U Miensku adnoŭlenaja šylda pamiaci bremenskich habrejaŭ
Na fasadzie domu № 13 pa vulicy Ramanaŭskaj u Miensku adnoŭlenaja memaryjalnaja doška bremenskim habrejam, departavanym u hady vajny ŭ mienskaje hieta. Ź joj źviazanaja amal detektyŭnaja historyja ŭ navačasnaj Biełarusi.
Na fasadzie domu № 13 pa vulicy Ramanaŭskaj u Miensku adnoŭlenaja memaryjalnaja doška bremenskim habrejam, departavanym u hady vajny ŭ mienskaje hieta. Ź joj źviazanaja amal detektyŭnaja historyjaŭ navačasnaj Biełarusi.
Upieršyniu bronzavaja pamiatnaja doška była ŭstalavanaja na hetym budynku ŭ 1992 h. pradstaŭnikami habrejskaj hramady Bremenu, ale ŭ 2007 jaje skrali. Nieŭzabavie paśla incydentu niamiecki ambasadar u RB Marcin Chiekier abviaściŭ pra ŭznaharodu ŭ tysiaču eŭra za infarmacyju, jakaja pryviadzie da viartańnia tablicy. Paśla taho, jak biełaruski hramadzianin, jaki prasiŭ nie raskryvać jaho imia, za ŭznaharodu viarnuŭ došku, usio ž pastanavili na fasadzie ŭstalavać kopiju ź syluminu.
Miensk hraŭ važnuju rolu ŭ t.zv. «kančatkovym rašeńni habrejskaha pytańnia». Siudy ŭ 1941—43 h. vyvozilisia eŭrapiejskija habrei, kab urešcie znajści svaju śmierć u samim hieta i pryharadnych kanclahierach. Hutarka viadziecca pra habrejaŭ Niamieččyny, Čechasłavaččyny, Aŭstryi, Polščy, Francyi, Halandyi, Vuhorščyny. U mienskim hieta była navat adasoblenaja «niamieckaja častka», dzie žyli niamieckija i aŭstryjskija habrei. Ale zabivali inšaziemcaŭ naroŭni ź miascovymi. U spravazdačy hieneralnaha kamisara Biełarusi Vilhielma Kube rejchskamisaru Ostlandu haŭlajteru Loze pra źniščeńnie habrejaŭ i baraćbie suprać partyzanaŭ ad 31 lipienia 1942 h. kažacca: «U samim Miensku 28-29 lipienia było źlikvidavana 10 tysiač habrejaŭ. Ź ich 6500 składali miascovyja, biełaruskija habrei — zbolšaha staryja, žančyny i dzieci, a taksama niepracazdolnyja habrei ź Vieny, Bruna, Bremenu i Berlinu, jakich adpravili ŭ Miensk letaś u listapadzie pavodle zahadu fiurera...»
Vystupajučy na ŭračystym adkryćci pamiatnaj tablicy zastupnik staršyni Ahienctva palityčnaj adukacyi horada-ziamli Bremenu doktar Hiunter Feldhaŭz zaznačyŭ, što ŭ 1933 h. ŭ Bremenie žyło 1300 habrejaŭ, pałova ź jakich zahinuła ŭ časy nacysckaha kiravańnia. Pavodle jaho słovaŭ, 570 bremenskich habrejaŭ u listapadzie 1941 hodu byli departavanyja ŭ Miensk, dzie pa časie byli źniščanyja ŭ admysłovych rejdach u hieta i ŭ kanclahiery la vioski Mały Traścianiec.
Kamientary