«Rasijanie patrabavali, kab ukraincy stali na kaleni». Byłaja žycharka Daniecka pra toje, jak pačynałasia vajna ŭ 2014-m
Lina Kušč da 2014 hoda žyła ŭ Daniecku. Paśla ŭvarvańnia rasijskich vojskaŭ u horad žančyna razam ź siamjoj była vymušana pierajechać u Kijeŭ. A zaraz — u Čarnaŭcy, što na paŭdniovym zachadzie Ukrainy. Lina raskazała «Našaj Nivie», što adbyvałasia ŭ Daniecku ŭ 2014-m na jaje vačach i jak tady siłavyja struktury pierajšli na bok Rasii.
«Tysiačy ludziej kryčali: «Rasija, Rasija!» Jany nie byli padobnyja da miascovych»
«Vajna dla mianie pačałasia, kali na centralnaj vulicy Daniecka adbyŭsia vializny prarasijski mitynh. Heta było 1 sakavika 2014-ha. Raniej u nas u horadzie prarasijskija siły dziejničali, ale jany nikoli nie byli pradstaŭleny ŭ miascovych savietach. Da 2014-ha ich akcyi nabirali pa 100-150 čałaviek, i toje, kali da ich jašče dałučacca kamunisty. Dla mianie ŭsio stała šokam. Tysiačy ludziej kryčali: «Rasija, Rasija!». Faktyčna heta było pačatkam uvarvańnia.
Bolšaść udzielnikaŭ hetaj bujnoj demanstracyi pryvieźli z Rasii. My ich prazvali «palityčnymi turystami». Bačyli ludziej, jakija pytalisia, jak prajści na centralnuju płošču. Było zrazumieła, što jany nie miascovyja. Ja ŭ ich cikaviłasia, chto jany i adkul pryjechali. Adkazvali, što šachciory z maleńkich haradoŭ pobač z Danieckam, ale nazvać ich nie mahli», — kaža žančyna.
Mnohija ŭ siłavych strukturach, jakija tady byli pavinny abaraniać horad, pačali padtrymlivać dziejańni Rasii. «Jak takoje moža zdarycca?» — hety fakt u Liny nie ŭkładvaŭsia ŭ hałavie.
«Palicyja sama adčyniła dźviery mitynhoŭcam u budynak, dzie deputaty ŭ toj momant prahałasavali suprać praviadzieńnia refierendumu ab stvareńni «DNR». Hetyja ludzi chacieli damahčysia viartańnia deputataŭ na miescy i taho, kab jany pryniali rašeńnie «za».
Žurnalisty ŭ siłavikoŭ pytalisia, čamu śpiecsłužby nie pracujuć, čamu niama supraćstajańnia. Jany adkazvali, što ich zadača — zdacca pierad pieravyšajučymi siłami supiernika.
U SBU zachoplivali zbrojevyja pakoi praktyčna biez supracivu. A jašče bačyła, jak žurnalisty-televizijonščyki najmali sabie achovu. U asnoŭnym heta byli palicyjanty. Jany padtrymlivali zachopnikaŭ, a z reparciorami znachodzilisia, bo za pracu zapłacili. Ja tady sama pracavała žurnalistkaj. Usie svaje paśviedčańni my tady schavali, nielha było pakazvać, što ty adnosišsia da jakoha-niebudź ukrainskaha miedyja. Pačałosia aktyŭnaje palavańnie na žurnalistaŭ.
Baranić ludziej nie było kamu — ahłušalnaje adkryćcio na toj momant. Siłaviki prosta pierastali vykonvać svaju pracu», — dzielicca jana.
«U Daniecku sapraŭdy byli ludzi, jakija tryźnili idejami fiederalizmu»
Sihnałam dla Liny, što ŭsio surjozna, staŭ mitynh, jaki adbyŭsia 13 sakavika 2014-ha. Tady na centralnaj płoščy ŭłady dazvolili pravieści adrazu dźvie akcyi: prarasijskuju i praŭkrainskuju.
«Rasijanie stali zakidvać ukraincaŭ butelkami z farbaj, a potym śvietłašumavymi hranatami, — zhadvaje jana. — Častku našaj hrupy akružyli, sahnali da aŭtobusa. U chod pajšli abrezki trub, armatura. Bili mocna. Tady zahinuŭ aktyvist Dźmitryj Čarniaŭski. Ja stajała zboku, treba było dačakacca kanca akcyi, kab pieradać žurnalistam, čym usio heta skončycca. Bačyła, jak rasijanie patrabavali, kab ukraincy stali na kaleni. Usialak chacieli ich prynizić».
Praź niekatory čas Lina zrazumieła, što da 2014 hoda było vielmi šmat linij, pa jakich stvarali łajalnaść da Rasii. Navat prostyja mierapryjemstvy na temu kultury.
«Ź inšaha boku, u Daniecku sapraŭdy byli ludzi, jakija tryźnili idejami fiederalizmu. A jašče tyja, chto vystupaŭ za aryjentacyju na Rasiju. Vialikaja kolkaść biznesmienaŭ była zacikaŭlena ŭ supracoŭnictvie z Rasijaj.
Darečy, arhumienty, jakimi Viktar Janukovič padmacoŭvaŭ admovu padpisańnia ŭ 2013 hodzie pahadnieńnia ź ES ab supracoŭnictvie, — što pradstaŭniki biznesu, dyrektary pradpryjemstvaŭ nie zmohuć ekspartavać pradukcyju ŭ Rasiju. I Ukraina pazbavicca hetaha kavałka zarobku.
U nas u rehijonie jašče zadoŭha da 2014 hoda Rasija stała rychtavać svaich ahientaŭ. Ludzi, jakich ja viedała pa raniejšaj zvyčajnaj pracy, źjavilisia na pasadach ministraŭ, kiraŭnikoŭ novych struktur, što stvaryli rasijanie. Hetyja maje znajomyja, darečy, časta pierad vajnoj jeździli ŭ Maskvu. Akazałasia, što ich tam rychtavali, a my ź imi razmaŭlali i navat nie padazravali.
Mnohija maje dobryja pryjacieli, ź jakimi ŭ mianie da hetaha byli narmalnyja adnosiny, z prychodam rasijan pierajšli na ich bok. U majoj rodnaj škole, dzie ja vučyłasia, dyrektarka adrazu syšła i źjechała, a na jaje miesca pryjšła maja adnakłaśnica. Za dapamohu ŭ praviadzieńni čarhovych vybaraŭ u «DNR» jana potym atrymała orden. Dla mianie asabista heta byŭ udar. Čałaviek staŭ aporaj hetaha režymu. Ź inšaha boku, chto raniej nijak nie demanstravaŭ svaje pohlady ŭ hety momant prajaviŭ praŭkrainskuju pazicyju», — raskazvaje žančyna.
«Źjechała ŭ adpačynak, u kancy jakoha daviedałasia, što viartacca niama kudy»
Pieršyja bajavyja dziejańni ŭ Daniecku, jakija pamiataje Lina, byli 26 maja 2014 hoda. Heta była bitva za aeraport.
«Tady ja ŭbačyła, pačuła vybuchi, stralaninu. My z mužam zmahli pierakanać syna razam z našymi baćkami źjechać. Było važna zrabić tak, kab pobač nie znachodzilisia ludzi, jakija ad nas zaležali b.
Na padjezdach źjavilisia abviestki ź infarmacyjaj pra bambaschoviščy, ale tady ja nie pamiataju, kab na ich byŭ ažyjataž. Ludzi navat nie skuplali pradukty. Usio, što mnie kidałasia ŭ vočy, — heta pustyja vulicy, parki. Vidać, nasielnictva vyrašyła, što tak, nie navidavoku, budzie praściej pieražyć hetuju trahiedyju».
U lipieni 2014-ha Lina razam ź siamjoj źjechała ŭ adpačynak, u kancy jakoha daviedałasia, što viartacca im niama kudy. U horad sa Słavianska i Kramatorska ŭvajšli rasijskija vojski.
«Zrazumieli, što nazad darohi niama. U Kijevie žyła maja siastra, pajechali da jaje. Z saboj byli niejkija letnija rečy, usio astatniaje zastałosia ŭ Daniecku.
Pieršaje, što my kupili, — nadzimany matrac. Spalnych miescaŭ nie chapała. U znajomych prasiła koŭdry, paduški. Mnohija aktyŭna dapamahali, ludzi adhuknulisia. Z-za niedachopu miesca ŭ kvatery my jeździli načavać pa znajomych. Maralna tady było vielmi ciažka. Pračynałasia ranicaj i nie mahła zrazumieć, dzie znachodžusia. Jak źmirycca, što naš dom stračany? I nie zrazumieła, na jaki čas.
Naš syn ciažka pryvykaŭ da novaha horada. Ja ŭ Kijevie raniej była, vučyłasia, a jon nie. Nie radavała škoła, niejkija mierapryjemstvy, sam horad. Ciaham hoda ŭ jaho byŭ taki stan.
Damovilisia, kab našu kvateru ŭ Daniecku dahladali. Praź niejki čas navat udałosia pieradać nam častku rečaŭ, ale daloka nie ŭsio», — kaža žančyna.
Apošni raz u Daniecku jana była ŭvosieni 2014-ha. Tady jašče chadzili ciahniki i maršrutki.
«Navat byli aŭtobusy ŭ Maryupal. My prajazdžali błokpasty ŭkrainskija i rasijskija, ale heta nie vyhladała jak paŭnavartasnaja miaža. U paraŭnańni z tym, jaki kantrol zaraz tam dziejničaje, tady jon byŭ słaby. U Daniecku ja była ŭsiaho tolki adzin dzień. Dla mianie jon zastavaŭsia rodnym horadam», — dzielicca Lina.
«Navat ludzi ź invalidnaściu atrymlivali pozvy ŭ vajenkamat»
Usie vosiem hadoŭ Lina nie zabyvałasia, što idzie vajna. Jana padtrymlivała kantakty ź ludźmi ŭ Daniecku i joj było zrazumieła, što ŭ 2022-m moža pačacca maštabny nastup.
«Asabliva, kali mnie patelefanavali i raskazali, što ŭ «DNR» idzie mabilizacyja. Navat ludzi ź invalidnaściu atrymlivali pozvy ŭ vajenkamat, nasielnictva bieź jakoha-niebudź vajskovaha dośviedu. Zabrali ŭ armiju tam adnaho znajomaha. Ciapier ź im niama suviazi: albo vajuje, albo ŭžo zahinuŭ. Nieviadoma.
Pra takija rakietnyja ŭdary, viadoma, tady nichto nie ŭjaŭlaŭ. Ja jašče razvažała, što dla taho, kab pajšli tanki, treba, kab prasochła ziamla. A heta nie raniej za druhuju pałovu krasavika. Taki moj prahnoz byŭ. Pakolki ja z Daniecka, mnohija znajomyja pytalisia, kali budzie nastup. A ja im adkazvała, kab jany pryviali ŭ paradak usie dakumienty i pahladzieli varyjanty, kudy možna źjechać.
My, danieckija, zaŭsiody pavinny być hatovyja da vajny».
U dzień maštabnaha napadu Rasii na Ukrainu ŭ hetym hodzie Lina, jak i bolšaść ludziej, pračnułasia ranicaj ad mocnych vybuchaŭ u Kijevie. Žančynie znoŭ pryjšłosia biehčy ad vajny.
«My vyjechali ŭ Čarnaŭcy 25 lutaha. Situacyja za hetuju noč vielmi źmianiłasia. Užo byli bajavyja dziejańni ŭ Irpieni, u siołach, jakija pobač. Jechali dvoje sutak, ja sama była za rulom. Pieranačavali tady ŭ Vińnickaj vobłaści ŭ internacie miascovaha technikuma.
Syn, jaki ŭ 2014-m usprymaŭ usio vielmi ciažka, akazaŭsia zaraz padrychtavanym lepš za ŭsich. Ranicaj 24 lutaha ŭ jaho byŭ sabrany zaplečnik. Niahledziačy navat na toje, što my ź im nie abmiarkoŭvali, što treba ŭziać. Rychtavali tolki miescy ŭ kvatery, jakija buduć biaśpiečnyja pry abstrele.
Kali pryjechali ŭ Čarnaŭcy, zrazumieli, jakija rečy nie ŭziali, a ŭ jaho ŭsio nieabchodnaje było. Dla vučoby, darečy, jon usio zabraŭ.
I na hety raz znoŭ pieršaje, što my kupili, byŭ nadzimany matrac».
Čytajcie taksama:
Pakinuty horad. Biełaruskaja vałanciorka raspaviała, što pabačyła ŭ Čarnihavie paśla abłohi
Ukraincy likvidavali na Danbasie viadomaha palavoha kamandzira z «ŁNR»
Ciapier čytajuć
U Vialikaj Miadźviadcy adšukali mahiłu brata Ihnata Damiejki. Pahladzicie, jak spaskudzili carkvu pobač, jakuju naviedvaŭ suśvietna viadomy navukoviec99
Kamientary