«My zrabili pamyłki razam, i razam abaviazanyja ich pryznać». Tekst pramovy Marka Rubia na Miunchienskaj kanfierencyi

My sabralisia siońnia jak členy histaryčnaha aljansu, jaki zachavaŭ i źmianiŭ śviet.

Kali ŭ 1963‑m upieršyniu prajšła hetaja kanfierencyja, heta adbyłosia ŭ padzielenaj krainie, faktyčna ŭvieś kantynient byŭ padzieleny. Linija pamiž kamunizmam i svabodaj prachodziła praz serca Hiermanii.

Kamunizm tady byŭ na maršy. Na vałasku trymalisia tysiačy hadoŭ zachodniaj cyvilizacyi. I pieramoha była daloka nie vidavočnaj. Ale nami ruchali ahulnyja mety. My byli abjadnanyja nie tolki tym, suprać čaho my zmahalisia. My byli abjadnanyja tym, za što my zmahalisia. I razam — Jeŭropa i Amieryka — uziali vierch.

Kantynient byŭ adnoŭleny, a našy ludzi kvitnieli. A kali zachodni i ŭschodni błoki abjadnalisia, cyvilizacyja znoŭ stała cełaj. Taja złapomnaja ściana była razburanaja, a razam ź joj i impieryja zła.

Ale ejfaryja ad hetaha tryumfu pryviała nas da niebiaśpiečnaha padmanu, što my ŭstupili ŭ «kaniec historyi», što kožnaja nacyja ciapier budzie libieralnaj demakratyjaj, što adnyja tolki handlovyja suviazi zamieniać dziaržaŭnaść. Što suśvietny paradak, zasnavany na praviłach — zaciorty na siońnia termin — zamienić nacyjanalnyja intaresy. I što my budziem žyć u śviecie bieź miežaŭ, dzie kožny budzie hramadzianinam śvietu.

Heta była durnaja ideja, jakaja ihnaravała jak čałaviečuju pryrodu, tak i ŭroki piaci tysiač hadoŭ historyi. I jana doraha nam kaštavała.

U hetym zmanie my prymali dahmatyčnaje bačańnie svabodnaha i bieśpieraškodnaha handlu navat tady, kali niekatoryja nacyi abaraniali svaje ekanomiki i subsidavali svaje kampanii, kab sistematyčna padryvać našy, zakryvajučy našy zavody, što pryviało da deindustryjalizacyi vialikaj častki našych hramadstvaŭ […] i pieradačy kantrolu nad krytyčnymi łancužkami pastavak našym praciŭnikam.

My ŭsio bolš pieradavali naš suvierenitet mižnarodnym arhanizacyjam, mnohija inviestavali ŭ dabrabyt na škodu zdolnaści abaranić siabie, u toj čas jak inšyja krainy inviestavali ŭ chutkaje vajskovaje razhortvańnie i nie saromielisia ŭžyvać hrubuju siłu, pieraśledujučy ŭłasnyja intaresy.

Va ŭhodu «kultu klimatu» my padvierhnuli siabie enierhietyčnaj palitycy, jakaja abiadniała našych ludziej, u toj čas jak našy kankurenty ekspłuatavali naftu, vuhal i pryrodny haz nie tolki kab uzmacnić svaje ekanomiki, ale i kab vykarystoŭvać heta suprać nas.

A ŭ pahoni za «śvietam bieź miežaŭ» my adkryli dźviery biesprecedentnaj masavaj mihracyi, jakaja pahražaje zhurtavanaści našych hramadstvaŭ, pierajemnaści kultury i budučyni našych narodaŭ.

My zrabili hetyja pamyłki razam. I ciapier razam my abaviazanyja pryznać hetyja fakty, kab ruchacca dalej. […]

I choć my hatovyja pry nieabchodnaści zrabić heta samastojna, my addajem pieravahu i spadziajemsia zrabić heta razam z vami, našymi siabrami tut, u Jeŭropie.

Jeŭropa i ZŠA naležać adzinamu cełamu. […] My źviazanyja adzin z adnym najhłybiejšymi suviaziami, jakija tolki mohuć być pamiž nacyjami, zamacavanymi stahodździami ahulnaj historyi, chryścijanskaj vieraj, kulturaj, spadčynaj, movaj i achviarami prodkaŭ.

Tamu my, amierykancy, časam možam być pramymi i krychu nastojlivymi ŭ našych paradach. […] Pryčyna ŭ tym, što nam nie ŭsio roŭna. My hłyboka pieražyvajem za vašu i našu budučyniu.

I kali my nie zhadžajemsia, hetyja roznahałośsi sychodziać z hłybokaha pačućcia zaniepakojenaści za Jeŭropu, jakaja nas źviazvaje — duchoŭna i kulturna.

My chočam, kab Jeŭropa była mocnaj. My vierym, što Jeŭropa pavinna vyžyć, tamu što dźvie vialikija vajny minułaha stahodździa słužać nam pastajannym napaminam, što ŭrešcie naš los zaŭsiody budzie nieparyŭna pieraplecieny z vašym.

Nacyjanalnaja biaśpieka — heta nie zusim sieryja techničnych pytańniaŭ «kolki my tracim na abaronu, dzie i što my razhortvajem?» Heta važnyja pytańni. Ale nie fundamientalnyja.

Fundamientalnaje pytańnie — što mienavita my abaraniajem. Tamu što vojski nie zmahajucca za abstrakcyi. Jany zmahajucca za ludziej, za nacyi, za ład žyćcia. I my abaraniajem vialikuju cyvilizacyju, upeŭnienuju ŭ svajoj budučyni, jakaja zaŭsiody budzie haspadyniaj svajoj ekanomiki i palityčnaha losu.

Nasieńnie svabody, jakaja źmianiła śviet, było zakładziena tut, u Jeŭropie. Tut śvietu było dadzienaje viaršenstva zakona. Univiersitety. Navukovaja revalucyja.

Na hetym kantyniencie naradzilisia hienii Mocart i Bietchovien, Dante i Šekśpir, Mikiełandžeła i da Vinčy, «Bitłz» i «Rolinh Stoŭnz». Heta miesca, dzie stoli Sikścinskaj kapeły i špili Kiolnskaha sabora śviedčać nie tolki pra vielič našaha minułaha, ale i zaćmiavajuć cudy, jakija čakajuć nas u budučyni.

Deindustryjalizacyja nie była niepaźbiežnaj, heta byŭ śviadomy palityčny vybar: dziesiacihodździ, jakija pazbavili nacyi svajho bahaćcia, vytvorčych mahutnaściaŭ i niezaležnaści. Strata łancužkoŭ pastavak była hłupstvam. Durnaja dobraachvotnaja transfarmacyja našych ekanomik, jakaja pastaviła nas u zaležnaść ad inšych i niebiaśpiečnuju ŭraźlivaść padčas kryzisaŭ.

Masavaja mihracyja — nie marhinalnaja zaniepakojenaść, jakaja nie maje nastupstvaŭ. Jana była i zastajecca kryzisam, jaki vidaźmianiaje i destabilizuje zachodnija hramadstvy.

Kantrol nad tym, kaho i kolki my ŭpuskajem — heta nie prajava ksienafobii. Heta nie nianaviść. Heta fundamientalny akt nacyjanalnaha suvierenitetu. A niazdolnaść heta zrabić — heta nie tolki adračeńnie ad adnaho z bazavych abaviazkaŭ pierad našymi ludźmi. Heta nieadkładnaja pahroza ŭładkavańniu našych hramadstvaŭ i cyvilizacyi.

I, narešcie, my nie možam bolš stavić tak zvany «suśvietny paradak» vyšej za intaresy našych ludziej i nacyj.

Nam nie treba sychodzić ź sistemy mižnarodnaha supracoŭnictva, aŭtarami jakoj my źjaŭlajemsia. I nie treba rasfarmiroŭvać hłabalnyja instytucyi staroha suśvietnaha paradku, jakija my razam budavali. Ale heta pavinna być refarmavana i pierabudavana.

Naprykład, AAN nie adyhrała faktyčna nijakaj roli ŭ samych važnych pytańniach. Jana nie zmahła ŭrehulavać vajnu ŭ Hazie. Jana nie ŭrehulavała vajnu va Ukrainie. Spatrebiłasia amierykanskaje lidarstva prosta kab pasadzić abodva baki za stoł u pošuku miru, jaki ŭsio jašče vyślizhvaje. AAN była biaśsilnaja ŭ strymlivańni jadziernaj prahramy radykalnych šyickich klirykaŭ u Iranie. AAN nie zmahła likvidavać pahrozu našaj biaśpiecy ad narkaterarysta-dyktatara ŭ Vieniesuele.

U idealnym śviecie hetyja pytańni vyrašalisia b dypłamatyčna, ale my nie žyviom u idealnym śviecie. I my nie možam dazvolić tym, chto adkryta pahražaje našym hramadzianam i hłabalnaj stabilnaści, prykryvacca abstrakcyjami mižnarodnaha prava, jakija jany sami pastajanna parušajuć. […]

My nie chočam, kab našy sajuźniki byli słabymi, tamu što heta robić nas słabymi. My chočam sajuźnikaŭ, jakija mohuć siabie abaranić, kab nivodzin praciŭnik nie sprabavaŭ vyprabavać našu kalektyŭnuju siłu.

U nas u Amierycy niama intaresu być vietlivymi i prystojnymi achoŭnikami zachodniaha zaniapadu.

My chočam, kab našy aljansy nie byli paralizavanyja strachami — strachami źmieny klimatu, vajny, technałohij. Adziny naš strach — strach soramu, kali našy nacyi nie buduć hordymi, mocnymi i bahatymi dla našych dziaciej.

[My chočam] aljansaŭ, hatovych abaraniać našych ludziej, achoŭvać našy intaresy i svabodu dziejańniaŭ, jakija dazvolać nam pisać svoj los, a nie los hłabalnaj dziaržavy z tonami hrachoŭ papiarednich pakaleńniaŭ.

Aljansaŭ, jakija nie buduć vietliva rabić vyhlad, što naš ład žyćcia — tolki adzin z mnohich, i pytacca dazvołu pierad tym, jak dziejničać.

Tak što ŭ časy zahałoŭkaŭ, jakija pradviaščajuć kaniec Transatłantyčnaj epochi, niachaj usim budzie jasna, što heta NIE naša meta i NIE naša žadańnie. Dla nas, amierykancaŭ, domam moža być Zachodniaje paŭšarje, ale my zaŭsiody budziem dziećmi Jeŭropy.

Naša historyja pačałasia ź italjanskaha daśledčyka, čyjo padarožža da vialikaha nieviadomaha, kab adkryć Novy Śviet, pryniesła chryścijanstva ŭ Amieryku i stała lehiendaj, što vyznačała ŭjaŭleńnie pijanieraŭ našaj nacyi.

Našy pieršyja pasieliščy byli pabudavanyja anhlijskimi pierasialencami, jakim my abaviazanyja nie tolki movaj, ale i ŭsioj našaj palityčnaj i jurydyčnaj sistemaj.

Našy miežy farmavali irłandskija šatłandcy — hety hordy zahartavany kłan z pahorkaŭ Olstera, jaki daŭ nam Devi Krokieta, Marka Tviena, Tedzi Ruźvielta, Niła Armstranha.

Našy vialikija ziemli Siaredniaha Zachadu byli pabudavanyja niamieckimi fiermierami i ramieśnikami, jakija pieratvaryli pustyja łuhi ŭ hłabalny sielskahaspadarčy centr siły. I, darečy, jany nadzvyčaj padniali jakaść amierykanskaha piva.

Naša pašyreńnie išło pa śladach francuzskich handlaroŭ futram, čyje imiony ŭsio jašče ŭpryhožvajuć nazvy vulic i haradoŭ pa ŭsioj dalinie Misisipi.

Našy koni, našy ranča, našy radea — usia ramantyka kaŭbojskich archietypaŭ, jakaja stała sinonimam amierykanskaha Zachadu, była narodžanaja ŭ Ispanii.

Naš samy vialiki i samy vydatny horad nazyvaŭsia Ńju-Amsterdam pierad tym, jak jaho pierajmienavali ŭ Ńju-Jork.

A ŭ hod, kali była zasnavanaja maja kraina, Łarenca i Katalina Džeroldzi žyli ŭ horadzie Kazale-Manfierata karaleŭstva Pjemont i Sardzinija. A Chase i Manueła Rejna žyli ŭ ispanskaj Sievilji. Paniaćcia nie maju, ci viedali jany što-niebudź pra 13 kałonij, jakija atrymali niezaležnaść ad Brytanskaj impieryi, ale voś u čym ja ŭpeŭnieny: jany nikoli nie mahli ŭjavić, što praz 250 hadoŭ adzin ź ich pramych naščadkaŭ budzie vystupać tut u jakaści hałoŭnaha dypłamata nacyi spadkajemcaŭ. I voś ja tut jak napamin, što maja ŭłasnaja historyja i našy historyi dy losy zaŭsiody buduć źviazanyja.

Razam my pierabudavali razdrobleny kantynient paśla dźviuch suśvietnych vojnaŭ. Kali my znoŭ byli padzielenyja «žaleznaj zasłonaj», svabodny Zachad praciahnuŭ zbroju śmiełym dysidentam, jakija zmahalisia z tyranijaj na ŭschodzie, kab pieramahčy saviecki kamunizm. My vajavali adzin z adnym, mirylisia, znoŭ vajavali, znoŭ mirylisia. I pamirali plačo ŭ plačo na palach bitvaŭ ad Kapchiona da Kandahara.

I siońnia ja chaču vyrazna dać zrazumieć: Amieryka prakładaje šlach da novaha stahodździa roskvitu, i my chočam rabić heta razam z vami — našymi kaštoŭnymi sajuźnikami i starymi siabrami.

My pavinny hanarycca tym, čaho my dasiahnuli ŭ minułym stahodździ. Ale ciapier my pavinny supraćstajać vyklikam novaha stahodździa. Tamu što ŭčora — skončyłasia. Budučynia — niepaźbiežnaja. I naš los čakaje. Dziakuj.

• 29
• 1
• 1
• 1
• 1
• 0
• 0
• 0