Zyhfryd Lenc Prychilnik uradu

Zyhfryd Lenc

Prychilnik uradu

Adnojčy pry kancy tydnia jany zaprasili žurnalistaŭ, kab pakazać im na miescy, kolki ŭrad maje prychilnikaŭ. Jany chacieli davieści nam, byccam usio toje, što pisali pra niespakojny rajon, nie adpaviadaje rečaisnaści: ni katavańniaŭ, ni halečy, ni, hałoŭnaje, šalonaha prahnieńnia niezaležnaści. Dyk voś, jany vielmi vietliva zaprasili nas, i vielmi vietlivy, biezzahanna apranuty čynoŭnik sustreŭ nas za operaj i pravioŭ da ŭradavaha aŭtobusa. Aŭtobus byŭ naviutki: pach laki j skury płyŭ nad nami, z radyjo hučała cichaja muzyka. Aŭtobus pajechaŭ, i čynoŭnik vyciahnuŭ mikrafon, drapnuŭ pa jahonaj sietačcy-nakryŭcy i jašče raz łahodna pavitaŭ nas. Jon ścipła pradstaviŭsia: «Mianie zavuć Harek», — paśla pakazaŭ nam haradzkija pamiatki, raspavioŭ, jak nazyvajucca parki j kolki ich, rastłumačyŭ, jak pabudavałasia ŭzornaje pasielišča na vapniakovaj hary, ślapučaj u ranišnim źziańni.

Pa-za stalicaj daroha razychodziłasia na dźvie: mora zastałosia daloka, my vyrvalisia za horad, minali zasiejanyja kamieńniam pali, buryja adchony; źjechali ŭ łahčynu i pa joj — da mosta, pierakinutaha cieraz vysachłaje rečyšča. Na moście stajaŭ małady žaŭnier i trymaŭ ź niejkaj lanotnaj piaščotaj aŭtamat; jon viesieła pamachaŭ aŭtobusa. U vysachłym rečyščy pamiž vymytymi da bieli hałyšami stajali jašče dva žaŭniery-junaki, i Harek skazaŭ, što my minajem miesca, dzie nadta lubiać pravodzić vučeńni. Pa serpantynie ŭharu, pa-nad haračaj raŭninaj, i praz adčynienyja šyby ŭ aŭtobus pranikaŭ, piok vočy tonki vapniakovy pył; prysmak vapniaku zakrasiŭ vusny. My paźnimali pinžaki. Tolki Harek zastaŭsia ŭ pinžaku, jon usio jašče trymaŭ mikrafon i łahodnym hołasam tłumačyŭ uradavyja plany ŭviadzieńnia hetaj miortvaj ziamli ŭ sielskahaspadarčuju vytvorčaść. Ja ŭbačyŭ, što moj susied zapluščyŭ vočy, adkinuŭ nazad hołaŭ; vapna vysušyła j pabialiła jahonyja vusny, na rukach, što lažali na nikielavanaj metaličnaj parenčy, błakitam vybivalisia praz skuru žyły. Ja chacieŭ šturchanuć jaho ŭ bok, bo ź lusterka zadniaha vidu na nas čas ad času paziraŭ, melanchalična paziraŭ Harek, ale pakul ja razvažaŭ, Harek uschapiŭsia, z uśmieškaju prajšoŭ u zad aŭtobusa i razdaŭ sałominki j ledzianyja napoi ŭ kubkach z vaskavanaha kardonu.

Apałudni my prajaždžali praź viosku; vokny byli pazabivanyja doškami ad skryniaŭ, ubohija płaty z suchoha halla stajali dziravyja, raschistanyja raŭninnym vietram. Na plaskatych dachach nie sušyłasia bializna. Studnia stajała zakrytaja; nie hnaŭsia za nami sabačy brech, i nidzie nie pakazaŭsia ničyj tvar. Aŭtobus, nie zbaŭlajučy chutkaści, minuŭ viosku, ciahnučy za saboj šery ściah vapniakovaha pyłu, šery, jak ściah rospačy.

Harek znoŭku zavichaŭsia ŭ vuzkim prachodzie, razdaŭ sendvičy, vietliva padbadzioryŭ nas i paabiacaŭ, što da mety zastałosia zusim mała. Pačalisia iržava-čyrvonyja ŭzhorki; hlebu zaściłali vialikija kamiani, pamiž jakich raśli małyja biaskolernyja kusty. Daroha źnižałasia, my jechali tunelepadobnaj vyhbaj. Žorstkaja śpioka piakła aŭtobusnaje nutro. Paśla daroha znoŭ vyvieła na prastoru, i my ŭbačyli pierarezanuju rakoj dalinu i viosku kala raki.

Harek padaŭ nam znak, paviedamleńnie j zaprašeńnie, my nakinuli pinžaki, a aŭtobus zapavoliŭsia i spyniŭsia na zakarełaj hlinistaj placoŭcy pierad čysta pabielenaj chatkaj. Vapna ślapiła tak, što nam až baleli vočy. My stali ŭ chaładku, pstryčkami pavykidvali niedakurki, z-pad prymružanych paviekaŭ pahladali na chatku i čakali Hareka, jaki źnik u joj.

Minuła niekalki chvilinaŭ, pakul jon viarnuŭsia i pryvioŭ z saboj mužčynu, jakoha nichto z nas raniej nia bačyŭ.

«Heta Beła Bonca, — skazaŭ Harek, pakazvajučy na mužčynu. — Spadar Bonca zajmaŭsia jakraz chatnimi spravami, ale jon hatovy adkazać vam na ŭsie pytańni».

My pahladzieli na Bonca, jaki vytryvaŭ našyja pahlady, źlohku apuściŭšy tvar. U jaho było staroje, pylna-šeraje abličča, rezkija čarnavatyja zmorščyny biehli pa karku; vierchniaja huba była apuchłaja. Bonca, jakoha niečakana zaśpieli za niejkaj chatniaj pracaj, byŭ hładka pryčasany, a zapiokłaja kroŭ na staroj, chudoj šyi śviedčyła pra ŭpartaje, starannaje haleńnie. Na im była śviežaja bavaŭnianaja kašula, bavaŭnianyja nahavicy, zakarotkija, što ledź dastavali jamu da łytak; na nahach u jaho byli novyja boty z žaŭtavataj niavyčynienaj skury, takija, jakija nosiać navabrancy ŭ vučebkach.

My pavitali Bełu Bonca, kožny z nas pacisnuŭ jamu ruku, tady jon kiŭnuŭ i pravioŭ nas da chaty. Jon prapuściŭ nas papieradzie, my ŭvajšli ŭ prachałodnyja siency. Tam nas čakała staraja žančyna; jejnaha tvaru było nie paznać, tolki chustka na hałavie źziała ŭ zmročnym śviatle. Staraja pačastavała nas nieznajomaj, z kułak, sadavinaj; sakavitaja miakać zichacieła čyrvanavatym blaskam tak, što mnie spačatku zdałosia, byccam ja ŭhryzajusia ŭ śviežuju ranu.

My znoŭku vyjšli na hlinistuju placoŭku. Pobač z aŭtobusam ciapier stajali bosyja dzieci; jany nievynosna pilna ŭziralisia ŭ Bonca i pry hetym nie varušylisia, nie razmaŭlali adno z adnym. Ni razu jany nie zirnuli ni na kaho z nas. Bonca zahadkava-zdavolena ŭśmichnuŭsia.

«U vas niama dziaciej?» — spytaŭsia Pothiser.

Heta było pieršaje pytańnie, i Bonca, uchmylajučysia, adkazaŭ: «Nie, nie, u mianie byŭ syn. My jakraz sprabujem zabycca na jaho. Jon paŭstaŭ suprać uradu. Hultaj byŭ, niazdara, nie, kab stacca choć kimś, to padaŭsia da hetych sabatažnikaŭ, jakija ŭsiudy narod buntujuć. Zmahajucca proci ŭradu, bo dumajuć, što mohuć niešta palepšyć». Bonca pramoviŭ heta rašuča, ź cichaj nastojlivaściu; kali jon havaryŭ, ja zaŭvažyŭ, što ŭ jaho rocie brakavała razcoŭ.

«Moža, jany b i palepšyli niešta», — skazaŭ Pothiser. Harek zadavolena ŭśmichnuŭsia, kali pačuŭ hetaje pytańnie, a Bonca skazaŭ: «Usie ŭrady adnolkavyja, usich ich treba ciarpieć, jakijaś lahčej, inšyja ciažej. Hety ŭrad my viedajem, a tyja druhija tolki abiacajuć».

Dzieci abmianialisia doŭhim pahladam.

«Ale ž najvialikšy ichny abiacanak — niezaležnaść», — skazaŭ Blajhut.

«Niezaležnaściu syty nia budzieš, — skazaŭ Bonca, uchmylajučysia. —Što nam z taje niezaležnaści, kali kraina haleje. A hety ŭrad pradaje našy tavary za miažu. Jon pakłapaciŭsia ab prakładcy daroh, pabudovie špitalaŭ i škołaŭ. Jon akulturvaŭ hleby i akulturyć jašče bolš. Jon jašče j vybarčaje prava nam daŭ».

Dzieci skałanulisia, schapili adno adnaho za ruki j mižvoli zrabili krok napierad. Bonca apuściŭ tvar, uchmylnuŭsia ŭsio z tym ža zahadkavym zadavalnieńniem, a kali znoŭku ŭźniaŭ tvar, pašukaŭ vačyma Hareka, jaki ścipła stajaŭ za nami.

«Zrešty, — skazaŭ Bonca, choć u jaho j nie pytalisia, — dla niezaležnaści patrebnaja j peŭnaja śpiełaść. Musić, my nia viedali b, što rabić ź niezaležnaściaj. Dla narodaŭ taksama jość taki ŭzrost, kali jany stajucca paŭnaletnimi. My jašče nie dasiahnuli hetaha ŭzrostu. I ja prychilnik hetaha ŭradu, bo jon nie pakidaje nas, niepaŭnaletnich, na volu losu. Ja ŭdziačny jamu za heta, znajecie».

Harek pajšoŭ da aŭtobusa, Bonca ŭvažliva sačyŭ za im, pačakaŭ, pakul ciažkija dźviery aŭtobusa začynilisia, i my zastalisia adny na suchoj, hlinistaj placoŭcy. Čužych nibyta nie zastałosia, i Finkie z radyjo chucieńka spytaŭsia ŭ Bonca: «Nu, a papraŭdzie? Pakul my adny...» Bonca zhłynuŭ, pahladzieŭ na Finkie ździŭlena i adčužana i jasna vyhavaryŭ: «Ja nie zrazumieŭ vašaha pytańnia».

«Zaraz možna havaryć adkryta», — paśpiešliva skazaŭ Finkie.

«Havaryć adkryta», — paŭtaryŭ Bonca zadumienna j šyraka ŭchmylnuŭsia, tak, što stała vidać pravaliny ŭ šerahu zuboŭ.

«Chiba što ja niajasna skazaŭ: my za hety ŭrad, maja žonka dy ja; bo ŭsiaho, čym my jość i čaho my dasiahnuli, my dasiahnuli ź jahonaj dapamohaj. Za heta my ŭdziačnyja jamu. Vy viedajecie, jak redka byvaje, kab čałaviek byŭ udziačnym uradu — a my ŭdziačnyja. I moj susied udziačny, i tyja dzieci taksama, i kožny ŭ vioscy. Pastukajcie ŭ lubyja dźviery, vam paŭsiul skažuć, jakija my ŭdziačnyja ŭradu».

Raptam Hum, małady bledy žurnalist, padyjšoŭ da Bonca j šapianuŭ: «Ja znaju napeŭna, što vašaha syna aryštavali j katavali ŭ turmie stalicy. Što vy na heta skažacie?»

Bonca zapluščyŭ vočy, jahonyja pavieki byli pryciarušanyja parachnom vapny; jon skryviŭ vusny i adkazaŭ: «U mianie niama syna, i tamu niemahčyma, kab jaho katavali. My za hety ŭrad, čujecie! Ja — za hety ŭrad».

Jon zapaliŭ samarobnuju kryvuju cyharku, mocna zaciahnuŭsia j zirnuŭ na dźviery aŭtobusa, užo adkrytyja. Harek viarnuŭsia j daviedaŭsia pra chod razmovy. Bonca vahaŭsia, pierakočvajučysia z abcasaŭ na myski. Vyhladała na toje, što jon sapraŭdy adčuŭ palohku, kali Harek znoŭ padyšoŭ da nas, i na dalejšyja pytańni jon adkazvaŭ daścipna j padrabiazna, raz-poraz sa śvistam prapuskajučy pavietra praz pravaliny ŭ zubach.

Kali paŭz nas išoŭ niejki mužčyna z kasoj, Bonca paklikaŭ jaho; mužčyna padyšoŭ ciažkim krokam, źniaŭ kasu ź plača i vysłuchaŭ z Boncavych vusnaŭ pytańni, jakija my papiarednie zadavali samomu Boncu. Mužčyna z abureńniem pakruciŭ hałavoj: jon byŭ haračym prychilnikam uradu, i Bonca sustrakaŭ kožnaje jahonaje pryznańnie ź cichim tryjumfam. Urešcie mužčyny pacisnuli adzin adnamu ruki, byccam kab zmacavać u našaj prysutnaści svaju supolnuju addanaść uradu.

My taksama pačali raźvitvacca, kožny z nas padavaŭ Boncu ruku — ja byŭ apošnim; ale ściskajučy jahonuju hrubuju, z patreskanaju skuraj, ruku, ja adčuŭ papiarovy šaryk pamiž našymi dałoniami. Pavolna, sahnutymi palcami, ja zabraŭ jaho, adyšoŭsia j zapchnuŭ šaryk u kišeń. Beła Bonca stajaŭ i kuryŭ chutkimi, karotkimi zaciažkami; jon huknuŭ žonku, i jana razam z Boncam i mužčynam z kasoj sačyła adjezd aŭtobusa, a tym časam dzieci karaskalisia na zasłany kamieńniem i tymi nizkimi biaskolernymi kustami ŭzhorak.

My viartalisia nia tym samym šlacham, a praz haračuju raŭninu, pakul nie napatkali čyhunačny nasyp, uzdoŭž jakoha biehła hraviejka. Uvieś hety čas ja trymaŭ adnu ruku ŭ kišeni, a ŭ ruce maleńki papiarovy šaryk z takim ćviordym jadrom, što paznohci ŭ jaho nie ŭciskalisia, jak mocna ja ni pružyŭsia. Ja nie advažvaŭsia vyciahnuć šaryk, bo čas ad času ź lusterka zadniaha vidu nas dasiahaŭ melanchaličny pahlad Hareka. Pa-nad nami j dalej pa miortvaj ziamli imkliva pralacieŭ vuścišny cień; tolki paśla my pačuli huł prapeleraŭ i ŭbačyli samalot, jaki lacieŭ u kirunku stalicy nizka pa-nad čyhunkaj; na dalahladzie jon paviarnuŭsia, znoŭku hulliva praimčaŭ nad nami i paśla ŭžo nie pakidaŭ nas u spakoi.

Ja dumaŭ pra Bełu Bonca, trymaŭ u ruce papiarovy šaryk ź ćviordym jadrom i adčuvaŭ, jak pacieje dałoń. U kancy čyhunačnaha nasypu pakazałasia niešta, nabliziłasia da nas, i my paznali dryzinu z maładymi žaŭnierami. Jany pryvietna pamachali nam aŭtamatami. Ja aściarožna vyciahnuŭ papiarovy šaryk, ale nie hladzieŭ na jaho, a chutka zapchnuŭ jaho ŭ maleńkuju kišeniu, adzinuju kišeniu, jakuju ja moh zašpilić. I znoŭ dumaŭ pra Bełu Bonca, prychilnika ŭradu: ja znoŭ bačyŭ jahonyja žaŭtavatyja boty z syroj skury, letuciennuju zadavolenaść jahonaha tvaru i čornyja pravaliny, kali jon pačynaŭ havaryć. Nichto z nas nie sumniavaŭsia, što ŭ jahonaj asobie my spatkali ščyraha prychilnika ŭradu.

My viartalisia ŭ stalicu ŭzdoŭž mora; viecier danosiŭ da nas praciažny, padobny da cmokańnia pacałunkaŭ šum vady, jakaja biłasia ŭ padmytyja skały. Kala opery my vyjšli, Harek vietliva raźvitaŭsia z nami. Ja viarnuŭsia ŭ hatel, adzin, na lifcie padniaŭsia da svajho pakoju i ŭ prybiralni razharnuŭ papiarovy šaryk, jaki mnie ŭpotajki davieryŭ prychilnik uradu: tam ničoha nie było napisana, nivodnaj litary, nivodnaha słova. U papieru byŭ zahornuty piaredni zub, pakryty karyčnievatymi śladami nikatyny. Heta byŭ čałaviečy naščepleny zub, i ja viedaŭ, čyj.

1959

Pierakłaŭ ź niamieckaj Aleś Piatkievič