«Takoha ad Paŭła ja nie čakaŭ». Jak prajšła prezientacyja samaj asabistaj knihi Sieviarynca ŭ Vilni
Pra Biełaruś havaryli ŭsie. Ale hałoŭnaj temaj viečara stała luboŭ.
U vialikaj śvietłaj zale vizit-centra Siejma Litvy viečaram 23 červienia sabrałasia niekalki dziasiatkaŭ čałaviek. Pierad pačatkam ludzi hartajuć śviežavydadzienyja asobniki knihi «Biełaruś — heta śviatoje» Paŭła Sieviarynca, razhladajuć akvarelnyja vyjavy biełaruskich śviatyniaŭ.
Na ścienach — vialikija fotazdymki Litvy. Za voknami — soniečnaja letniaja Vilnia, jakaja pavolna apuskajecca ŭ ciopły viečar. U zali čuvać šorhat staronak, pryhłušanyja razmovy i śmiech ludziej, jakija daŭno nie bačylisia.
Siarod prysutnych možna zaŭvažyć byłych palitviaźniaŭ, aktyvistaŭ, daŭnich paplečnikaŭ Paŭła Sieviarynca. Siarod ich — Źmicier Daškievič, jaki pryjšoŭ razam z žonkaj Nastaj i dziećmi.
Syn Paŭła Francišak, u biełaj kašuli i z matylkom, ź dziełavym vyhladam papraŭlaje stosiki knih na stale. Pobač uśmichajecca jaho mama Volha.
Pakul hości tolki źbirajucca, Pavieł Sieviaryniec užo padpisvaje pieršyja asobniki. Chtości pytajecca, kolki knih jon napisaŭ.
— Čatyrnaccać, — adkazvaje jon bieź cieniu pachvalby.
Heta kniha adroźnivajecca ad usich papiarednich. Heta nie palityčnyja ese i nie raman, tut niama vialikich palityčnych kancepcyj ci prahramnych artykułaŭ. Tut — malunki biełaruskich śviatyniaŭ i vieršy, jakija naradzilisia za kratami, usio toje, što Pavieł sprabavaŭ zachavać, kali ŭ jaho zabrali amal usio astatniaje.
Sustreča pačynajecca z pramovaŭ litoŭskich palitykaŭ. Staršynia parłamienckaj hrupy siabroŭstva z demakratyčnymi siłami Biełarusi Rusłanas Baranaŭskas nazyvaje Paŭła Sieviarynca «sapraŭdnym palitykam» i čałaviekam pierakanańniaŭ, a Žyhimantas Pavilonis kaža, što biełarusam jašče daviadziecca zmahacca za svaju budučyniu i što Jeŭropa pavinna padtrymlivać hety niaprosty šlach.
— Najlepšy sposab heta zrabić — raźvivać palityčnuju partyju, jakaja ŭžo isnuje — Chryścijanskuju demakratyju. My zrobim usio mahčymaje, kab padtrymać pieramohu BCHD na pieršych volnych vybarach u Biełarusi i razam iści ŭ Jeŭropu. Ja ŭpeŭnieny, što Biełaruś budzie siabram Jeŭrasajuza i NATA, — kaža Pavilonis.
Ajciec Hieorhij Roj nazyvaje novuju knihu Sieviarynca «biełaruskim Psałtyrom».
— Heta biełaruski praciah biblejskaha Psałtyra. Bo Psałtyr — heta kniha, u jakoj pierad Boham vykazvajucca ŭsie pačućci čałavieka: i radasnyja, i śvietłyja, i ciažkija — usia palitra čałaviečych pačućciaŭ, — kaža śviatar. — Tut zachavana nie tolki toje, što pieražyŭ Pavieł i ŭsie tyja, chto prajšoŭ praz vyprabavańni turmoj. Tut zachavana toje, što pieražyvajem my ŭsie — radaść, bol, nadzieja, strach, luboŭ. Nam jość što skazać paśla ŭsiaho, što my prajšli. I vielmi dobra, što hetaja kniha vyjšła ciapier, pakul jašče žyvyja hetyja pačućci i jany nie pieratvarylisia ŭ adredahavanyja ŭspaminy.
Słuchajučy jaho, mnohija ŭ zale kivajuć hałavoj.
A paśla mikrafon biare Źmicier Daškievič. Jon viedaje Sieviarynca amal usio darosłaje žyćcio. Uspaminaje, što paznajomiŭsia ź im kala 25 hadoŭ tamu i što ich siabroŭstva prajšło praz maršy, palityčnyja kampanii i turemnyja kamiery. Daškievič šmat žartuje.
— My ŭžo pryvykli, što Pavieł ramany piša. Ale vieršy, malunki… Takoha ad Paŭła ja nie čakaŭ, ja prosta byŭ u šoku, — razvodzić jon rukami i dadaje: — Takoha talentu čałavieka sustreć ciažka — i ŭ Biełarusi, i ŭ Litvie.
A paśla niečakana prapanuje adpravić Sieviarynca na «Jeŭrabačańnie».
— Voś čaho Pavieł jašče nie rabiŭ, dyk heta nie śpiavaŭ. Dumaju, treba prapanavać litoŭcam, kab Pavieł pajechaŭ ad Litvy na «Jeŭrabačańnie». Adrazu buduć u trojcy lidaraŭ! — žartuje Daškievič pad śmiech zały.
Ale samyja ciopłyja słovy jon adrasuje nie aŭtaru.
— Siońnia my pavinny dziakavać najpierš Volzie i Francišku, jakija prajšli hety šlach razam z Paŭłam, — kaža jon. — Nam u turmie było ciažka. Ale za kožnym palitviaźniem zaŭsiody jość ludzi, jakija adbyvajuć hety termin razam ź im. Žonki, jakija nosiać pieradačy i hadzinami čakajuć navin. Dzieci, jakija rastuć biez baćkoŭ. Siemji, na plečy jakich kładziecca ŭsio žyćcio.
Darečy, chutka i sam Źmicier płanuje vydać ułasnuju knihu ŭspaminaŭ. Jana taksama naradziłasia z turemnaha dośviedu i šmat u čym pabudavanaja na listavańni z žonkaj Nastaj.
Pavieł Sieviaryniec vychodzić da mikrafona pad apładysmienty. Jon pačynaje havaryć pra biełarusaŭ pa ŭsim śviecie, pra toje, što Boh niezdarma raskidaŭ ich pa roznych krainach.
— Žyćcio ŭ emihracyi nie pavinna być časam čakańnia. Biełarusy, jak pčoły, u roznych krainach volnaha śvietu mohuć vučycca lepšamu i ź pieramohaj prynieści hety dośvied dadomu. U Amierycy biełarusy vučacca aptymizmu. U Polščy — pieraadolvać nastupstvy savieckaj spadčyny. U Niamieččynie — jak budavać infrastrukturu i industryju. U Francyi — pryhažości. Va Ukrainie — vajavać za svabodu. A ŭ Litvie biełarusy pavinny navučycca pavažać svaju movu i svaju historyju tak, jak heta robiać litoŭcy.
Sieviaryniec doŭha razvažaje pra histaryčny momant, jaki ciapier pieražyvaje kraina, pra mahčymyja vyprabavańni, pra adkaznaść dyjaspary. Pryvodzić prykłady z historyi BNR, uspaminaje bratoŭ Łuckievičaŭ, Vacłava Łastoŭskaha, jakija bolš za sto hadoŭ tamu dapamahli pryvieści Biełaruś da abviaščeńnia niezaležnaści. Dla Paŭła hetaja historyja nie pra minułaje, a pra siońnia.
— Zdavałasia b, leta, čas adpačynkaŭ, leciščaŭ i padarožžaŭ. Ale mienavita ciapier prezident Ukrainy Uładzimir Zialenski ahučvaje ŭltymatum Łukašenku, a naviny prymušajuć usio čaściej dumać nie pra adpačynak, a pra budučyniu krainy. My čytajem, što Łukašenka źbirajecca ŭ dalokuju zamiežnuju pajezdku i zapeŭnivaje, što chvalavacca niama pra što. Ale ja baču čałavieka, jaki pierad mahčymaj niebiaśpiekaj nibyta ŭžo rychtujecca da niejkaha inšaha scenaru.
I vielmi moža być, što litaralna praź niekalki dzion my apyniomsia ŭ situacyi, pra jakuju jašče niadaŭna dumali jak pra małavierahodnuju. Heta moža być vajna. Heta moža być kałaps režymu. Heta moža być sproba jašče bolš hłybokaha pahłynańnia Biełarusi Rasijaj. Siońnia nivodny z hetych scenaroŭ užo nie vyhladaje niemahčymym. U najlepšym vypadku nam daviadziecca rychtavacca da taho, kab budavać sapraŭdy niezaležnuju Biełaruś. U najhoršym — biełarusam unutry krainy, mahčyma, daviadziecca sutyknucca z tym, što ŭžo pieražyli ŭkraincy: z vajnoj, supracivam i baraćboj za svaju ziamlu.
Ale niezaležna ad taho, jaki scenar nas čakaje — lepšy, horšy ci niejki pramiežkavy, — siońnia biełarusam patrebnyja dźvie rečy. Pa-pieršaje, malitva i ŭnutranaja stojkaść. Pa-druhoje, hatoŭnaść da vialikich vyprabavańniaŭ i vialikaj adkaznaści. Bo historyja moža pastukać u dźviery značna raniej, čym my čakajem.
I kali nas čakaje vajna, i kali raptam pryjdzie svaboda — a historyja viedaje niamała prykładaŭ, kali, zdavałasia b, niepachisnyja režymy kštałtu pucinskaha ci łukašenkaŭskaha abvalvalisia litaralna za ličanyja hadziny, — nam usio adno daviadziecca ŭziać na siabie vialikuju adkaznaść. Pryčym my, biełarusy za miažoj, možam zrabić siońnia značna bolš, čym časta sami sabie ŭjaŭlajem. Tut, u Litvie i ŭ inšych krainach, my majem bolš mahčymaściaŭ dla arhanizacyi, dla padtrymki adno adnaho, dla pracy na budučyniu Biełarusi. I tamu adkaznaść na nas kładziecca asablivaja. Tamu, darahija siabry, nam ciapier patrebna bolš zhurtavanaści i bolš adzinstva, — kaža Pavieł.
A paśla jon raspaviadaje historyju samoj knihi.
U turmie jon rehularna pisaŭ listy žoncy. Ale adnojčy maleńki Francišak ubačyŭ čarhovy kanviert i zapłakaŭ.
— «Matuli list jość, a mnie niama», — uspaminaje Sieviaryniec słovy syna.
Mienavita paśla hetych śloz baćka vyrašyŭ kožny tydzień dasyłać jamu asobny list. Ale trochhadovamu dziciaci ciažka čytać vialikija teksty, tamu jon pačaŭ malavać. Tak pačałasia historyja budučaj knihi. Spačatku byli listy dla syna, potym — dziasiatki malunkaŭ biełaruskich śviatyniaŭ, a paśla i vieršy.
Praź niejki čas uźnikli prablemy z turemnaj administracyjaj. Načalstva zaŭvažyła, što malunki pačali źjaŭlacca na vystavach za miažoj.
— «Sievieriniec, my posmotrieli v intiernietie. Kakije-to nieponiatnyje ludi diełajut vaši vystavki. Poetomu vaši piśma bolšie nikuda nie pojdut», — pierakazvaje jon razmovu z supracoŭnikami turmy.
Ź vieršami było jašče składaniej — ich prosta zabaranili adpraŭlać. Tady Pavieł pačaŭ vučyć napisanaje na pamiać.
— Kožny aŭtorak ja paŭtaraŭ 22 vieršy na pamiać. Viedaŭ: kali zabudu choć adzin radok, vierš tak i zastaniecca ŭ turmie, — kaža jon.
Paśla vychadu na volu jon adrazu zapisaŭ usio pa pamiaci na papieru.
— I tolki tady mianie adpuściła — usio, bolš nie treba paŭtarać pa 22 vieršy, — śmiajecca Pavieł.
Niechta z zały cikavicca, jak jamu ŭvohule ŭdałosia stvarać takija detalovyja malunki za kratami.
Sieviaryniec uśmichajecca i raskazvaje amal aniekdot.
Padčas adnoj z pravierak namieśnik načalnika turmy pahladzieŭ na jahonyja pracy i zajaviŭ: «Sievieriniec, chorošo, čto my vas posadili. Smotritie, vy v tiuŕmie dažie risovať naučiliś».
— Ale malavać mianie navučyli jašče ŭ mastackaj škole ŭ Viciebsku, — adkazaŭ jon.
Bolšaść chramaŭ jon malavaŭ pa paštoŭkach, jakija dasyłali ludzi. Ź niekalkich roznych vyjavaŭ składaŭ adnu ŭłasnuju kampazicyju, vybirajučy najbolš udały rakurs i aśviatleńnie.
A paśla pačynajecca samaja kranalnaja častka viečara.
Pavieł začytaŭ svaje vieršy. Potym da jaho vyjšła siamja: vierš začytaŭ Francišak, zatym — Volha.
Jana vyrazna z pačućciom začytała ramantyčny vierš, napisany mužam dla jaje. U zale stanovicca asabliva cicha. Uvieś hety čas Francišak tulicca da mamy, abdymaje jaje za pojas.
Pavieł nie advodzić ad ich vačej. U hetym pozirku šmat ciapła, piaščoty i ŭdziačnaści čałavieka, jaki zanadta dobra viedaje, čaho kaštuje mahčymaść prosta stajać pobač.
Kali vierš zakančvajecca, Pavieł padychodzić i całuje žonku. Praź siekundu toje samaje robić Francišak.
Zała ŭśmichajecca i apładziruje. Nie tak hučna, jak na palityčnych mitynhach, a pa-chatniamu ciopła, byccam prysutnyja stali śviedkami čahości vielmi asabistaha.
Paśla zakančeńnia sustrečy vystrojvajecca čarha pa aŭtohrafy.
Pavieł Sieviaryniec kožnamu nadaje ŭvahi: zadaje pytańni, udakładniaje, ci padpisvać knihu asabista čałavieku ci ŭsioj siamji. A potym akuratna vyvodzić niekalki radkoŭ pažadańniaŭ i dadaje spasyłku na raździeł i vierš ź Jevanhiella — kab pračytać doma.
Pakul darosłyja abmiarkoŭvajuć palityku, budučyniu Biełarusi i apošnija naviny, Francišak dapamahaje mamie z knihami. Čas ad času niešta tłumačyć pakupnikam, prymaje hrošy, addaje knihi i vyhladaje tak, niby zajmajecca hetym usio žyćcio.
Naprykancy ludzi jašče doŭha nie razychodziacca. Fatahrafujucca, razmaŭlajuć, abdymajucca.
A kniha, jakaja pačałasia sa śloz trochhadovaha chłopčyka i niekalkich turemnych malunkaŭ, praciahvaje svajo žyćcio ŭžo na voli. Jak i jaje aŭtar.
Ciapier čytajuć
Paśla ŭltymatumu Zialenskaha retranślatary adklučyli? Apošnija dni rasijskija bieśpiłotniki nie nakiroŭvajucca ŭzdoŭž biełaruska-ŭkrainskaj miažy11
Kamientary