Aŭtarka #ianachimičyła Jana Karślan: Chaču, kab na biełaruskaj movie byli zvyčajnyja rečy

Jana Karślan skončyła homielskuju škołu № 27, vučyłasia na chimičnym fakultecie ŭ BDU. Skončyła mahistraturu ŭ Akademii navuk. Paśla źjechała ŭ ZŠA ŭ aśpiranturu. U 2020 hodzie abaraniłasia, maje stupień PhD in Chemistry. Aŭtarka jutub-kanała «Janachimičyła», jaki viadzie pa-biełarusku. Za try tydni kanał zajmieŭ bolš za 600 padpisčykaŭ, a videa nabrali kala 4 tysiač prahladaŭ. «Jak palepšyć vašu kavu?» i «Top 6 chimičnych rečyvaŭ dla čyścini ŭ domie» — hetyja videa možna znajści na kanale.

 — Ci sumuješ pa Homieli? Što ŭzhadvaješ?

Jana Karślan: Nie skazała b, što niejkija miaściny zhadvajucca. Chutčej sumuju pa svajakach. Ja zhadvaju ciopłym słovam svaju škołu. Navat skažu bolš. Nie škołu całkam, a nastaŭnikaŭ peŭnych, jakija dali mocnuju bazu pa chimii i matematycy. Toje, z čym ja zastałasia da hetaha momantu. To-bok zachapleńnie matematykaj i chimijaj — z Homiela. Ludmiła Fiodaraŭna Karalova, maja nastaŭnica matematyki, navučyła mianie lubić navuku. U tym sensie, što joj možna zachaplacca prosta, bieź niejkich met i adznak. Pa chimii była nastaŭnica, jakaja dała mnie bazu, bo my rychtavalisia da alimpijad. Heta była nastaŭnica, jakaja lubiła svaju prafiesiju. Ja dahetul uzhadvaju dobrym słovam hetych nastaŭnic.

 — Biełaruskaja mova sa škoły, ź siamji ci z univiersiteta?

Jana Karślan: Ad serca. Da taho, jak ja pierajechała ŭ ZŠA i pražyła tut dva hady, ja viedała tolki adnaho biełaruskamoŭnaha čałavieka. I ja mahu skazać, što nie razumieła, što heta žyvaja mova. Mnie zdavałasia, što my jaje vučym jak anhlijskuju. Maŭlaŭ, kali-niebudź kudyści pajedzieš, sustrenieš biełaruskamoŭnaha biełarusa i pahavoryš. Jak i z anhlijskaj. Vučyš anhlijskuju i dumaješ, navošta jana mnie. Ale ŭ dušy spadziaješsia dy i baćki kažuć: «A pavučy, moža, i spatrebicca».

U mianie nie było ŭ Biełarusi biełaruskaj movy

U mianie była maja babula, jakaja rana pamierła. Jana razmaŭlała na trasiancy. Jana była ź vioski, u jaje było ciažkaje žyćcio. U siamji ŭ nas razmaŭlali pa-rusku, bo muž u babuli byŭ rasijanin. I ŭ mianie było adčuvańnie, što biełaruskaja mova ź vioski, jak maja babula. Tam u jaje była hetaja mova. U dziacinstvie mnie navat padavałasia, što heta niejki dyjalekt. Ale ja vielmi lubiła svaju babulu.

Kali ja pierajechała ŭ ZŠA, to ŭ mianie časta pytali, adkul ja, dzie hetaja Biełaruś znachodzicca. Tut takaja tradycyja: u ZŠA zaŭsiody pytajucca, adkul ty, navat kali z susiedniaha štata. U peŭny momant ja stamiłasia raspaviadać i pakazvać, dzie Biełaruś. I ja pačała kazać, što ja z Rasii. Potym ja paznajomiłasia sa svaim mužam. Jon z Armienii. Jon vielmi nacyjanalistyčna aryjentavany. I kali jon pačuŭ, jak ja skazała niekamu, što z Rasii, jon taki: «Što? Ty narmalnaja?» Paśla hetaha ja pačała dumać, što važna kazać, što ja ź Biełarusi, chaj i dziesiać razoŭ na dzień pakazvać, dzie heta. Ja pačała pryhladacca, jak inšyja staviacca da svaich moŭ, da svajoj radzimy.

Pavialičyć

Moj muž linhvist i paŭpłyvaŭ mocna, što ja pierajšła na biełaruskuju movu. Prytym, što ichniaja mova žyvaja. I armianie nie kažuć, što jany z Rasii. Jany buduć vučyć na armianskaj movie. I buduć raskazvać pra svaju movu i historyju hadzinami, navat kali surazmoŭca budzie ŭžo spać (śmiajecca). Ja za ŭsim hetym nazirała ŭ armianskaj supołcy. A jašče ŭ mianie siabry ź Irana, Mieksiki, Filipin. I ja hladzieła na ich i razumieła, što heta važna kazać, chto ty i adkul ty. Usio heta paŭpłyvała na mianie, ja pačała cikavicca biełaruskaj historyjaj. Pačała huhlić. Zrazumieła toje, što kali huhlu pa-rusku, to heta adroźnivajecca ad taho, kali huhlu pa-biełarusku. Heta niejkija dźvie paralelnyja historyi. Supiarečnaściaŭ było bahata. I ja, jak niejki kryminalist, pačała raźbiracca. I daraźbirałasia da taho, što pierajšła na biełaruskuju movu. I sama stała niejkaj nacyjanalistkaj.

Mnie stała kryŭdna, što da hetaha ja žyła ŭ padmanie, žyła ŭ niejkich dekaracyjach u Biełarusi. Nie bačyła voś hetaha paralelnaha suśvietu, dzie zusim inšaja historyja, dzie ludzi biełaruskamoŭnyja.

U ZŠA ja sustreła šmat biełarusaŭ i biełaruskamoŭnych. I pazł u mianie skłaŭsia. Tak ja pierajšła na biełaruskuju movu.

— #ianachimičyła — kanał pa-biełarusku. Tut ty nie sumniavałasia, na jakoj movie jaho stvarać?

Jana Karślan: Jutub-kanał pa chimii — heta jak kryk pra toje, što ja chaču, kab na biełaruskaj movie byli zvyčajnyja rečy. Prosta cikavyja.

Ja spačatku dumała dzieści praz hod stvaryć. Bo ciapier naradziłasia dzicia. I mnie padavałasia, što budzie ciažka i ź dziciom, i z pracaj. Bo tut, u ZŠA, niama dekretu. Ale pajšła ŭ škołu videabłohieraŭ. A ŭ hetaj škole ŭmova, što na nastupny ŭrok pierachodziš, kali zrobiš zadańnie. A zadańni, naprykład, takija: stvarycie kanał, stvarycie karotki rolik. Kožny tydzień zadańni. Tak ja i stvaryła hety videakanał jak umovu ŭdziełu ŭ škole.

— Kala 700 padpisčykaŭ, kala 4 tysiač prahladaŭ — dobry vynik za try tydni isnavańnia kanała.

Jana Karślan: Ja adčuvała, što biełaruskamoŭnaj supolnaści nie chapaje čahości prosta cikavaha i zvyčajnaha. Kali karystalniki ŭbačyli infarmacyju pra hety kanał, to stolki pajšło repostaŭ. Ja ździvilisia, što jašče ničoha nie zrabiła, a nastolki hetaha čakali, nastolki heta patrebna. I tam kamientaroŭ kolki było. Ja adkryła kanał, tam navat nie było pieršaha videa, a ludzi ŭžo raspaŭsiudzili infarmacyju, dziakavali. I ja zrazumieła, što ja pavinnaja pracavać. Ja ciapier razumieju, što heta vielmi važna, što jość zapyt i daviadziecca jaho vykonvać.

— Ci jość idei dla nastupnych prahram?

Jana Karślan: Idej prosta vielizarnaja kolkaść. Chimija ŭ nas usiudy. Luby zvyčajny praces, jaki my bačym, — tam usiudy možna znajści chimiju. U mianie jak u čałavieka, dla jakoha chimija — hałoŭny pradmiet z 8 kłasa, inšy śvietapohlad. Na zvyčajnyja rečy (naprykład, jak pamyć hałavu) ja zaŭsiody hladžu z punktu hledžańnia taho, jak heta adbyvajecca na malekularnym uzroŭni. I ja chaču raspavieści pra heta inšym ludziam, kab jany taksama razumieli sutnaść źjaŭ. Idej mnoha, bo vakoł nas šmat čaho cikavaha adbyvajecca.

— Jakich biełaruskamoŭnych kanałaŭ nie chapaje?

Jana Karślan: Šmat jakich. Niejkich kulinarnych pryhožych kanałaŭ. Nie prosta, kab u ciemnacie pakazvać, jak draniki nahatavaŭ niechta. A pryhožych kanałaŭ pra kulinaryju, bo heta kožnamu było b cikava: usie ž hatujuć. Niejkich kanałaŭ pra raźvićcio, psichałohiju. Bo ŭsie my kantaktujem adno z adnym. Nasamreč luby čałaviek, jaki źjaŭlajecca ekśpiertam u čymści, moža pajści ŭ jutub. I stvaryć svoj kanał. Mała niš zakryta. A navat kali niešta zakryta, to možna inakš stvarać. Tak ža ŭ Amierycy, u anhłamoŭnym jutubie: tut na kožnuju temu sotni čałaviek buduć štości raspaviadać. A ty ŭžo vybiraješ: lubiš, kali takim hołasam havorać, ci kali raspaviadajuć viesieła, zadumienna; kali fon jak na dyskatecy albo niejki akademičny. Usie temy adkrytyja.

I tolki chočacca, kab ludzi biełaruskamoŭnyja rabili i stvarali hety kantent. Nieśli toje, što jany ŭmiejuć, kab zachapić nie prosta biełaruskaj movaj, a kab usprymałasia, što heta prosta niejkaja mova, na jakoj jość cikavyja ludzi, ź jakimi chočacca siabravać i praz heta vučyć ichniuju movu, kab daviedacca niešta cikavaje.

• 32
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0