Jak adzin saviecki tank źniščyŭ 22 niamieckija. Piša vajenny historyk Vital Čyrvinski.
20 žniŭnia 1941 hoda padčas abarončych bajoŭ pad Leninhradam u rajonie transpartnaha vuzła Vojskavicy — Čyrvonahvardziejsk adbyŭsia karotki, ale vielmi vynikovy boj. Ekipaž savieckaha tanka KV-1 źniščyŭ dvaccać dva tanki, a taksama niekalki bronietransparcioraŭ, supraćtankavych harmat i matacykłaŭ praciŭnika. Dla savieckich tankistaŭ heta byŭ fantastyčny boj, tym bolš u samym pačatku vajny. Jon prynios słavu našamu ziemlaku, kamandziru harmaty staršamu siaržantu Andreju Vusavu. Toj za 30 chvilin, niby ŭ ciry, źniščyŭ cełuju kałonu, trapna nakiroŭvajučy ŭ cel adzin za adnym braniabojnyja snarady svajoj 76-milimietrovaj tankavaj harmaty Ł-11.
Boj
Nie mienšaja zasłuha ŭ toj pieramozie naležała ŭsiamu ekipažu tanka, a pieradusim jaho kamandziru — staršamu lejtenantu Zinoviju Kałabanavu.
Mienavita Kałabanaŭ vybraŭ udałaje miesca dla zasady. Tank byŭ schavany ŭ kapaniry na ŭzhorku, nasuprać vyhinu nasypnoj darohi nad bałotam. Kali kałona z dvuch dziasiatkaŭ lohkich niamieckich tankaŭ vyciahnułasia ŭzdoŭž darohi, Kałabanaŭ vytrymaŭ paŭzu i addaŭ zahad kamandziru harmaty Vusavu adkryć ahoń.
Andrej Vusaŭ padbiŭ pieršyja i apošnija mašyny, zatym pieranios ahoń u centr kałony. Na vuzkaj darozie ŭtvaryłasia ciskanina: zamknutyja śpieradu i zzadu niamieckija broniemašyny natykalisia adna na adnu, źjazdžali na abočynu, dzie hraźli ŭ bałocie. U niekatorych padpalenych tankach vybuchnuŭ bojezapas.
Niemcy ahryzalisia. U saviecki tank padčas boju trapiła bolš za sotniu varožych snaradaŭ. Brania vytrymała, bo snarady lohkich niamieckich tankaŭ (chutčej za ŭsio, heta byli zachoplenyja ŭ čechaŭ Pz.Kpfw.35(t) z 50-mm harmatami na ŭzbrajeńni) na takoj adlehłaści nie mahli prabić łabavuju braniu KV-1, tamu adskokvali, vyryvajučy stalovyja kavałki. Ekipaž, hłuchnučy ad razryvaŭ i zadychajučysia ad parachavych hazaŭ, praciahvaŭ boj. Pa ŭspaminach Andreja Vusava, jaki vypuściŭ pa vorahu amal dva bojekamplekty braniabojnych snaradaŭ, da raspalenaj tankavaj harmaty niemahčyma było dakranucca, ad jaje navat adpłastavałasia farba.
Pa zasłuhach
Za hety boj kamandavańnie pałka padpisała pradstaŭleńnie ŭsich členaŭ ekipaža na prysvajeńnie zvańnia Hieroja Savieckaha Sajuza. Ale ŭ štabie Leninhradskaha frontu vyrašyli inakš. Uznaharody byli raźmierkavanyja zhodna z asabistym układam. Orden Lenina (samy prestyžny paśla Załatoj Zorki Hieroja Savieckaha Sajuza) uručyli Andreju Vusavu. Ordenam Čyrvonaha Ściaha ŭznaharodzili Zinovija Kałabanava i staršaha miechanika-kiroŭcu staršynu Mikałaja Nikifarava. Orden Čyrvonaj Zorki atrymali małodšy miechanik-kiroŭca Mikałaj Rodnikaŭ i strałok-radyst staršy siaržant Pavieł Kisialkoŭ.
Losy
Losy Vusava i Kałabanava ŭ vajenny čas razyšlisia. Zinovij Kałabanaŭ praź miesiac paśla boju pad Vojskavicami byŭ ciažka paranieny (askiepkavaje paražeńnie hałavy i chrybta, kantuzija hałaŭnoha i śpinnoha mozhu) i da kanca vajny pralažaŭ u špitali. A Andrej Vusaŭ praciahvaŭ vajavać. Biŭsia pad Pskovam i Narvaj, zmahaŭsia pad Ryhaj, braŭ Kionihśbierh. Byŭ trojčy paranieny, hareŭ u tanku. Zaviaršyŭ vajnu ŭ zvańni hvardyi staršaha lejtenanta. Paśla vajny Vusaŭ viarnuŭsia ŭ Tałačyn, a Kałabanaŭ vyjšaŭ na piensiju padčas słužby ŭ Biełaruskaj vajskovaj akruzie i zastaŭsia žyć u Minsku. Bolš za 20 hadoŭ adpracavaŭ na MAZie ŭ adździele techničnaha kantrolu. Bajavyja siabry nieadnojčy sustrakalisia, naviedvali miesca taho lehiendarnaha boju, vystupali pierad školnikami, ale sapraŭdnuju viadomaść i słavu atrymali tolki paśla śmierci.
Ravieśnik revalucyi
Za savieckim časam, pišučy pra takich ludziej, žurnalisty niaredka ŭžyvali štamp «ravieśnik revalucyi». Ale tut jon pasuje: budučy tankavy as Andrej Vusaŭ naradziŭsia ŭ biednaj sialanskaj siamji ŭ adzin z apošnich dzion revalucyjnaha kastryčnika 1917 hoda. Jaho rodnaja vioska Barsuki tady ŭvachodziła ŭ skład Mahiloŭskaj hubierni, ale ŭ 1919 hodzie była pieradadziena ŭ Dubrovienski rajon Viciebskaj vobłaści.
U pačatku 1930-ch Vusaŭ vyvučyŭsia na traktarysta, pracavaŭ u kałhasie, zatym na elektrastancyi «Biełhres». U vieraśni 1938 hoda pryzvany ŭ armiju, słužyŭ u artyleryjskim pałku. Padčas saviecka-finlandskaj vajny vajavaŭ na Karelskim pierašyjku. Byŭ paranieny. Paśla skončyŭ śpiecškołu kamandziraŭ harmat ciažkich tankaŭ. Słužyŭ u Nara-Faminsku pad Maskvoj, zatym pad Leninhradam. Napad hitleraŭskaj Hiermanii na Saviecki Sajuz staršy siaržant Andrej Vusaŭ sustreŭ kamandziram harmaty tanka KV-1 tankavaj roty 1-ha tankavaha pałka 1-j tankavaj dyvizii Leninhradskaha frontu…
Paśla vajny viarnuŭsia na Dubrovienščynu. Pracavaŭ na MTS (dla sučasnaha čytača — heta nie apieratar sotavaj suviazi, a abrevijatura mašynna-traktarnaj stancyi). Potym — vučoba ŭ Minskaj vyšejšaj partyjnaj škole i pasada druhoha sakratara Tałačynskaha rajkama partyi, jakuju zajmaŭ tolki dva hady: syšoŭ pa zdaroŭi. Da piensii pracavaŭ dyrektaram Tałačynskaj naftabazy.
Pa ŭspaminach jaho niaviestki Hanny Michajłaŭny, jakaja žyła pobač z Andrejem Vusavym u adnoj kvatery, a taksama nie adzin hod pracavała pad jaho kiraŭnictvam na Tałačynskaj naftabazie (dzie i sustreła budučaha muža), Andrej Michajłavič byŭ «nadta česnym čałaviekam, nie chapuham, u dziaržaŭnuju kišeniu nikoli nie zapuskaŭ łapu».
Vusaŭ pamior u 1986 hodzie i pachavany na tałačynskich mohiłkach pobač z žonkaj. U Tałačynie žyvie jaho adziny ŭnuk Andrej, jaki pracuje na čyhunačnaj stancyi ŭ Krupkach. Padrastaje praŭnuk Jahor Vusaŭ, jakomu zaraz 9 hadoŭ.
U 2015 hodzie imia Andreja Vusava jak hieroja abarony Leninhrada było zapisana ŭ «Załatuju knihu Sankt-Pieciarburha». Šmatkiłahramovy falijant admysłova dla hetaha pryvozili ŭ Biełaruś.
Kałabanaŭ i Biełaruś
Andrej Vusaŭ (siadzić) i Zinovij Kałabanaŭ na miescy lehiendarnaha tankavaha boju pad Vojskavicami. 1984 hod. Fota: sb.by
Zinovij Kałabanaŭ, rodam ź Nižaharodskaj hubierni, paśla vajny, niahledziačy na ciažkaje ranieńnie, znoŭ viarnuŭsia ŭ armiju. Słužyŭ u Hiermanii, zatym u Biełaruskaj vajskovaj akruzie. Paśla zvalnieńnia zastaŭsia ŭ Minsku. U 1967 hodzie atrymaŭ kvateru ŭ piacipaviarchovaj panelcy na vulicy Taškienckaja. Ciapier na ścianie hetaha doma, kala ladovaha pałaca «Čyžoŭka-arena», visić miemaryjalnaja šylda z bareljefam, pryśviečanaja podźvihu ekipaža Kałabanava. U 1994 hodzie Kałabanaŭ zusim niezaŭvažna dla hramadskaści syšoŭ z žyćcia. Byŭ pachavany na Čyžoŭskich mohiłkach pobač z žonkaj. Cikavaść da jaho asoby viarnułasia praz hady.
Siońnia pra Kałabanava viedajuć miljony amataraŭ suśvietna viadomaj kampjutarnaj anłajn-hulni World of Tanks, stvoranaj, darečy, biełarusami. Hulcu, jaki zastaŭsia ŭ bai biez padtrymki, nieabchodna źniščyć piać ci bolej tankaŭ praciŭnika. Za heta jon atrymlivaje adnu z samych žadanych uznaharod — virtualny «Miedal Kałabanava».
Na žal, hetaj ahromnistaj aŭdytoryi mała viadoma imia biełarusa Andreja Vusava — unikalnaha tankavaha snajpiera, jaki i stralaŭ z taho samaha tanka Kałabanava.
Kamientary