaprašajem». Była haspadynia i ŭ ekspedycyi ź imi, zapisvali pieśni ŭ maleńkaj viosačcy dy źbirajucca jašče.
Kormiać prosta, naturalna i pa sezonie: poliŭka z sušanymi hrybami, boršč i inšyja supy, kapusta kvašanaja, ščaŭje dy chaładniki, stravy ź miasam nakštałt kamoŭ dy «miadźviedziaŭ». Letam hatujuć bolej ź jahadami.
Karparatyvaŭ nia ładziać, a dla haściej jość 4 volnyja pakoi.
«Krołava chata»: mahiła Rahvałoda i zakinutyja vioski Rasonščyny
Duža kalarytny dom ź biarvionaŭ na bierazie voziera Opcina – heta ahrasiadziba «Krołava chata» na Rasonščynie. «Interjer doma składaŭsia z časam i kardynalna pad turystaŭ nie źmianiaŭsia. Pieravažaje staraja i samarobnaja mebla, piečy i kaminy, składzienyja haspadarami», – tak apisvajuć ahrasiadzibu ŭ reklamie. Mieścicca jana ŭ vykuplenym budynku špitala.
Haspadar Alaksandar Kroł kaža, što ludzi siudy pryjaždžajuć niby ŭ hości da haspadaroŭ: «…stasujucca z nami, słuchajuć historyi, chodziać pa vakolicach». Pachadzić tut jość dzie – pobač adna z samych vysokich hor krainy, Hvaździcha, i Rahniedzin kurhan, dzie, jak kaža lehienda, pachavany Rahvałod. Haspadary mohuć pravieści krajaznaŭčuju ekskursiju.
Hości mohuć z dapamohaj haspadaroŭ narychtavać sabie lasnych jahad, naźbirać i nasušyć hryboŭ. I navat nazapasić sadaviny – niepadalok jość amal zakinutaja vioska, dzie zastalisia ŭsie sady kolišnich žycharoŭ. Kažuć, i sama vioska vartaja, kab pahladzieć. Babroŭ u vakolicach bolš, čym ludziej.
Kormiać tut tradycyjnymi miascovymi stravami, «nijakaj francuskaj kuchni niama», jak kaža Alaksandar. Svaje tvaroh i śmiatana, harbata ź ziołak, kultavyja dla haradzkich draniki, bulba, ryba i miasa.
Narodnyja, viaskovyja pieśni viedajuć miascovyja žančyny, ale heta narmalna, nia ŭzvodzicca ŭ ranh niejkaj vybitnaj źjavy. Zaprašajuć časam falklorny kalektyŭ. Jość majstry, jakija platuć košyki, režuć pa drevie i mohuć navučyć hetamu haściej.
Haspadary prymajuć 1–3 siamji ci nievialikuju kampaniju da 14 čałaviek.
Ciapier čytajuć
19‑hadovy kursant Akademii MUS nabiŭ sabie na łbie mišeń i pajechaŭ šturmavać Zaparožža. Ideja spracavała14
Kamientary