Fiaduta: Praz toje, što knihi i rukapisy palać nie publična, jak u fašysckaj Hiermanii, a tajemna, režymy nie robiacca mienš fašysckimi

Štoranicy i štoviečar u kałonii adbyvałasia adno i toje ž: asudžanyja šychtavalisia na pravierku. My stajali na biełym śniezie, kali śnieh byŭ utaptany i nie paśpieŭ rastać, apranutyja ŭ čornaje formiennaje adzieńnie.

Źvierchu hetaja karcina musiła nahadvać drukavanuju staronku: biełaja pałasa papiery, mituśnia čornych litar.

Žizń kak piatna na starom chołstie
Čiernyje piatna na kožie bieriezy
My — kak bukvy na biełom listie.
Boh nami pišiet novuju prozu.
Avtor niervničajet, hryziet piero:
Obraz choroš, no zdieś on kstati li?
Čto-to novoje, čto-to staro…
Hłavnoje tolko — najti izdatiela.

Našaje žyćcio — jak kniha, napisanaja boham. Žyćcio kožnaha asobna ŭziataha čałavieka — usiaho tolki čarhovaja staronka ŭ knizie ŭsieahulnaha byćcia toj sukupnaści žyvych istot, jakaja i nazyvajecca čałaviectvam. Navošta napisana hetaja staronka? Vierahodna, dla taho, kab pieradać niešta važnaje budučym pakaleńniam. My z punktu hledžańnia Viečnaści, a značyć, i Nakanavańnia, — usiaho tolki nośbity infarmacyi. Jakoj mienavita infarmacyi — heta inšaje pytańnie. Ale lubaja infarmacyja, nazapašanaja nami, musić być pieradadziena nastupnym pakaleńniam, bo jana ŭnikalnaja, jak unikalnaje čałaviečaje žyćcio.

Možna vyrvać adnu staronku. Nielha źniščyć knihu całkam. «Rukapisy nie harać», — kazaŭ pradstaŭnik Viečnaści — toj siły, što viečna choča zła i viečna ździajśniaje dabro.

Z hetaha punktu hledžańnia my i sapraŭdy žyviom u epochu Hutenbierha i ŭ hałaktycy Hutenbierha. Tak nazvaŭ svaju knihu — adnu z samych važnych knih dvaccataha stahodździa — kanadski kulturołah Maršał Makluen. Bajusia, heta samaja viadomaja ŭ śviecie kniha kanadskaha aŭtara, u jakim by žanry jon ni pracavaŭ. I najbližejšym časam inšaja naŭrad ci źjavicca.

Ijahan Hutenbierh, pomnik jakomu staić u francuzskim ciapier horadzie Strasburhu, byŭ usiaho tolki vynachodnikam. Jon prydumaŭ drukarski stanok. Dziakujučy hetamu vytvorčaść knih jak nośbitaŭ infarmacyi stała značna tańniejšaj, bo sam praces vyrabu staŭ chutčejšym.

Drukary pieratvaryli viedy z raskošy i doli niamnohich u zdabytak značna bolšaj kolkaści ludziej. Zrazumieła, što spačatku havorka išła pra viečnyja iściny — pieradusim relihijnyja.

Śviatoje Pisańnie, raniej tyražavanaje ad ruki, razychodziłasia ŭžo nie ŭ adzinkavych asobnikach, a ŭ sotniach, potym — u tysiačach. Navat tyja, chto ŭmieŭ čytać, nie zaŭsiody raźbiralisia ŭ tonkaściach relihijnaj simvoliki.

Tak pačali drukavać pracy teołahaŭ, fiłosafaŭ, fiłołahaŭ (u rešcie rešt, spačatku było Słova), ź jakich vierniki musili daviedacca, jak mienavita treba razumieć boskuju Iścinu. Potym pačali drukavać inšyja navukovyja pracy. Potym — vieršy. Paśladoŭnaść nie abaviazkova musiła być mienavita takoj, ale pierachod ad taho, što było nadzionnym, da taho, što ličyłasia raskošaj, byŭ niepaźbiežny.

Ciapier možna spračacca, što źjaŭlajecca asnoŭnym nośbitam infarmacyi. Internet? Pasłuchajcie, jak krytykujuć jaho tyja, kamu chočacca adnaasobna farmavać hramadskuju dumku, ukazvać, jak žyć i, što značna važniejšaje, navošta žyć. Adsiakajucca ŭsio novyja i novyja kanały infarmacyi.

Śpisy ekstremistaŭ składajucca ludźmi, jakija, niby piersanaž staroha savieckaha filma, źbirajucca pravieści nie ekśpierymient navat, a ekskremient: pačali z tych, chto, jak im zdavałasia, rychtuje terarystyčnyja akty, praciahnuli «kanapavymi vojskami», što arudujuć «łajkami» i kamientaryjami, praciahnuli śpisami niepažadanych knih i aryštami tych, chto knihi pisaŭ, vydavaŭ, raspaŭsiudžvaŭ.

Jeretykoŭ jašče nie palać na vohniščach i ŭ piečach pa miescy adbyvańnia pakarańnia, ale ad hetaha karcina zusim nie mienš nahadvaje hienijalnuju antyŭtopiju-pradbačańnie Reja Bredbiery «451 pavodle Farenhiejta».

Praz toje, što knihi i rukapisy palać nie publična, jak u fašysckaj Hiermanii, a tajemna, režymy nie robiacca mienš fašysckimi. Inkvizicyja nie pierastaje być mienš niebiaśpiečnaj praz toje, što zabaraniajuć knihi, jakija pahražajuć nie śviatoj relihii, a (čamuści) — śvieckaj uładzie.

Možna aryštavać vydaŭca — nielha aryštavać dumku. Možna aryštavać navat samoha Hutenbierha, ale niemahčyma pierakreślić jaho Suśviet, jaho Hałaktyku.

Na źmienu Hutenbierhu niepaźbiežna pryjduć Skaryna, Mścisłaviec, Budny, Ciapinski, braty Mamoničy, Marcin Kuchta. Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha budzie nadrukavany. Dunin-Marcinkievič vydaść pierakład «Pana Tadevuša» na biełaruskuju movu.

Budzie vychodzić «Naša Niva». Źjavicca «Vianok» Bahdanoviča. Ludzi pračytajuć paemy Janki Kupały i Jakuba Kołasa. Praź dziesiacihodździ biełarusam viernucca knihi Maksima Hareckaha, Uładzimira Duboŭki, Łarysy Hienijuš — kolki b ich ni zabaraniali. Źjavicca «Ładździa Rospačy» Karatkieviča, «Ludzi na bałocie» Mieleža, «Danuta» Karpiuka i «Čužaja baćkaŭščyna» Adamčyka, nieśmiarotnyja apovieści Vasila Bykava.

Buduć apublikavanyja poŭnyja ŭspaminy Paŭliny Miadziołki, listy Zośki Vieras, navukovyja pracy Hienadzia Kisialova, Vitala Skałabana, Adama Maldzisa. I «Faŭst» zahavoryć radkami Vasila Siomuchi, i «Pieśnia pra zubra» zahučyć miełodyjaj Jazepa Siemiažona, i Adam Mickievič vierniecca na radzimu razam z Andrejem Chadanovičam…

Heta možna zatrymać, zabaranić, zapałochać čytačoŭ, aryštavać vydaŭcoŭ — ale lubaja zabarona biessensoŭnaja. Vatykan śviedka. Usio vierniecca ŭ śviadomaść ludziej, jak tolki tyja, chto nie zdolny stvaryć ničoha, akramia śpisaŭ zabaronienaj litaratury, na imhnieńnie pierastanuć padmanvać siabie.

U dziacinstvie ja zalacaŭsia da dziaŭčynki, ź jakoj, na ščaście dla nas abaich, nie ažaniŭsia. Jejny baćka byŭ najlepšym chirurham horada.

Na stale ŭ jaho siarod haziet ja adnojčy ŭbačyŭ numar «Raman-haziety» z apovieściu niejkaha dziadźki z baradoj — «Adzin dzień Ivana Dzianisaviča».

Ja byŭ tady ŭ vośmym kłasie i ŭspomniŭ proźvišča aŭtara, jakoha, kali ja byŭ u trecim kłasie, u nas na palitinfarmacyjach było pryniata łajać. I ja paprasiŭ dziadziu Ženiu dać mnie pračytać hetuju apovieść.

Dziadzia Ženia zirnuŭ na vydańnie, na mianie i kinuŭ praź plačo dačce:

— Kacia, abharni ŭ hazietku, kab nie zapeckaŭ.

Užo paśla studenctva ja nahadaŭ Jaŭhienu Alaksandraviču hety vypadak i spytaŭ, ci nie bajaŭsia jon trymać zabaronienaha Sałžanicyna siarod svaich knih.

— Čaho bajacca? — z chałodnaj uśmieškaj spytaŭ najlepšy chirurh Hrodna. — Im ža ŭsim da mianie pad nož kłaścisia.

Čaho bajacca? Im usim prasić piensiju ŭ tych, chto siońnia čytaje biełaruskija knihi.

• 3
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0