Jak vyraścić dobry ŭradžaj bulby. Parady śpiecyjalista.
Albin Makarevič, ahranom, składalnik miesiacavaha kalendara, raskazvaje pra sposaby, umovy vyroščvańnia zdarovych i smačnych kłubniaŭ na dačnych i prysiadzibnych učastkach, pra hatunki bulby, pra škodnikaŭ i ŭzbudžalnikaŭ chvarob.
Rychtujemsia da pasadki
Padrychtoŭku bulby da pasadki pačynajuć ź pierabirańnia nasiennaha materyjału, vybrakoŭki miechanična paškodžanych, padmierzłych, padhniŭšych, nadta drobnych i vielmi bujnych kłubniaŭ. Dla pasadki treba adabrać tolki zdarovyja kłubni vahoj 70–100 hramaŭ.
Nastupny etap padrychtoŭki — jaravizacyja, ci praroščvańnie. Jak pakazała praktyka i šmathadovy vopyt
Pravilna praroščanyja kłubni dajuć uschody na 10–12 dzion chutčej, čym nie praroščanyja. A heta dapamahaje rańnim sartam paźbiehnuć fitaftory, a poźnim — vyratavacca i ad inšych chvarob.
Najbolš dastupnyja sposaby praroščvańnia
Najbolš prostym, samym tannym i efiektyŭnym sposabam źjaŭlajecca praroščvańnie kłubniaŭ na śviatle — u lubym pamiaškańni, vierandzie, kalidory, siencach, dzie dastatkova śviatła i ciopła. Nasiennuju bulbu zasypajuć ŭ niehłybokija skryni i staviać tarcami da krynicy śviatła. Kali bulby sadziać šmat, skryni staviać adna na adnu ci nasypajuć na padłohu ŭ
Dla taho, kab utvarylisia mocnyja i zdarovyja parastki, na kłubni ŭździejničajuć roznymi tempieraturami. Na praciahu pieršych 7–8 dzion tempieraturu padtrymlivajuć na ŭzroŭni 20 hradusaŭ, a zatym źnižajuć jaje da 8–10 hradusaŭ na ŭvieś termin praroščvańnia.
Pry mahčymaści, kali jość piečki, abahravalniki, dobra dniom tempieraturu padtrymlivać na ŭzroŭni 12–15, nočču — 4–6 hradusaŭ. Takoje chistańnie tempieratury strymlivaje chutki rost parastkaŭ.
U kancy terminu praroščvańnia dla pasadki adbirajuć tyja kłubni, u jakich prabilisia parastki daŭžynioj 1–1,5 sm. Bulba z takoha pasadačnaha materyjału raniej zaćvitaje i raniej utvarajucca kłubni. Akramia taho, pavyšajecca ŭstojlivaść da virusnych i inšych chvarob. Tut lohka možna vyjavić kłubni skryta zaražanyja hrybnymi i bakteryjalnymi chvarobami. Pasadka praroščanaj bulby paskaraje źjaŭleńnie ŭschodaŭ i pavyšaje ŭradžaj na 15–20%.
Praroščvajuć kłubni rańnich hatunkaŭ kambinavanym sposabam u vilhotnaj tarfakrošcy. Dla hetaha biaruć takija ž skryni, jak i dla śvietłavoha praroščvańnia, nasypajuć u ich tarfakrošku słojem 5 sm, dobra apyrskvajuć jaje vadoj, a pry nieabchodnaści rastvoram sumiesi ŭhnajeńniaŭ (na 10 ł vady biaruć 30 h (2 st. łyžki) kalijnaj soli ci sulfatu kaliju, 60 h (4 st. łyžki) supierfasfatu i 15 h mačaviny ci 20 h amijačnaj saletry (1–1,5 st. łyžki). Na zmočany torf raskładvajuć kłubni ŭ
Pry niemahčymaści praraścić kłubni ich možna prahreć u miaškach na praciahu 3–5 dzion pry tempieratury +20–25 hradusaŭ ci dvuch dzion pry tempieratury +30. Na praciahu hetych dvuch dzion tempieraturu možna davodzić i da 40 hradusaŭ pa 2–3 hadziny ŭ sutki. Prahravańnie paskaraje rost raślin, a ŭ vyniku pavyšaje ŭradlivaść.
Karysna i pravialvańnie bulby na praciahu 10–15 dzion na adkrytaj soniečnaj placoŭcy, na burtavym poli ci inšym miescy na paŭdniovym schile, abaronienym ad chałodnaha vietru. Učastki zaściłajuć sałomaj ci suchim torfam słojem u 3–5 kłubniaŭ. Pamiž radami pakidajuć prachody šyrynioj 1 m. Kłubni zakładvajuć na pravialvańnie, kali źnikaje niebiaśpieka zamarazkaŭ. Dla ŭkryćcia vykarystoŭvajuć maty, sałomu. Kab nie zaśmiecić bulbu, jaje ukryvajuć spačatku plonkaj, a źvierchu — sałomaj. U niepahadź plonka zaścieraže kłubni ad namakańnia. U soniečnyja dni słoj sałomy pavinny być tonkim, kab na bulbu papadała śviatło.
Pry takim sposabie ŭtvarajucca karotkija mocnyja parastki, jakija nie abłomvajucca navat pry mašynnaj pasadcy.
Efiektyŭnaść prahravańnia i pravialvańnia nižejšaja, čym praroščvańnia, zatoje hetyja sposaby prostyja i dastupnyja kožnamu.
Abiezzaražvańnie nasiennaj bulby
Dla hetych met niekatoryja bulbavody prymianiajuć tak zvanuju hrymučuju sumieś, u skład jakoj uvachodzić 0,5 kh draŭnianaha popiełu, 2 h marhancoŭki, 50 h bornaj kisłaty, 10 h miednaha kuparvasu, 10 h sulfatu cynku, 10 h sulfatu mahniju. Spačatku kožny preparat asobna rastvarajuć u nievialikaj kolkaści ciopłaj vady, potym źlivajuć usio u adnu jomistaść. Vadu dalivajuć, kab atrymałasia 10 ł rastvoru. Nasiennuju bulbu jašče da praroščvańnia ŭ sietkach apuskajuć u hety rastvor na 20–30 chvilin. Ad hetaha hinuć spory ŭsich hrybnych chvarob, infiekcyja ŭsich vidaŭ paršy. Kali takoj sumiesi niama, to pry pasadcy karysna apyrskać bulbu 1%-nym rastvoram miednaha kuparvasu ci papudryć draŭnianym popiełam — 1 kh na 50 kh bulby.
Samyja spryjalnyja terminy pasadki
Bulbu treba vysadžvać u hlebu, kali jana na hłybini 8–10 sm prahrełasia da 7–8 hradusaŭ. Da taho ž prajšli zamarazki, jakija škodnyja dla ŭschodaŭ. Zvyčajna taki čas nastupaje, kali ŭ biaroz łopnuć pupyški i źjaviacca maleńkija listočki, zaćvicie čaromcha i ŭsio kruhom pažaŭcieje ad dźmuchaŭcoŭ.
Važna jašče i na jakuju hłybiniu sadzić bulbu. Na ciažkich hlebach i jakija marudna prahravajucca nielha kłubni zahłyblać, na 5–7 sm, a na lohkich piasčanych sadzicie na hłybiniu 8–10 sm. Pa miery rostu 2–3 razy treba akučvać. U zasušlivych rajonach možna prymianiać pasadku na hłybiniu 12–15 sm i nie akučvać, bo pry hetym uzmacniajecca vyparvańnie i vysušvajecca hleba.
Važna pry pasadcy i šyrynia miž radkami i adlehłaść pamiž raślinami ŭ radzie. Zvyčajna bulbu sadziać z šyrynioj mižradździaŭ 70 sm i 25–30 sm u radzie, adnak na prysiadzibnych učastkach, dzie hleba ŭradlivaja, šyrynia miž radkami moža składać 60 sm, a adlehłaść pamiž raślinami ŭ radzie — 20–25 sm. Mienšaja płošča siłkavańnia patrabujecca dla rańnich sartoŭ, a taksama dla pasadki drobnymi ci rezanymi kłubniami. A dla siarednich i poźnich sartoŭ — bolšaja, 70×25–30 sm.
Hatunki bulby, jakija dobra sadzić na dačnych i prysiadzibnych učastkach
Z rańnich dobra zarekamiendavali siabie novyja hatunki biełaruskaj sielekcyi Lileja i Uładar. Kłubni ich ustojlivyja da bulbianoj niematody, fitaftarozu, hnili. Dobry ŭradžaj dajuć i rannija hatunki Aksamit, Delfin, Łazuryt, Kapryz. Siaredniarannija Bryz, Archideja, Javar, Dzina, Adysiej dajuć vysoki ŭradžaj smačnych kłubniaŭ z praciahłym pieryjadam spakoju. Bulbianik i kłubni ich ustojlivyja da chvarob i škodnikaŭ. Takimi ž jakaściami vałodajuć i siaredniaśpiełyja hatunki Žyvica, Krynica, Skarb, Janka, Dubrava, Talisman, siaredniapoźnija Akcent, Žuravinka, Mah, Łasunak, Rahnieda, poźnija Atłant, Zdabytak, Zarnica, Viaśnianka, Uschod (Vostok).
Ci na luboj hlebie možna vyroščvać bulbu?
Bulba moža dobra raści i davać vysokija ŭradžai na luboj hlebie, za vyklučeńniem pieraŭvilhotnienaj, a taksama sypučych piaskoŭ. Ale najbolš spryjalnyja dla jaje supiesi, lohkija i siarednija suhlinki z dobrym vodaabmienam i vodazabiaśpiečanaściu.
Dla rańnich hatunkaŭ lepš za ŭsio padychodziać lohkija supiasčanyja hleby, jakija rana prahravajucca i chutka addajuć elemienty charčavańnia raślinam. U hetym vypadku navat zasucha i praciahłyja daždžy nie vielmi admoŭna ŭpłyvajuć na praduktyŭnaść raślin: rannija hatunki bulby paśpiavajuć vykarystać vilhać, jakaja nakapiłasia za zimu, a pry praźmiernaj vilhaci chutka vyzvalicca ad jaje liškaŭ. Bulba siaredniaśpiełych i poźnich hatunkaŭ lepš raście na suhlinistych hlebach.
Kali jość mahčymaść, to lepš sadzić bulbu na dobra aśvietlenych, uzvyšanych učastkach, jakija schavanyja ad paŭnočnaha vietru, sa schiłam na poŭdzień, dzie chutčej rastaje śnieh i prahravajecca hleba.
Śviežy hnoj — ni ŭ jakim razie
Pastupovaje hnijeńnie śviežaha hnoju sadziejničaje raźvićciu vialikaj kolkaści mikraarhanizmaŭ, jakija spažyvajuć lohkazasvajalnymi raślinami złučeńni azotu i fosfaru. Akramia taho, jon čaściej ŭtrymlivaje vialikuju kolkaść nasieńnia pustaziella, a nie pierahniŭšyja reštki hnoju — spryjalnaje asiarodździe dla razmnažeńnia ŭzbudžalnikaŭ paršy i «pierasialeńnia» ich na kłubni.
Karysnyja ŭhnajeńni dla bulby
Lepš za ŭsio heta pierapreŭšy hnoj z raźliku 400–500 kh na sotku. Na hlinistych i suhlinistych hlebach jaho ŭnosiać vosieńniu, a na piasčanych i supiesiach — viasnoj. Možna prymianiać i kampost, hałoŭnaje, kab jon byŭ dobra pierapreŭšy.
Zamiest hnoju možna ŭnosić pad bulbu torf, jaki dobra pierapreŭ, pry hetym na 4–5 kh torfu dadavać 200–300 h draŭnianaha popiełu.
Karysna prymianiać i saprapiel — aziorny hlej. Efiektyŭnaść 300 kh hleju prykładna takaja, jak i 100 kh hnoju.
Dobra prymianiać i zialonyja ŭhnajeńni. Najlepš padychodzić dla bulby horki adnahadovy łubin. Pole dzielać na dźvie roŭnyja častki. Na adnoj sadziać bulbu, na druhoj siejuć łubin. U fazie šyzych stručkoŭ jaho zavorvajuć. Masa łubinu chutka pierahnivaje ŭ hlebie i sadziejničaje razmnažeńniu bakteryj, jakija pryhniatajuć uzbudžalnikaŭ paršy i inšych chvarob. Na nastupny hod na hetym miescy sadziać bulbu, a tam, dzie była bulba, — łubin.
Karysna na ŭčastku pasiejać u kancy leta — vosieńniu azimaje žyta, a viasnoj jaho zaarać i pasadzić bulbu.
A jašče dobra zarekamiendavali takija zialonyja ŭhnajeńni, jak raps, harčyca, redźka alejnaja. Vysiavajuć ich paržyščava paśla žyta, inšych kultur — papiarednikaŭ bulby. Takija ŭhnajeńni — vialikija sanitary hleby, zaścierahajuć jaje ad škodnikaŭ i ŭzbudžalnikaŭ chvarob, pieraškadžajuć vymyvańniu asieńnimi daždžami azotu, ździmańniu hleby.
Kab masa hetych raślin intensiŭna nakoplivałasia, chutka pierahnivała i davała dastupny raślinam azot, pad ich treba ŭnosić nievialikija dozy minieralnaha azotu.
Dozy i suadnosiny minieralnych uhnajeńniaŭ vyznačajuć u zaležnaści ad kolkaści ŭniesienych arhaničnych i typu hleby. Na supiesiach u paraŭnańni z suhlinkami ahulnaja kolkaść usich vidaŭ pažyŭnych rečyvaŭ pavinna być bolšaja prykładna ŭ 1,5 raza.
Da arhaničnych uhnajeńniaŭ na takich hlebach dadajuć azotnyja u dozach 20–25 h/kv.m mačaviny ci 25–30 h/kv.m amijačnaj saletry, 25–30 h/kv.m dvajnoha supierfasfatu i 30–40 h siernakisłaha kaliju. A lepš za ŭsio prymianiać nitrafosku, amafosku i aharodnyja sumiesi, jakija ŭtrymlivajuć kompleks pažyŭnych rečyvaŭ. Dozy i sposaby ich prymianieńnia ŭkazanyja na ŭpakoŭcy.
Kab bulba smačnaja była
Kab bulba nie ciamnieła pry varcy, dobra razvarvałasia i była smačnaja, treba paźbiahać uniasieńnia chłornych uhnajeńniaŭ. Chłorysty kalij zamianiać siernakisłym kalijem ci draŭninnym popiełam (300 h/kv.m). Pry ŭniasieńni minieralnych uhnajeńniaŭ u łunki dozy ich pamienšyć u 2–3 razy. Niepasredna pad bulbu nielha ŭnosić vapnu i vapnavyja ŭhnajeńni.
Ad čaho zaležyć smak bulby
Na smak i pach bulby ŭpłyvajuć efirnyja alei, minieralnyja rečyvy i svabodnyja aminakisłoty. Najlepšaje spałučeńnie ich i vyznačaje dobry smak i rassypistaść. Važna jašče, kab bulba saśpieła, bo kali jaje vykapać raniej — jana tracić svoj smak. Nie ŭsie viedajuć, što bulba hatovaja nie da momantu ŭborki, a prykładna praz 40–45 dzion paśla jaje, kali całkam sfarmirujecca łupina.
Ci abaviazkova akučvać bulbu?
Bulba lubić, kab vakoł jaje była rychłaja i pavietrapranikalnaja hleba. U ciažkaj hlebie karani jaje prarastajuć hłybiej, dzie miakčej. Kłubni farmirujucca kryvymi, z vyrastami, uvahnutaściami. Bolš tady i drobnaj bulby. Tamu akučvańnie — abaviazkovy ahrapryjom.
Na lohkich hlebach rańniuju bulbu akučvajuć tolki adzin raz, a na ciažkich i na ciažkich i pieraŭvilhotnienych (asabliva poźnich sartoŭ) — da troch raz na hłybiniu 10–12 sm. Apošniaje akučvańnie pravodziać da zmykańnia bulboŭniku, bo paźniej jano traŭmuje karani. Paśla akučvańnia karysna padkarmić vadkim uhnajeńniem, a mižradździ zamulčyravać, kab abmiežavać dostup śviatła i prytarmazić uschodžaść pustaziella. Ci biez mulčyravańnia źniščyć pustazielle matykaj.
Nadziejnaja i ekałahična biaśpiečnaja achova ad fitaftory, paršy i inšych chvarob
Zachoŭvajučy zvyčajnuju ahratechniku: praroščvańnie kłubniaŭ, apyrskvańnie ich pierad pasadkaj rastvoram miednaha kuparvasu (2 h) ci bornaj kisłatoj (50 mh), ci marhancoŭki (10 mh na 10 ł vady), pasadka ŭ prahretuju da 8–10 hradusaŭ hlebu, a na hlinistych hlebach — u hrabiani, svoječasovuju ŭborku sa skošvańniem bulboŭniku za 7–10 dzion da pačatku ŭborki možna značna źnizić škodnaść hetaha zachvorvańnia. A kali vyroščvać ŭstojlivyja da fitaftarozu hatunki, zachoŭvać sievazvarot, to možna i całkam pazbavicca ad zachvorvańnia.
Kab asłabić aktyŭnaść uzbudžalnika paršy, nie vapnujcie hlebu ŭ hod pasadki bulby, nie kładzicie śviežy hnoj, a ŭnoście ŭhnajeńni, jakija padkiślajuć jaje — sulfat amoniju, supierfasfat ci kalijnuju mahnieziju, 30 h na 1 kv.m, pry pasadcy — žmieńku draŭnianaha popiełu ŭ łunku. Azdaraŭlaje hlebu i horki łubin.
Ačyścić hlebu ad infiekcyi raku bulby (za 5–7 hadoŭ) možna za košt vyroščvańnia hatunkaŭ, ustojlivych da raku, zachoŭvańnia padboru papiarednikaŭ (buraki, kapusta, redźka, radyska), jaki nie paražajucca infiekcyjaj.
Niebiaśpiečnyja škodniki bulby
Pazbavicca ad bulbianoj niematody možna tolki za košt vyroščvańnia ŭstojlivych da niematody sartoŭ — Archideja, Atłant, Delfin, Łazuryt, Dzina, Dubrava, Žyvica, Žuravinka, Krynica, Skarb, Błakit, Vieras i inš., uviadzieńnia čatyrochpolnaha supraćniematodnaha sievazvarotu z čarhavańniem takich kultur, jakija nie paražajucca niematodaj, — zbožžavyja, zierniebabovyja, kukuruza, ahurki, kapusta, prosa.
Asnoŭnymi mierami zaściarohi ad dracianika źjaŭlajecca źniščeńnie pyrniku i inšych złakavych škodnikaŭ, vapnavańnie kisłaj hleby pad papiaredniki bulby dałamitavaj mukoj, vyłoŭlivańnie dracianikaŭ na prynady sa skrylkoŭ bulby, jakija zahłyblajuć u hlebu na 5–10 sm zrezam uniz i paznačajuć dubčykami ich miescaznachodžańnia viasnoj da pasadki bulby ci ŭ mižradździ letam. Praz 3–4 dni prynady ŭžo z dracianikam vykopvajuć i źniščajuć.
Dobry vynik daje pratraŭlivańnie kłubniaŭ pierad pasadkaj preparatam «Prestyž», jaki jašče da taho ž vyklučaje apracoŭku suprać kałaradskaha žuka i značna pamianšaje zaražanaść ryzaktanijozam.
Zaścierahčy bulbu ad kałaradskaha žuka na nievialikich učastkach sama lepš miechaničnym sposabam i ahratechničnym. Kali ŭ aptymalnyja terminy pasadžanyja mienavita hatunkovyja i zdarovyja kłubni, to i ŭschody buduć družnyja, a raśliny — mocnyja, jakich navat sam žuk baicca.
Kali ž učastak vialiki i znachodzicca daloka ad aharoda i pčalnika, to možna apracavać preparatami luśpiłan, aktora ci bankoł abo inšymi. Ale apracoŭvajcie stroha pa instrukcyi i raničkaj ci pozna viečaram.
Jak paskoryć saśpiavańnie bulby?
U chałodnaje leta, asabliva ŭ paŭnočnych rajonach, bulba nie paśpiavaje saśpieć. Kab paskoryć hety praces prymianiajuć desikacyju bulboŭniku (apyrskvańnie jaho za 8–15 dzion da ŭborki rastvoram miednaha kuparvasu, 50 h na 10 ł vady). Apyrskany bulboŭnik zasychaje, a častka pažyŭnych rečyvaŭ ź jaho pierachodzić u kłubni i pavyšaje ich uradžaj i jakaść.
Na tarfianikaŭ i ŭ nizinach u daždžlivaje leta prymianiajuć sienikacyju pasadak bulby. Dla hetaha ŭ pieryjad ćvicieńnia ci paśla jaho pasadki apyrskvajuć suśpienzijaj supierfasfatu.
Biaruć dva viadry. U adno zasypajuć 2 kh supierfasfatu, zalivajuć jaho vadoj i dobra pieramiešvajuć. Zatym sumiesi dajuć adstajacca i źlivajuć u druhoje viadro. Na sotku raschodujuć 5–10 ł suśpienzii. Apyrskvajuć raśliny ŭ poŭdzień, kali absochnie rasa i raśliny padvianuć.
Dzie ŭziać sartavoje nasieńnie?
Ad sakavika nasiennuju bulbu ajčynnaj i zamiežnaj sielekcyi realizuje RUP «
223013. Minski rajon, pas. Samachvałavičy, vuł. Kavalova, 2a. Teł. pryjomnaj (8–
Kamientary